Qatr an-Nada
| Qatr an-Nada | |||||
|---|---|---|---|---|---|
| Abbosiy xalifaning rafiqasi | |||||
| egalik | 895-yil 3-mart – 900-yil 8-iyul | ||||
| Turmush oʻrtogʻi | Muʼtazid | ||||
| |||||
| Otasi | Xumaravayh ibn Ahmad ibn Tulun | ||||
| Dini | sunniylik, islom | ||||
Asmo binti Xumaravayh ibn Ahmad ibn Tulun (arabcha: أسماء بنت خمارويه بن أحمد بن طولون)[1], Qatr an-Nada nomi bilan mashhur (arabcha: قطر الندى), Tuluniylar sulolasiga mansub vassal hokim Xumaravayh ibn Ahmadning qizi va oʻn oltinchi abbosiy xalifasi al-Mu’tazidning bosh xotini.
Hayoti
Qatr an-Nada otasi Xumaravayh ibn Ahmad ibn Tulun tomonidan siyosiy ittifoqqa erishish maqsadida xalifa al-Mu’tazidga taklif etilgan. Ushbu kelishuv 893-yil bahorida imzolangan boʻlib, Tuluniylar bilan Abbosiylar saroyi oʻrtasida uzoq yillar davom etgan raqobat va janglarga barham bergan. Kelishuvga koʻra, Xumaravayh Misr va Bilod ash-Shom ustidan merosiy hokim sifatida tan olingan va Bagʻdoddan maʼlum darajada mustaqil boʻlishi eʼtirof etilgan. Buning evaziga u Abbosiylar xalifaligiga yillik xiroj toʻlashga rozi boʻlgan[2].
Qatr an-Nadaning dastlab xalifaning oʻgʻillaridan biri Ali (boʻlajak al-Muktafiy) bilan turmush qurishi moʻljallangan edi, ammo al-Mu’tazid uni oʻziga xotinlikka olishni tanlagan[3]. Qatr an-Nada oʻzi bilan birga million oltin dinor olib kelgan, tarixchi Thierry Bianquisning soʻzlariga koʻra, bu „oʻrta asrlar arab tarixidagi eng dabdabali toʻy sovgʻasi“ boʻlgan[2]. Xalifa unga shaxsan oʻzi emas, balki vakil orqali uylangan. Vakil shaxs zargarlik bilan shugʻullanuvchi vositachi Abu Abdulloh al-Javhariy ibn al-Jassos boʻlgan. Yaʼni, nikoh marosimi Bagʻdodda oʻtgan, lekin Qatr an-Nada oʻsha paytda hali ham Misrda boʻlgan[1]. Shundan soʻng Qatr u yerdan Ibn al-Jassos va uning amakisi Abu al-Karadis tomonidan Bagʻdoddagi Abbosiylar haramiga kuzatib qoʻyilgan[3]. U Bagʻdodga 895-yil 3-mart kuni yetib kelgan[3], uning safar karvoni, koʻrkam kiyimlari, boyliklari va xizmatkorlar bilan tashrifi juda hashamatli va dabdabali koʻrinishda boʻlib, qashshoqlikda qolgan xalifa saroyining holatidan mutlaqo farq qilgan[2].
Manbalar
- ↑ 1,0 1,1 Ibn al-Sāʿī 2017.
- ↑ 2,0 2,1 2,2 Sobernheim 1987.
- ↑ 3,0 3,1 3,2 Rosenthal 1985.
Adabiyotlar
- Bianquis, Thierry „Autonomous Egypt from Ibn Ṭūlūn to Kāfūr, 868–969“, . The Cambridge History of Egypt, Volume 1: Islamic Egypt, 640–1517. Cambridge: Cambridge University Press, 1998 — 86–119-bet. ISBN 0-521-47137-0.
- Ibn al-Sāʿī. Consorts of the Caliphs: Women and the Court of Baghdad, Introduction by Julia Bray, Foreword by Marina Warner, New York: New York University Press, 2017. ISBN 978-1-4798-0477-1.
- The History of al-Ṭabarī, Volume XXXVIII: The Return of the Caliphate to Baghdad: The Caliphates of al-Muʿtaḍid, al-Muktafī and al-Muqtadir, A.D. 892–915/A.H. 279–302, SUNY Series in Near Eastern Studies.. Albany, New York: State University of New York Press, 1985. ISBN 978-0-87395-876-9.
- Sobernheim, Moritz (1987). "Khumārawaih". in Houtsma, Martijn Theodoor. E.J. Brill's First Encyclopaedia of Islam, 1913–1936, Volume IV: 'Itk–Kwaṭṭa. Leiden: Brill. 973 b. ISBN 978-90-04-08265-6. https://books.google.com/books?id=7CP7fYghBFQC&pg=PA973.