Qargʻa toʻgʻoni
| Qarg'a toʻgʻoni | |
|---|---|
 2007-yildagi suv olish minorasi | |
  Qarg'a toʻgʻoni joylashuvi | |
| Mamlakat | Afgʻoniston |
| Manzil | Qarg'a, Qobul viloyati |
| Koordinatalar | 34°33′11″N 69°02′04″E / 34.55294°N 69.03442°E |
| Maqsad | Sugʻorish |
| Holat | Operational |
| Qurilish boshlandi | 1930-yillar[1] |
| Ega(lari) | Energetika va suv xoʻjaligi vazirligi |
| Toʻgʻon va suv oʻtkazgichlar | |
| Toʻgʻon turi | Toʻkmali (Embankment) |
| Impounds | Paghman daryosi |
| Uzunlik | 1.68 km (1.04 mi) |
| Tepadagi balandlik | 1,973 m (6,473 ft) |
| Kengligi (cho'qqi) | 600 m (2,000 ft) |
| Kengligi (tayanch) | 87 ga (210 akr) |
| Dam hajmi | 5,000 ga (12,000 akr) |
| Toʻkilish turi | Yon kanalli |
| suv ombori | |
| Umumiy sigʻimi | 12,000,000 m3 (420,000,000 cu ft)[2] |
Qarg'a toʻgʻoni (dariycha: بند قرغه; pushtucha: د قرغې بند) Afgʻonistonning Qobul shahridagi Shahr-e Naw mahallasidan taxminan 16 km (9.9 mi) gʻarbda, Qarg'a shaharchasida joylashgan. Bu Pahman daryosida qurilgan toʻkmali toʻgʻon boʻlib, toʻgʻon tepasidan oʻtuvchi yoʻl ostida yon kanalli suv chiqargichga ega. Uning suv ombori 12 million m³ gacha suv sigʻdira oladi va bu suvdan asosan sugʻorish maqsadlarida foydalaniladi. Toʻgʻon shaharcha nomi bilan atalgan.
Tarixi
Qarg'a toʻgʻoni 1930-yillarda qirol Muhammad Nodirshoh va uning oʻgʻli Muhammad Zohirshoh davrida,[1] asosan sugʻorish va turizm maqsadlari uchun qurilgan.[2] Toʻgʻonning balandligi taxminan 30 m (98 ft), uzunligi 1.68 km (1.04 mi) va kengligi 600 m (2,000 ft) ni tashkil qiladi. Toʻgʻonning shikastlangan shlyuzi keyinchalik qayta tiklangan. Toʻgʻon ortidagi suv omborining maydoni 5,000 ga (12,000 akr). Suv ombori hajmi 32,8 million m³ boʻlib, 1950-yillarda Muhammad Dovudxon Bosh vazir boʻlgan davrda dam olish maskani sifatida rivojlantirilgan. Oʻshandan beri u, ayniqsa, dam olish kunlari va davlat bayramlarida koʻplab sayyohlar tashrif buyuradigan mashhur piknik joyiga aylangan. Mamlakatning yettinchi besh yillik rejasi davomida suv omboridagi suvdan Qobul shahrini ichimlik suvi bilan taʼminlashda qoʻshimcha manba sifatida foydalanish rejalashtirilgan edi.
Toʻgʻondan sugʻorish kanali qurish taklif qilingan va Badambagʻgacha boʻlgan hududda tadqiqot ishlari yakunlangan. Ushbu kanal sugʻorishni taʼminlash va bogʻdorchilikni kengaytirish uchun moʻljallangan.
Suv ombori yaqinida baliq yetishtirish stansiyasi tashkil etilgan boʻlib, u yerda baqra baliq (trout) yetishtiriladi. Dam olish maskanining bir qismi sifatida, koʻl boʻyidagi yuqori darajali Spojhmai mehmonxonasidan tashqari, suv ombori chetida golf maydonchasi ham mavjud boʻlgan.
2008-yilda suv resurslarini rivojlantirishni rejalashtirish maqsadida suv ombori hududida yangi gidrologik stansiya oʻrnatildi. Bu loyiha Birlashgan Millatlar Tashkilotining Oziq-ovqat va qishloq xoʻjaligi tashkiloti (FAO) tomonidan moliyalashtirilgan.
Baliqchilik xoʻjaligi
Qarg'a toʻgʻoni suv ombori baliq yetishtirish stansiyasini suv bilan taʼminlaydi va u yerda kamalaksimon baqra baliq yetishtiriladi. Stansiya 1967-yilda toʻgʻon yaqinida tashkil etilgan. 1970-yillarda 30 000 dona baqra baliq yetishtirilib, suv omboriga va Panjsher, Bomiyon, Salang hamda Sarda kabi koʻplab boshqa daryolarga qoʻyib yuborilgan. Suv omboriga baliq qoʻyishdan maqsad litsenziyalangan sport baliq ovini yoʻlga qoʻyish edi. 1987-yilda UNDP/FAO koʻmagida stansiya qayta tiklandi. 1989-yilda baliqchilik xoʻjaligi 10 tonna kamalaksimon baqra baliq ishlab chiqarish quvvatiga ega edi.
Gidroenergetika rivojlanishi rejalari
AQSh armiyasi muhandislar korpusi Qobulning shimoli-gʻarbiy qismida qayta tiklanadigan energiya salohiyatini oʻrganish chogʻida Qarg'a suv omboridan foydalanish imkoniyatlarini koʻrib chiqdi. Ikkita variant oʻrganildi: 1. Toʻgʻon ostidagi 25 m (82 ft)lik balandlikdan foydalanib, 26 kVt quvvat va yillik 227 760 kVt/soat energiya ishlab chiqarish. 2. Toʻgʻondan 2,000 m (6,600 ft) masofada 100 m (330 ft)lik bosim hosil qilib, 103 kVt quvvat va yillik 902 280 kVt/soat energiya olish.
Qurgʻoqchilik
2023-yil holatiga koʻra, iqlim oʻzgarishi va davom etayotgan qurgʻoqchilik sababli Qarg'a koʻli oʻzining asl hajmidan uchdan bir qismiga qisqardi. Bu oʻzgarishlar Qobuldagi yer osti suvlari darajasiga ham salbiy taʼsir koʻrsatishi kutilmoqda.
Shuningdek qarang
Manbalar
- ↑ 1,0 1,1 Hanifi, Shah Mahmoud „Water in Afghanistan: a modern history“ (2024-yil 26-mart). Qaraldi: 2024-yil 5-may.
- ↑ 2,0 2,1 „Increase in Visitors at Qargha Dam Coincides with Rising Water Levels“. TOLOnews (2024-yil 6-may). Qaraldi: 2024-yil 6-may.
Havolalar
- Qobul suv toshqini xavfi ostidami? Qargha toʻgʻonining koʻp yillardan keyin toʻlib toshishi YouTubeda, 2024-yil 29-aprel
- Qargha toʻgʻoni toʻlishi bilan sayyohlar oqimi koʻpaydi YouTubeda, Pajhwok Afghan News, 2024-yil 27-aprel