Qahtaba ibn Shabib at-Toiy

Qahtaba ibn Shabib at-Toiy (arabcha: قحطبة بن شبيب الطائي‎‎) (749-yil 27-avgustda vafot etgan) Abbosiylarning xurosonlik tarafdori boʻlib, Umaviylar xalifaligiga qarshi Abbosiylar inqilobida hal qiluvchi rol oʻynagan.

Qahtaba tayy qabilasiga mansub xurosoniy arab edi. Makkaga safar qilib, u yerda Hoshimiyya imomi Ibrohim ibn Muhammad tomonidan Xurosondagi umaviylarga qarshi boʻlajak qoʻzgʻolonga harbiy rahbar etib tayinlangan. Bu tayinlovni Abbosiylarning bosh rahbari Abu Muslim ma’qulladi. 748-yil fevral oyida Marv shahri Abbosiylar va ularning tarafdorlari qoʻliga oʻtgach, Qahtaba Xurosonning Umaviylar tayinlagan soʻnggi noib Nasr ibn Sayyorni ta’qib etgan Abbosiy qoʻshinlariga qoʻmondon etib tayinlandi. Uning qoʻshini Nasr boshpana qilgan Nishopurni zabt etdi. Avgust oyida Goʻrgonda 10 ming kishilik Umaviylar kuchlarini magʻlub etib, keyinchalik Rayni ham qoʻlga kiritdi. Qahtaba Rayda qishlab, 749-yil mart oyida Isfahon yaqinida Amir ibn Dubara qoʻmondonligi ostidagi goʻyoki 50 000 kishilik yirik Umaviylar qoʻshinini magʻlubiyatga uchratdi. Nihavand qisqa qamaldan keyin qulagach, Abbosiylar qoʻshini Iroq tomon harakatlana boshladi. Qahtaba qoʻshini Kufani egallash maqsadida tez sur’atda oldinga yura boshladi. Biroq Umaviylar noibi Yazid ibn Hubayra unga qarshi chiqdi. Qahtaba Umaviylar qarorgohiga kutilmaganda tungi hujum uyushtirishga muvaffaq boʻlib, Yazid va uning qoʻshinlarini Vosit shahriga chekinishga majbur qildi. Qahtabaning oʻzi ushbu jangda halok boʻldi. Uning oʻgʻli al-Hasan ibn Qahtaba qoʻmondonlikni oʻz zimmasiga olib, 2-sentyabr kuni Kufani qoʻlga kiritdi. Al-Hasan va uning ukasi Humayd ibn Qahtaba Abbosiylar hukmronligining ilk oʻn yilliklarida muhim harbiy qoʻmondonlar boʻlishgan.

Adabiyotlar

• Hawting, G. R. (2000), The First Dynasty of Islam: The Umayyad Caliphate AD 661–750 (2nd Edition), Routledge, 115–117-bet, ISBN 0-415-24072-7
• Shaban, M. A. (1979), The Abbasid Revolution, Cambridge University Press, 160–161-bet, ISBN 0-521-29534-3
• Sharon, Moshe (1978). "Ḳaḥṭaba b. Shabib b. Khālid b. Ma'dān". in van Donzel, E.. Encyclopaedia of Islam. Volume IV: Iran–Kha (2nd nashri). Leiden: E. J. Brill. 445–447 b. OCLC 758278456. http://www.encquran.brill.nl/entries/encyclopaedia-of-islam-2/kahtaba-SIM_3789.