Psixologik drama
Psixologik drama yoki psixodrama — bu drama va psixologik badiiy adabiyotning kichik janri boʻlib[1], u odatda dramatizm orqali yoritib beriladigan, asar qahramonlarining hissiy, aqliy va psixologik rivojlanishiga eʼtibor qaratadi[2][3].
Subjanr haqida
Ushbu janr ostining ildizlari XX asrning boshlariga borib taqaladi, u ongning ichki ishlashiga eʼtibor qaratgan boy adabiyot namunalari ichidan yetishib chiqqan. Kino rivojlangani sari, kinoijodkorlar ushbu vositaning murakkab psixologik mavzular va syujetlarni ochib berish salohiyatini koʻra boshlashdi[4].
Xususiyatlari
Ushbu psixologik janrlarga oʻxshash boʻlsa-da, ular qoʻrquv, hayajon yoki daxshat uygʻotish uchun tasvirlardan foydalanish oʻrniga, tomoshabinlarda kuchli hissiy tuygʻularni paydo qilish uchun dramatik sahnalardan foydalanishadi. Psixologik dramalar odatda psixologik holat va ruhiy salomatlik bilan bevosita shugʻullanadi, hissiy toʻqnashuvlarga urgʻu beradi va koʻpincha ichki shaxsiy kurashning portreti boʻlib xizmat qiladi[3].
U, shuningdek, birinchi navbatda qahramonlarga asoslangan deb tavsiflanishi mumkin, bunda syujet chizigʻiga qaraganda qahramonlarning psixologiyasiga, ularning shaxsiy muammolariga alohida eʼtibor qaratiladi[5]. Qahramonlar shubhalar, dilemmaslar yoki ichki shaxsiy toʻqnashuvlarga duch kelishadi. Ular duch keladigan qiyinchiliklar koʻpincha ularni munosabat bildirishga majbur qiladi, bu esa ularni film davomida butun bir psixologik jarayonni, hatto metamorfozani boshdan kechirishga undaydi[6].
Oʻzaro bogʻliq janrlar
U koʻpincha kriminal, fentezi, qora komediya, detektiv va ilmiy fantastika kabi boshqa janrlar bilan kesishadi hamda psixologik horror va psixologik triller janrlari bilan chambarchas bogʻliqdir. Psixologik dramalar inson holati va psixologik taʼsirlarga eʼtibor qaratish uchun ushbu janrlarning usullaridan foydalanadi, bu odatda melodramaga juda yaqin boʻlgan jiddiy va salmoqli ohangda namoyon boʻladi.
Oddiy „drama“ va urgʻu beriladigan „psixologik drama“ oʻrtasidagi farq shundaki, oxirgi ssenariayda asosiy eʼtibor hikoya kontekstiga emas, koʻproq qahramonlarning psixologik tabiatiga va umuman ekzistensializmga qaratiladi. Shunday qilib, yakun fojiali boʻlishi shart emas: bosh qahramon oʻziga shubha qilishi va baʼzan oʻzining ichki muammolarini yengib oʻtishi mumkin. Psixologik dramani dramedik janridan juda aniq farqlash mumkin, chunki unda „Good Will Hunting“ (1997) va „Trumen shousi“ (1998) kabi filmlardagidek hazil umuman yoʻq yoki juda kam, zero bu subjanr turi hazildan deyarli xolidir.
Texnikalar
Har bir film oʻz qahramonlarining ruhiy holatini aks ettirish uchun turli xil usullardan foydalanadi. Yirik planlar va subyektiv kamera burchaklari tomoshabinni qahramonning shaxsiy maydoniga taklif qiladi, uzuq-yuluq montaj va syurreal tasvirlar esa parchalangan ruhiy holatni aks ettirishi mumkin. Ramziylikdan foydalanish ham keng tarqalgan boʻlib, buyumlar, makonlar va ranglar psixologik ahamiyat kasb etadi. Musiqa va ovoz dizayni muhim rol oʻynaydi, ular koʻpincha hissiy shiddatni oshirish va tomoshabinlarni psixologik kechinmalarga chuqurroq jalb qilish uchun xizmat qiladi[4].
Mavzular
Ushbu subjanrdagi asosiy mavzular ruhiy kasalliklar, psixologik travma va jamiyat tasviri bilan bogʻliq, ammo bular bilan cheklanib qolmaydi; begonalashish, oʻz-oʻziga shubha qilish va oʻzlikni izlash kabi boshqa mavzular ham keng tarqalgan boʻlib, qahramonlar ongida sodir boʻlayotgan gʻalayonlarni aks ettirish uchun syujetlar koʻpincha haqiqat va xayol oʻrtasidagi chegaralarni xiralashtiradi[4].
Tadqiq qilinishi mumkin boʻlgan mavzu elementlariga quyidagilar kiradi: inkor etish, depressiya, nogironlik, buzilgan ketma-ketliklar, nosogʻlom munosabatlar, ekzistensial inqiroz, inson shahvoniyligi, oʻzlikni anglash inqirozi, ommaviy isteriya, kayfiyatning keskin oʻzgarishi, gʻayritabiiy xatti-harakatlar, posttravmatik stress buzilishi, psixologik zoʻravonlik, psixodelik sanʼat va ijtimoiy muammolar[7].
Yana qarang
Manbalar
- ↑ „Psychodrama definition and meaning“. Collins English Dictionary. Qaraldi: 2022-yil 7-oktyabr.
- ↑ „Top 100 Psychological Drama Movies“ (en-US). IMDb. Qaraldi: 2024-yil 23-iyun.
- ↑ 3,0 3,1 „Rate Your Music - Psychological Drama“.
- ↑ 4,0 4,1 4,2 „What is the Psychological Drama Film Genre?“ (en-US). European Studios. Qaraldi: 2024-yil 24-iyun.
- ↑ „Drame psychologique“. www.lecinema.free.fr. Qaraldi: 2024-yil 23-iyun.
- ↑ Jagu, Tony. The Notebooks of a Cinephile. Société des Ecrivains, 4 April 2014 — 196-bet. ISBN 978-2-342-02123-3.
- ↑ „Ciné-club : Le drame psychologique au cinéma“. www.cineclubdecaen.com. Qaraldi: 2024-yil 23-iyun.