Protez

Protez (yunoncha: prothesis — qoʻshish, ulash) — qoʻl-oyoqlarning yoʻq qismlari yoki gavda va aʼzolarning boshqa mayib qismlari oʻrnida vaqtincha yoki doimiy ishlatiladigan mexanik moslama. Kosmetik nuqsonni yashirish (masalan, koʻz protezzi) yoki oʻzgargan funksiyani tiklash (masalam, panja protezi, tishprotezi) uchun xizmat qiladi.

Kosmetik, ishchi hamda davo protezlari farq qilinadi. Aktiv, harakatlanuvchan va ushlash funksiyasini bajaradigan ishchi protezlar korxonalarda ishlash imkonini beradi. Odatda, bu xil protezning ichiga ishlash moslamalari joylashtiriladi. Kosmetik (anatomik) protez yoʻqotilgan aʼzo (masalan, qoʻl-oyoq, koʻz, tish, quloq chigʻanogʻi, koʻkrak bezi va boshqalar) shakli va qisman funksiyasini tiklash uchun ishlatiladi. Davo protezi biror aʼzo funksiyasini tiklash maqsadida vaqtincha qoʻllanadi (mas, ortopedik poyabzal, skoliozda tanaga kiydiriladigan korset, bandaj, ortopedik apparatlar va hokazo). Qoʻl va oyoq protezlari bir necha xil boʻladi. Oyoq panjasi kesilganda panja, toʻpikdan tizzagacha kesilganda boldir, boldirdan chanoq boʻgʻimigacha kesilganda son va umuman oyoq boʻlmaganida chanoq son protezidan foydalaniladi. Qoʻl protezining esa panja, bilak, yelka va boshqa xillari boʻlib, bu koʻproq amputatsiya qilingan soha choʻltogʻiga moslanadi. Protez polietilen, xlorvinil, termoplast va boshqa materiallardan yengil, qulay va chidamli, gigiyenik talablarga javob beradigan qilib tayyorlanadi. Oʻzbekistonda protezlar ochiq turdagi "Ortopediya" aksiyadorlik jamiyati zavodida tayyorlanib, nogironlarga bepul beriladi va vaqt-vaqti bilan almashtirib turiladi.