Pont togʻlari
| Pont togʻlari | |
|---|---|
|
Fayl:Sumela Showing Location.JPG Pont togʻlaridagi Sümela Manastırı | |
| Joylashuvi | Turkiya, Gruziya |
| Koordinatalar | 40°50′N 41°09′E / 40.833°N 41.150°E |
| Choʻqqisi | Kaçkar Dağı |
Pont togʻlari yoki Pont Alp togʻlari (turkcha: Kuzey Anadolu Dağları – „Shimoliy Onadoʻli togʻlari“) Turkiyaning shimoliy qismida, Onadoʻli hududida joylashgan togʻ tizmasidir. Mahalliy turk va pontik yunon tillarida ular "Parhar togʻlari" nomi bilan ham tanilgan. "Parhar" atamasi xett tilidan kelib chiqqan boʻlib, „baland“ yoki „choʻqqi“ degan maʼnoni anglatadi[1]. Qadimgi yunon tilida bu togʻlar Paryadres[2] yoki Parihedri togʻlari deb atalgan[3].
Etimologiya
Togʻlar nomi yunoncha Pontus (Πόντος) soʻzidan kelib chiqqan boʻlib, „dengiz“ degan maʼnoni anglatadi. Pont togʻlari yoki yunon tilida „Pontus Mountains“ (Πόντος Όρη) Qora dengizning janubiy sohillari boʻylab choʻzilgan togʻ tizmasidir. Qora dengiz antik davr manbalarda "Euxine Sea" yoki Pontus Euxinus (Πόντος Εὔξεινος) nomi bilan ham tanilgan.
Geografiya
Togʻ tizmasi sharqdan gʻarbga choʻzilgan boʻlib, Qora dengizning janubiy qirgʻoqlariga parallel va yaqin joylashgan. U shimoli-sharqda Gruziyaga, gʻarbda Marmara dengiziga choʻzilib ketadi; Küre togʻlarining shimoli-gʻarbiy choʻqqisi (va ularning gʻarbiy uzantisi Akçakoca togʻlari) hamda Bolu togʻlari qirgʻogʻigacha choʻzilgan. Togʻ tizmasidagi eng baland choʻqqi – Kaçkar Dağı boʻlib, u 3 937 m (12 917 fut) balandlikka ega. Sharq–gʻarb yoʻnalishida choʻzilgan shimoliy Onadoʻli va shimoli-sharqiy Onadoʻli siljima yoriqlari togʻ tizmasi boʻylab oʻtadi.
Ekologiya
Togʻlar zich oʻrmonlar bilan qoplangan boʻlib, asosan ignabargli daraxtlar ko'proq uchraydi. Shimoliy Onadoʻli ignabargli va bargli oʻrmonlari ekoregioni togʻlarining katta qismini qamrab oladi, shimoli-sharqiy choʻqqi – Kaçkar togʻlari esa Kavkaz aralash oʻrmonlariga tutashadi. Togʻlar bilan Qora dengiz oraligʻidagi tor qirgʻoq boʻlagi, Pontus deb ataladi va Euxine-Colchic oʻrmonlarining uyi hisoblanadi; bu yerda dunyodagi kam sonli moʻtadil mintaqaviy yomgʻir oʻrmonlari mavjud.
Hududda Yevroosiyo yovvoyi tabiatiga mansub ko'plab hayvon turlar mavjud, jumladan, Eurasian sparrowhawk, golden eagle, Qironqora, lesser spotted eagle, Caucasian black grouse, red-fronted serin va Jarqanotlar[4].
Qish juda qattiq boʻlib, baʼzi balandliklarda yoz oylarida ham qor yogʻishi odatiy hol sanaladi[5].
Togʻlar janubida joylashgan Onadoʻli yassitogʻligi, togʻlarning rain shadow taʼsiri tufayli, nam va yumshoq qirgʻoq hududiga nisbatan sezilarli darajada quruq va kontinental iqlimga ega[6].
Havolalar
- ↑ Karadeniz Ansiklopedik Sözlük (Wayback Machine saytida 2008-05-13 sanasida arxivlangan). See the „Parhar“ (plateau) and „Parhal“ (village) articles.
- ↑ Strabo „Chapter XI“, . Geographica (35 BC – 23 AD) — xii.4-bet.
- ↑ Pliny the Elder „Chapter VI“, . Naturalis Historia (77–79 AD) — iix.25-bet.
- ↑ Couzens, Dominic. Top 100 Birding Sites of the World. University of California Press, 2008 — 73–75-bet. ISBN 978-0-520-25932-4.
- ↑ „File:Koppen-Geiger Map TUR present.svg“ (en). commons.wikimedia.org (2018-yil 6-noyabr). Qaraldi: 2021-yil 14-mart.
- ↑ Pontic Mountains and highlands (Wayback Machine saytida 2014-02-26 sanasida arxivlangan)
