Pickelhering
| Pickelhering | |
|---|---|
| „Ingliz va olmon sayyor teatri“ obrazi | |
 „Pickelheringning toʻyi“ (1752) asariga ishlangan yogʻoch oʻymakorligi namunasi | |
| Ilk bora koʻringan | XVI asr oxiri |
| Muallif(lar) | Xalq ijodi |
| Qaysi asardan adaptatsiya qilingan | Christopher Marlowe, Andreas Gryphius, Johann Wolfgang von Goethe |
| Umumiy maʼlumotlar | |
| Toʻliq ismi | Pickelhering (yoki Pickelhäring) |
| Laqabi | Tuzlangan seld |
| Irqi | Inson |
| Jinsi | Erkak |
| Kasbi | Xizmatkor, masxaraboz, akrobat |
| Mansubligi | Ingliz komediya truppalari |
| Aloqador boshqa obraz(lar) | Hanswurst, Jean Potage |
| Kelib chiqishi | Angliya / Olmoniya |
| Millati | Ingliz |
Pickelhering (yoki Pickelhäring) — XVII asrda Olmoniya va butun Yevropa boʻylab sayohat qilgan ingliz komediya truppalariga (Englische Komödianten) xos boʻlgan anʼanaviy hajviy personaj yoki sahnadagi masxarabozga berilgan laqabdir. Ushbu atama soʻzma-soʻz tarjima qilinganda „tuzlangan seld baligʻi“ degan maʼnoni anglatadi[1].
Ushbu qahramonning nomi oʻsha davr teatr sanʼatidagi oʻziga xos anʼanani aks ettiradi. Xususan, hajviy personajlarni xalqchil taomlar nomi bilan atash keng tarqalgan edi. Masalan, XVIII asr olmon sayyor teatrlaridagi Hanswurst („Yogʻli Hans“ yoki „Kolbasa Hans“) va fransuz teatridagi Jean Potage („Shoʻrva Jan“) personajlari bunga yaqqol misoldir. Pickelhering nomi saroy jamiyatining nafis taomlariga zid ravishda, oddiy va kambagʻal xalqning kundalik ozuqasiga ishora qilgan. Shu tariqa, Pickelhering oʻsha davr olmon dramalaridagi (Haupt-und-Staatsaktion) yuqori martabali, aslzoda qahramonlarga qarama-qarshi qoʻyilgan past tabaqali xizmatkor obrazini ifodalagan[2]. Uning obrazi nafaqat kulgi qoʻzgʻatuvchi, balki oʻzining ochkoʻzligi, doimiy ochligi va ayyorligi bilan ajralib turadigan personaj sifatida shakllangan. Bu xususiyatlar antik davr komediyalaridan, xususan Aristofan asarlaridan buyon davom etib kelayotgan anʼanadir.
Tarixi va adabiyotdagi oʻrni
Pickelhering nomi yozma adabiy manbalarda ilk bor Christopher Marlowening mashhur „Doktor Faust“ asarida tilga olingan. Unda ochkoʻzlikning allegorik timsoli oʻzining yaqin qarindoshini Piter Pickelhering deb ataydi. Tadqiqotchi Joel B. Lande oʻzining olmon dramatik adabiyotining kelib chiqishi haqidagi tadqiqotlarida ushbu personajning etimologik ildizlari va teatr truppalaridagi oʻrni haqida batafsil maʼlumot bergan[3].
Olmon dramaturgiyasining yirik vakili Andreas Gryphius oʻzining „Absurda Comica oder Herr Peter Squentz“ (1658) asarida Pickelheringni „qirolning hajviy maslahatchisi“ sifatida sahnaga olib chiqqan. Shuningdek, 1649-yilda nashr etilgan ingliz va fransuz siyosiy satirasida u Angliya, Shotlandiya va Irlandiya qirolliklaridagi siyosiy jarayonlarni tanqid qiluvchi suhbatdosh qahramon sifatida namoyon boʻladi[4].
Hatto buyuk olmon mutafakkiri va shoiri Johann Wolfgang von Goethe ham oʻzining „Vilgelm Maysterning shogirdlik yillari“ (1794) nomli klassik romanida Pickelheringni (matnda harflar oʻrni oʻzgargan — Pickleherring shaklida) sayyor akrobatlar va dorbozlar shousining aʼzosi sifatida tasvirlagan[5]. Bu esa qahramonning xalq orasida naqadar mashhur boʻlganidan dalolat beradi.
Madaniy taʼsiri
Pickelhering obrazi hatto zamonaviy ommaviy madaniyatga ham kirib borgan. Masalan, 2023-yilda mashhur „The Simpsons“ (Simpsonlar) multserialining „Clown v. Board of Education“ nomli qismida Bart Simpson personaji masxarabozlar kiyimi tarixiga oid savolga javob berayotganda ushbu qadimiy qahramon nomini tilga oladi[6]. Pickelhering oʻzining qadimiy liboslari, xususan, boʻynidagi katta burmali yoqasi (ruff) bilan masxarabozlik sanʼati tarixida muhim oʻrin egallaydi.
Yana qarang
- Pierrot — pandomimaning anʼanaviy fojiaviy personaji.
- Harlequin — italyan xalq teatri (Commedia dell’arte) qahramoni.
- Nasriddin Afandi — Sharq folkloridagi hajviy qahramon.
Manbalar
- ↑ Pickelhering at oxfordreference.com. Retrieved 26 May 2020.
- ↑ Haupt- und Staatsaktion at oxfordreference.com. Retrieved 26 May 2020.
- ↑ Harvard Classics, Shelf of Fiction, Vol 14 — 92-bet.
- ↑ Joel B. Lande. Persistence of Folly, On the Origins of German Dramatic Literature, 2018.
- ↑ Gespräch zwischen dem Englischen Pickelhering und Frantzösischen Jan Potagchen, über das schändliche Hinrichten Königlicher Mayestät in Engeland, Schott- und Irrland (de), 1649.
- ↑ "Clown v. Board of Education." The Simpsons, Season 34 Episode 21, 2023.
Havolalar
 |
Vikilugʻatda Pickelhering nomli maqola mavjud. |