Peñón qal’asining qoʻlga kiritilishi
| Peñón qal’asining qoʻlga kiritilishi | |||||||
|---|---|---|---|---|---|---|---|
| |||||||
| Qoʻmondonlar | |||||||
| Ispaniya imperiyasi Kabiliy askarlari: |
 Jazoir regentligiArab yollanma askarlari: | ||||||
| Kuchlar | |||||||
| 200 askar | 2000 yanicharlar | ||||||
Peñón qal’asining qo‘lga olinishi Jazoir beklarbegi Xayriddin Barbarossa tomonidan amalga oshirilgan. U Jazoirdagi shahar qarshisidagi kichik orolchada joylashgan Peñón de Argel deb atalgan qal’ani Gabsburg ispanlaridan tortib olgan.
Tarixi
1510-yilda ispanlar Jazoir yaqinidagi kichik orolchaga joylashib oldilar va shahar hokimi Salim at-Tumiyni shartnoma orqali ularning hokimiyatini tan olishga va soliq toʻlashga majbur qildilar[1]. Orolchada mustahkam inshootlar qurildi va u yerga 200 kishilik garnizon joylashtirildi. Salim at-Tumiy esa Ispaniyaga borib, Aragon qiroli Ferdinandga sadoqat qasamyodi qilishga majbur boʻldi[2].
Ammo 1516-yilda Jazoir amiri Salim at-Tumiy ispanlarni quvib chiqarish uchun aka-uka Aruj va Xayriddin Barbarossalarni taklif qildi. Aruj Usmoniylar qoʻshinlari yordami bilan[1] Jazoirdan keldi va Salimni qaroqchilar va oʻziga qarshi ispanlar bilan til biriktirayotgani uchun oʻldirishni buyurdi[3]. U shaharni egallab oldi, ispanlar esa shaharni qayta qoʻlga kiritish uchun 2 marta yurish uyushtirdilar. 1516-yilda Don Diego de Vera boshchiligida, soʻngra 1519-yilda Don Ugo de Moncada qoʻmondonligida, biroq ikkala yurish ham muvaffaqiyatsizlik bilan yakunlandi[2].
1517-yilda Tlemcen qulaganida Aruj ispanlarga qarshi kechgan jangda halok boʻldi. Uning oʻrnini ukasi Xayriddin egalladi. 1516-yilda Jazoirning zabt etilishi Usmoniylar sultoni Salim I yordami bilan amalga oshirilgan edi, ammo 1520-yilda sulton Salim vafotidan keyin Barbarossa sultonning unga beradigan yordamidan ham ayrildi va 1524-yilda Xayriddin shaharni mahalliy kabiliy boshligʻiga boy berib qoʻydi[2]. Shu sababli u Djidjelliga chekinishga majbur boʻldi[4].
Qayta zabt etish
1529-yil yanvarida Sulaymon I imperator Ferdinand I ga qarshi urush eʼlon qilganda u gʻarbiy Oʻrta yer dengizida ham hujumkor siyosat yuritishni xohladi va shu sababdan Barbarossaga yana yordam bera boshladi.
Barbarossa Usmoniylar imperiyasidan 2 000 nafar yanichar, artilleriya va moliyaviy yordam oldi. U dastlab pora orqali Jazoir shayxi tarafdorlarini oʻz tomoniga ogʻdirdi. Shahar hokimiyatini qoʻlga kiritgach, Barbarossa portning kiraverish qismida joylashgan ispan qal’asi El Peñón de Argelni qamal qildi. 22 kun davomida ispanlar artilleriya oʻqiga dosh berdilar, ammo Ispaniya materigidan yordam kelmadi. Nihoyat, Don Martin de Vargas boshchiligidagi ispanlar 1529-yil 29-mayda taslim boʻldilar, oʻsha paytda faqat 25 nafar askar tirik qolgan edi. Vargas kaltaklab oʻldirildi, qal’a buzib tashlandi va uning toshlari dengiz devorini qurishda ishlatildi, bu ishda esa xristian qullar majburiy mehnatga jalb qilindi[2][4].
Natijasi
Keyingi yillarda Barbarossa Jazoirdan Varvar qirgʻogʻidan hujumlar uyushtirish uchun yirik baza sifatida foydalandi[4]. 1541-yilda Karl V tomonidan Jazoirni qayta qoʻlga kiritish maqsadida amalga oshirilgan ulkan yurish muvaffaqiyatsizlik bilan tugadi[2]. Jazoir uch asr davomida Usmoniylar hukmronligi ostida qoldi[1], 1830-yildagi Fransiyaning Jazoirni bosib olishi bilan bu hukmronlik yakun topdi.
-
Piri Reis tomonidan chizilgan Jazoirning tarixiy xaritasi.
Manbalar
- ↑ 1,0 1,1 1,2 Ring, Trudy. International Dictionary of Historic Places: Middle East and Africa (en). Taylor & Francis, 1994 — 54-bet. ISBN 978-1-884964-03-9.
- ↑ 2,0 2,1 2,2 2,3 2,4 E.J. Brill's First Encyclopaedia of Islam 1913-1936 (en). BRILL, 1987 — 258-bet. ISBN 978-90-04-08265-6.
- ↑ Meynier, Gilbert. L’Algérie, cœur du Maghreb classique. Paris: La Découverte, 2010 — 313-bet. ISBN 9782707152312.
- ↑ 4,0 4,1 4,2 Garnier 2008.
Adabiyotlar
- Garnier, Edith. L’alliance impie (fr). Paris: Félin, 2008. ISBN 978-2866456788.