Pashtu adabiyoti

GʻAZAL VA RUBOIYLAR

Pashtun ogʻzaki sheʼriyatida mashhur boʻlgan qoʻshiq turlaridan yana biri gʻazal (غزل)dir. Bu sheʼr turi ham yozma adabiyotda shakllangan boʻlsada, oddiy xalq uni oʻzining qoʻshigʻi, xalq sheʼri sifatida qabul qiladi. Shuning uchun ham bu sheʼr chorbayta kabi xalq orasida hozirgacha koʻproq „badǝla“ yoki „sandǝra“, yaʼni „qoʻshiq maʼnosini“ anglatadigan nomlar bilan ataladi. Fors, oʻzbek, tojik adabiyotlaridagi kabi pashtunlar mumtoz adabiyotida ham gʻazal asrlar davomida sheʼriyatning etakchi turi va janri sifatida rivojlanib kelgan va yuzlab pashtun shoirlari devonlarining asosiy qismini aynan gʻazallar egallagan. Pashtu mumtoz adabiyotida gʻazal janrining XIV asr pashtuzabon shoiri Akbar Zamindovaray ijodida ilk bor koʻringanligi itbotlangan . Pashtu mumtoz adabiyotida gʻazalning jadal rivojlanishi XVI asrning ikkinchi yarmidan boshlanadi va u yozma adabiyotning toʻlaqonli, asosiy janriga aynan XVI asrning ikkinchi yarmi, XVII asrning oʻrtalarigacha davom etgan, tarixda „Ravshaniylar adabiyoti“, deb nom olgan yirik yoʻnalishning namoyandalari: Arzoniy, Mirzaxon, Muxlis, Davlat, Vosil ijodida juda keng janriy, badiiy-stilistik yutuqlarga erishadi. Mavzu doirasi ham har jihatdan kengayadi. Ammo pashtu mumtoz gʻazalning tematik, badiiy-stilistik va shakliy jihatdan yuksak choʻqqilarga erishishiga, gullashiga XVII- XVIII asrlarda vujudga kelgan uchta yirik adabiy maktab¬larning sardorlari: Xushholxon Xatak, Abdurahmon, Abdulha¬mid va ular¬ning oʻnlab isteʼdodli shogirdlari ijodida muvaffaq boʻlingan.

MANBALAR

1. Afganskie narodnie poslovitsi i pogovorki. M., 1960.
2. Afganskie pesni. M., 1964.
3. Afganskie skazki. — M., 1955.
4. Afganskie skazki i legendi. — M., 1972.
5. Afgʻon ertaklari. -Toshkent, 1956.