Papilio zalmoxis

Ulkan ko‘k qaldirg‘ochdumi
	; Ustki tomoni
Ilmiy tasniflash
Olam:	Hayvonot
Tip:	Bo‘g‘imoyoqlilar
Sinf:	Hasharotlar
Turkum:	Tangachaqanotlilar
Oila:	Qaldirg‘ochdumlilar
Kenja oila:	Papilioninae
Urugʻ:	Papilio; Linnaeus, 1758
Binar nomi
	''Papilio zalmoxis''; (Hewitson, 1864)
Muhofaza holati
Sinonimlari
	Icarus zalmoxis f. sufferti Röber, 1898; Icarus zalmoxis f. ripponi Röber, 1898; Papilio zalmoxis ab. cinereus Schultze, 1913;

Papilio zalmoxis, **ulkan koʻk qaldirgʻochdumi** — Qaldirg‘ochdumlilar oilasiga mansub kapalak turi. Tur nomi Getlar xalqi ilohlaridan biri boʻlgan Zalmoksis sharafiga qoʻyilgan. Zalmoksis Gerodotning Tarix asarining IV kitobi, 93–96-bandlarida tilga olingan.

Tavsifi

Papilio zalmoxis qanotlari kengligi taxminan 12–16 sm ga yetadigan yirik kapalak boʻlib, Afrikadagi ikkinchi eng yirik qaldirgʻochdumlardan biridir. Qanotlarining ustki tomoni odatda koʻk rangda, ayrim hollarda yashilimtir tusda boʻladi. Qanotlarning ostki tomoni esa och kulrang rangga ega.

Ilgari Papilio zalmoxisning koʻk rangi Tindal effekti orqali yorugʻlikning sochilishi natijasida hosil boʻladi deb hisoblangan^[3]. Keyingi tadqiqotlar esa P. zalmoxis tangachalari kogerent boʻlmagan sochilishni hosil qiluvchi nanostrukturaga ega emasligini, koʻk rang esa lyuminessent pigment xususiyatiga ega ekanini koʻrsatgan^[4].

Old qanotlarning ustki tomonida qora tomirlar orasida tor qora chiziqlar mavjud. Qanotlarning uchki qismi qora rangda. Orqa qanotlarning ustki tomonida qora hoshiyali tasma va uning boʻylab joylashgan koʻk dogʻlar zanjiri mavjud. Tanasi yorqin sariq rangda.

Urgʻochilari erkaklariga nisbatan biroz kichikroq va ranglari unchalik yorqin emas. Ularning qanotlari umumiy jihatdan sargʻish-jigarrang tusda koʻrinadi.

Tarqalishi

Papilio zalmoxis Afrikaning tropik hududlarida tarqalgan. U Liberiya, Gana, Kamerun, Nigeriya, Gabon, Kongo Demokratik Respublikasi, Zair va Kot-d’Ivuar hududlarida uchraydi.

Kenja turlari

Manbalarda Papilio zalmoxis uchun alohida kenja turlar koʻrsatilmagan.

Galereya

Markaziy Afrika Respublikasidan olingan kolleksiya namunasi
Hyuittsonning tasviri
Yashil tovlanish, Kongo Demokratik Respublikasidan

Yashil tovlanish, Kongo Demokratik Respublikasidan

Manbalar

↑ „Afrotropical Butterflies: File C – Papilionidae – Tribe Papilionini“. 2014-yil 22-fevralda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2014-yil 21-mart.
↑ Hewitson, W. C., 1864. Illustrations of new species of exotic Butterflies selected chiefly from the collections of W. Wilson Saunders and William C. Hewitson.
↑ Huxley, John (1976). "The Coloration of Papilio zalmoxis and P. Antimachus, and the Discovery of Tyndall Blue in Butterflies". Proceedings of the Royal Society of London. Series B, Biological Sciences 193 (1113): 441–453. doi:10.1098/rspb.1976.0056.
↑ Prum, Richard O.; Tim Quinn; Rodolfo H. Torres (2006-02-15). "Anatomically diverse butterfly scales all produce structural colours by coherent scattering.". J. Exp. Biol. (Jeb.biologists.org) 209 (4): 748–765. doi:10.1242/jeb.02051. PMID 16449568. http://jeb.biologists.org/cgi/content/figsonly/209/4/748. Qaraldi: 2014-03-21. Papilio zalmoxis]]

Adabiyotlar

Papilionidae — revised GloBIS/GART species checklist (Wayback Machine saytida 2010-09-09 sanasida arxivlangan)
BioLib
Funet
Eric Laithwaite, Allan Watson va Paul E. S. Whalley — The Dictionary of Butterflies and Moths in Colour — American consultant editor, W. Donald Duckworth

Havolalar

Butterfly Corner

[ATBUT-1] „Afrotropical Butterflies: File C – Papilionidae – Tribe Papilionini“. 2014-yil 22-fevralda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2014-yil 21-mart.

[2] Hewitson, W. C., 1864. Illustrations of new species of exotic Butterflies selected chiefly from the collections of W. Wilson Saunders and William C. Hewitson.

[3] Huxley, John (1976). "The Coloration of Papilio zalmoxis and P. Antimachus, and the Discovery of Tyndall Blue in Butterflies". Proceedings of the Royal Society of London. Series B, Biological Sciences 193 (1113): 441–453. doi:10.1098/rspb.1976.0056.

[4] Prum, Richard O.; Tim Quinn; Rodolfo H. Torres (2006-02-15). "Anatomically diverse butterfly scales all produce structural colours by coherent scattering.". J. Exp. Biol. (Jeb.biologists.org) 209 (4): 748–765. doi:10.1242/jeb.02051. PMID 16449568. http://jeb.biologists.org/cgi/content/figsonly/209/4/748. Qaraldi: 2014-03-21. Papilio zalmoxis]]

[1]

[2]

[3]

[4]