Papilio antimachus

Papilio antimachus
	; Erkak, ustki tomoni
Ilmiy tasniflash
Olam:	Hayvonlar
Tip:	Bo‘g‘imoyoqlilar
Sinf:	Hasharotlar
Turkum:	Tangachaqanotlilar
Oila:	Qaldirg‘ochdumlilar
Kenja oila:	Papilioninae
Urugʻ:	Papilio; Linnaeus, 1758
Binar nomi
	''Papilio antimachus''; (Drury, 1782 )
Muhofaza holati
	IUCN 3.1: Ma’lumotlar yetarli emas (DD)
Sinonimlari
	Drurya antimachus var. gigantea Watkins, 1899; Drurya antimachus ab. plagiata Stichel, 1903; Papilio antimachus f. parvus Reuss, 1922; Papilio antimachus f. karschi Reuss, 1922; Papilio antimachus f. rothschildiana Reuss, 1922; Papilio antimachus f. staudingeri Reuss, 1922; Papilio antimachus f. centrispila Le Cerf, 1924; Papilio antimachus f. melanescens Le Cerf, 1924; Papilio antimachus congolanus Dufrane, 1929; Papilio antimachus congolanus ab. vreuricki Dufrane, 1929; Papilio antimachus congolanus ab. pupillata Dufrane, 1929; Papilio antimachus congolanus ab. obsoleta Dufrane, 1929; Papilio antimachus congolanus ab. lagai Dufrane, 1929; Papilio antimachus congolanus ab. virgularia Dufrane, 1929; Papilio antimachus coffea Talbot, 1936; Papilio antimachus congolanus ab. burgeoni Dufrane, 1946;

Papilio antimachus, **Afrika ulkan qaldirg‘ochdumi** — Qaldirg‘ochdumlilar oilasiga mansub kapalak turi. Qanotlari kengligi 18–23 sm bo‘lib, u Afrikadagi eng yirik kapalak turi va dunyodagi eng yirik kapalaklardan biridir. Erkak va urg‘ochilarining qanot shakli bir-biridan farq qiladi.

Qanotlari uzun va tor bo‘lib, asosiy rangi to‘q sariq-jigarrang, ularda qora belgilar mavjud. P. antimachus G‘arbiy Afrika va Markaziy Afrikaning tropik yomg‘ir o‘rmonlarida yashaydi. Uning tarqalish hududi Angola, Kamerun, Kongo Demokratik Respublikasi, Kongo Respublikasi, Gabon, Gana, Kot-d’Ivuar, Liberiya, Nigeriya, Syerra-Leone va Ugandani qamrab oladi.

U arealining g‘arbiy qismida, ya’ni Gvineyadan Kamerungacha bo‘lgan hududlarda sharqiy qismlariga nisbatan ancha kam uchraydi. Ehtimol, u o‘rmonlarning yuqori qavatida yashaydi, biroq erkaklari nam loyli joylarga tushib, mineral moddalarni oladi. Erkagi urg‘ochisidan yirikroq bo‘lib, nektar manbalari atrofida guruh bo‘lib uchrashi mumkin. Urg‘ochilari kamroq ko‘rinadi va daraxtlar uchidan balandda uzluksiz uchib yuradi. Liberiyada turning balandliklarda juftlashish joylarini izlash xatti-harakati qayd etilgan^[3].

Kapalakning tabiiy dushmanlari juda kam bo‘lishi mumkin, chunki u juda zaharli. U boshqa o‘xshash kapalaklarga, jumladan ancha kichikroq Acraea vakillariga o‘xshashligi bilan yirtqichlarni chalg‘itishi mumkin. Bu o‘xshashlik yirtqichlardan himoyalanishga xizmat qiluvchi mimikriya bilan bog‘liq bo‘lishi mumkin.

Lichinkasining oziqa o‘simligi noma’lum va turning dastlabki rivojlanish bosqichlari — tuxum, lichinka va g‘umbak haqida ma’lumotlar nashr etilmagan. Yurak glikozidlari P. antimachus imagosida Miriam Rothschild tomonidan aniqlangan^[4]. Bu moddalar lichinkaning oziqa oʻsimligidagi toksinlarni oʻzlashtirishi va ularni gʻumbaklanishdan keyin ham imagoda saqlab qolishi mumkinligini koʻrsatadi. Shuning uchun lichinkaning oziqa oʻsimligi ehtimol Asclepiadaceae oilasiga mansub tok oʻsimliklaridan biri boʻlishi mumkin.

Kenja turlari

Papilio antimachus antimachus — Gvineya, Syerra-Leone, Liberiya, Kot-d’Ivuar, Gana, Togo, Nigeriyaning janubi, Kamerun, Gabon, Kongo, Markaziy Afrika Respublikasi, Kongo Demokratik Respublikasining gʻarbiy qismi, Janubiy Sudanning janubi va Angolaning shimolida tarqalgan.
Papilio antimachus parva Jackson, 1956 — Kongo Demokratik Respublikasining sharqiy qismi va Ugandada tarqalgan^[5]^[6].

Erkak imagosining orqa tomondan va yon tomondan koʻrinishi, urgʻochining qanot tomirlari hamda erkak boshining kattalashtirilgan koʻrinishi. Rippon tomonidan tasvirlangan (1894).
Urgʻochi imagosining orqa tomondan va yon tomondan koʻrinishi, erkak imagosining yon tomondan koʻrinishi hamda erkak qanot tomirlari. Rippon tomonidan tasvirlangan (1894).

Manbalar

↑ Drury, D. 1782. Illustrations of Natural History 3: xxvi, 1–769 + 2 pp. London.
↑ Papilio, Markku Savela sayti.
↑ Sáfián, Sz. (2013). Observation of hill-topping behaviour by the Giant African Swallowtail – Papilio antimachus Drury, 1782 and other recent records from Liberia (West Africa) (Lepidoptera: Papilionidae). SHILAP Revista de Lepidopterología. 41(163): 323–329.
↑ Rothschild, Miriam; Reichstein, T.; von Euw, J.; Aplin, R.; Harman, R.R.M. (1970). "Toxic lepidoptera" (en). Toxicon 8 (4): 293–296. doi:10.1016/0041-0101(70)90006-1. https://linkinghub.elsevier.com/retrieve/pii/0041010170900061.
↑ Jackson, 1956. Notes on the Rhopalocera of the Kigezi District of Uganda with descriptions of new species and subspecies. J. E Afr. Nat. Hist. Soc. 23 (1): 63–102, pl. 1–13. Toʻliq matn.
↑ „Afrotropical Butterflies: File C – Papilionidae – Tribe Papilionini“. 2014-yil 22-fevralda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2012-yil 9-may.

Havolalar

Butterflycorner — Naturhistorisches Museum Wien kolleksiyasidagi tasvirlar.
Tropical and subtropical moist broadleaf forests — WWF quruqlik ekotizimlari.

[1] Drury, D. 1782. Illustrations of Natural History 3: xxvi, 1–769 + 2 pp. London.

[funet-2] Papilio, Markku Savela sayti.

[3] Sáfián, Sz. (2013). Observation of hill-topping behaviour by the Giant African Swallowtail – Papilio antimachus Drury, 1782 and other recent records from Liberia (West Africa) (Lepidoptera: Papilionidae). SHILAP Revista de Lepidopterología. 41(163): 323–329.

[4] Rothschild, Miriam; Reichstein, T.; von Euw, J.; Aplin, R.; Harman, R.R.M. (1970). "Toxic lepidoptera" (en). Toxicon 8 (4): 293–296. doi:10.1016/0041-0101(70)90006-1. https://linkinghub.elsevier.com/retrieve/pii/0041010170900061.

[5] Jackson, 1956. Notes on the Rhopalocera of the Kigezi District of Uganda with descriptions of new species and subspecies. J. E Afr. Nat. Hist. Soc. 23 (1): 63–102, pl. 1–13. Toʻliq matn.

[ATBUT-6] „Afrotropical Butterflies: File C – Papilionidae – Tribe Papilionini“. 2014-yil 22-fevralda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2012-yil 9-may.

[1]

[2]

[3]

[4]

[5]

[6]