Panjshir hujumlari (Sovet-Afgʻon urushi)
Panjshir hujumlari (ruscha: Панджшерские операции — Panjshir operatsiyalari) — 1980—1985-yillar davomida Afgʻonistonda bo‘lib o‘tgan bir qator harbiy janglar majmuasidir. Bu janglar Sovet Armiyasi, Afg'oniston Qurolli Kuchlari va Afg'on mujohidlari kuchlari o‘rtasida sodir bo‘lgan. Mujohidlar tomoni asosan, Ahmad Shah Massoud boshchiligida harakat qilgan. Ushbu operatsiyalarning asosiy maqsadi strategik ahamiyatga ega bo‘lgan Panjshir qishlogʻi ustidan nazoratni qo‘lga kiritish edi. Janglar Sovet-Afg'on urushi davrida, ya’ni 1980-yillarda sodir bo‘lgan. Panjshir vodiysi mujohidlar qarshilik harakatining muhim markazlaridan biri bo‘lgani sababli, Sovet va hukumat kuchlari bu hududni bir necha bor egallashga uringan.
| Panjshir hujumlari (Sovet-Afgʻon urushi) | |||
|---|---|---|---|
| |||
Panjshir hujumlari davomida urushning eng shiddatli janglaridan ayrimlari sodir bo‘lgan. Sovet va hukumat qo‘shinlari tomonidan jami to‘qqizta yirik harbiy kampaniya amalga oshirilgan. Bu operatsiyalar vaqtida Soviet Army muvofiqlashtirilgan hujumlar orqali Afghan mujahideen kuchlarini vaqtincha, Panjshir qishlogʻidan siqib chiqarishga muvaffaq bo‘lgan. Biroq Sovet qo‘shinlari hududni tark etgach, mujohidlar yana vodiyga qaytib kelib, nazoratni qayta tiklashgan. Shu sababli Panjshir vodiysi urush davomida bir necha bor qo‘lma-qo‘l bo‘lib turgan.
Strategik maqsad
Panjshir hujumlari bilan bog‘liq janglar asosan, Panjshir qishlogʻi hududida bo‘lib o‘tgan. Bu vodiy Kabul shahridan taxminan 70 km shimolda, Hindukush tog‘lari orasida joylashgan. Vodiy yaqinida joylashgan Salang Pass muhim strategik yo‘l bo‘lib, u Kobulni Afg‘onistonning shimoliy hududlari hamda Uzbekistan (o‘sha davrda Sovet Ittifoqi tarkibida bo‘lgan) bilan bog‘lab turardi. 1979-yil iyun oyida Ahmad Shah Massoud boshchiligidagi qo‘zg‘olon natijasida hukumat kuchlari Panjshir vodiysidan siqib chiqarildi va hudud mujohidlar uchun muhim partizan tayanchiga aylandi. Bu yerdan Afghan mujahideen guruhlari tez-tez Sovet armiyasining Afg‘onistonda joylashgan 40-armiyauchun ta’minot olib kelayotgan konvoylariga hujumlar uyushtirib turgan. Shu sababli, Salang dovoni juda xavfli hududga aylangan, hatto uni muvaffaqiyatli kesib o‘tgan sovet yuk mashinasi haydovchilari mukofotlar bilan taqdirlangan[1].
Logistika tizimiga tushgan bosim natijasida Sovet qo‘mondonligi qo‘zg‘olonchilarni bu hududdan siqib chiqarishga harakat qilgan. Massoud kuchlariga chet eldan ham ma’lum darajada yordam bo‘lgan. Xususan, MI6 razvedka ma’lumotlarini radio aloqa orqali yetkazib berib turgan va sovet hujumlari haqida ogohlantirishga yordam bergan. Shuningdek, GCHQ tomonidan sovet harbiy rejalari bo‘yicha radio aloqalar ushlab olinib tarjima qilingan va bu ma’lumotlar mujohidlarga yetkazilgan[2]. Har yili ikki nafar MI6 xodimi hamda harbiy instruktorlar Massoud kuchlariga yordam berish uchun yuborilgan. Bundan tashqari, MI6 Afg‘onistonda qulab tushgan sovet vertolyotlarini olib chiqishda ham yordam ko‘rsatgan[3].
Manbalar
- ↑ Turbiville, Graham „Ambush! The Road War in Afghanistan“. Foreign Military Studies Office Publications. 2015-yil 28-martda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2007-yil 8-iyun.
- ↑ Coles 2018, ss. 48–49
- ↑ Dorril, Stephen. MI6: Inside the Covert World of Her Majesty's Secret Intelligence Service. Simon and Schuster, 2002 — 752-bet. ISBN 9780743217781.