Pakta sunt servanda

shartnoma

Pakta sunt servanda (lot.pacta sunt servanda – soʻzma-soʻz: shartnomalarni hurmat qilish lozim) – xalqaro shartnomalarni vijdonan bajarish (ado etish) va davlatlar oʻrtasida tuzilgan shartnomalarga qatʼiy rioya qilish tamoyili hisoblanadi. Tomonlarga maʼlum boʻlgan, ammo ular tomonidan har doim ham tatbiq etilmaydigan qadimiy qoida. Pakta sunt servanda xalqaro huquqning asosiy tamoyillaridan biri boʻlib, tomonlarning xalqaro shartnomalardan kelib chiqadigan majburiyatlarini qatʼiy va vijdonan bajarishi zarurligini bildiradi. Shartnomalar odatda kuchlarning maʼlum bir muvozanatini oʻrnatadi, ularning oʻzgarishi esa koʻpincha ushbu qoidani eʼtiborsiz qoldirilishiga olib keladi. Pakta sunt servanda tamoyiliga rioya qilmasdan xalqaro munosabatlarning barqarorligiga va ularning huquqiy qoʻllab-quvvatlanishiga erishib boʻlmaydi. Uning buzilishi xalqaro huquqiy javobgarlikni keltirib chiqaradi. Pakta sunt servanda tamoyili faqat xalqaro huquqqa toʻliq mos ravishda qabul qilingan xalqaro majburiyatlarga nisbatan qoʻllanadi. Bu esa oʻzaro teng boʻlmagan shartnomalarga taalluqli emasligini anglatadi. Rim davrida faqat shartnomalar majburiy deb hisoblanar, ular paktlar kamroq kuchga ega hamda ular xuddi shu tabiiy majburiyatlardan kelib chiqadi deb hisoblanadi, ammo hech qanday tarzda fuqarolik harakatlari emas edi. Bu Vizantiya qonunchiligidagi pacta sunt servanda tushunchasi bilan butunlay oʻzgaradi.

Ushbu tamoyil BMT Nizomida, 1969-yilgi Xalqaro shartnomalar huquqi toʻgʻrisidagi Vena konvensiyasida, Yevropada Xavfsizlik va Hamkorlik boʻyicha Kengashning yakuniy aktida va boshqa xalqaro hujjatlarda mustahkamlangan.