Ozarbayjonda energetika
Ozarbayjon energetikasi – asosan, qazilma yoqilg‘ilarga tayanuvchi iqtisodiyotni tashkil qiladi. Mamlakatda ishlab chiqariladigan energiyaning qariyb uchdan ikki qismi tabiiy gazdan, deyarli uchdan bir qismi esa neftdan olinadi[1]. Ozarbayjon neft va gazning yirik ishlab chiqaruvchisi hisoblanadi va ularning katta qismi eksport qilinadi[2]. Elektr energiyasining asosiy qismi gaz yoqiladigan elektr stansiyalarida ishlab chiqariladi[3][4]. Shu bilan birga, mamlakatda energiya yoqilg‘i manbalari, qayta tiklanuvchi energiya, gidroenergiya (suv energiyasi), elektr va issiqlik energiyasi kabi barcha asosiy manbalar hisobiga ishlab chiqariladi. Ozarbayjonda korrupsiya masalasi ko‘pincha mamlakat iqtisodiyoti uchun muhim bo‘lgan neft va gaz sanoati bilan bog‘liq holda tilga olinadi[5]. Ichki iste’mol va eksportni hisobga olgan holda, mamlakatda aholi jon boshiga to‘g‘ri keladigan issiqxona gazlari chiqindilari dunyo o‘rtacha ko‘rsatkichiga yaqin[6]. Ozarbayjon chiqindilarni kamaytirish maqsadida gaz sizib chiqishini qisqartirish va gazni yoqib yuborishni kamaytirishni rejalashtirmoqda[7].
Tabiiy gaz
_(cropped).png)
2016-yil 10-mart kuni Ozarbayjon energetika vaziri Natiq Aliyev Ozarbayjonda Janubiy Gaz Koridori (SGC)ni to‘liq gaz bilan ta’minlash uchun yetarli zaxiralar mavjudligini ommaviy ravishda ma’lum qildi. Janubiy Gaz Koridori — Ozarbayjondan Gruziya va Turkiya orqali Yevropaga yiliga 10 milliard kub metr gaz yetkazib berishni maqsad qilgan yirik energetika loyihasidir[8].
Ozarbayjonda taxminan 1,3 trillion kub metr tabiiy gaz zaxirasi mavjudligi baholanadi[9]. Mamlakatda 2022-yilda 46,7 milliard kub metr tabiiy gaz ishlab chiqarilgan bo‘lib, bu ko‘rsatkich 2021-yildagi 43,8 milliard kub metrga nisbatan oshgan. Shu yili tabiiy gaz eksporti 22,3 milliard kub metrni tashkil etdi (2021-yilda 19 milliard kub metr), ya’ni 18 foizga o‘sish qayd etildi. Eksport qilingan gazning 11,4 milliard kub metri Yevropa Ittifoqiga yetkazib berilgan bo‘lib, bu ko‘rsatkich 2021-yildagi 8,1 milliard kub metrdan sezilarli darajada yuqori[10].
Manbalar
- ↑ „ENERGY PROFILE Azerbaijan“. IRENA.
- ↑ „Energy security – Azerbaijan energy profile – Analysis“ (en-GB). IEA. Qaraldi: 2023-yil 29-aprel.
- ↑ „Azerbaijan Breaks Ground for Largest National Thermal Power Plant“ (en). caspiannews.com. Qaraldi: 2023-yil 29-aprel.
- ↑ „Azerbaijan energy profile – Analysis“ (en-GB). IEA. Qaraldi: 2023-yil 29-aprel.
- ↑ Taylor, Alice; Zachová, Aneta; Nikolov, Krassen „EU overlooks Azeri energy graft risk“ (en-GB). www.euractiv.com (2022-yil 3-oktyabr). Qaraldi: 2023-yil 29-aprel.
- ↑ Ritchie, Hannah; Roser, Max; Rosado, Pablo (2020-05-11). "CO₂ and Greenhouse Gas Emissions". Our World in Data. https://ourworldindata.org/co2/country/azerbaijan.
- ↑ „European Union and Azerbaijan MoU to increase energy cooperation – Policies“ (en-GB). IEA. Qaraldi: 2023-yil 29-aprel.
- ↑ „News.Az - Minister: Azerbaijan's gas reserves enough to fill Southern Gas Corridor“. news.az. 2016-yil 10-martda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2016-yil 10-mart.
- ↑ „Energy security – Azerbaijan energy profile – Analysis“ (en-GB). IEA. Qaraldi: 2024-yil 30-may.
- ↑ Howey, William „Azerbaijan's gas exports to the EU face challenges“ (en-GB). Economist Intelligence Unit (2023-yil 10-iyul). Qaraldi: 2024-yil 30-may.