Kontent qismiga oʻtish

Ozarbayjon prezidentlik saylovlari (2024)

ZiyoSfera, erkin ensiklopediya
              Azerbaijan             
Ozarbayjon prezidentlik saylovlari (2024)
Tip Prezidentlik

Saylov demografiyasi
Saylovchilar 6,514,222 ( 21,49%)
Qatnashdi
  
76.26 %

Natijalar
Ilhom Aliyev – Yangi Ozarbayjon partiyasi
Ovozlar 4,567,458  
  
92.12 %
Zahid Oruj – Mustaqil siyosatchilar
Ovozlar 107,632  
  
2.17 %


Ozarbayjon Respublikasi Prezidenti
Saylovgacha
Ilhom Aliyev
Yangi Ozarbayjon partiyasi
Saylangan
Ilhom Aliyev
Yangi Ozarbayjon partiyasi

2024-yil 7-fevralda Ozarbayjonda prezident saylovlari boʻlib oʻtdi[1]. 2003-yildan buyon lavozimda ishlab kelayotgan amaldagi prezident Ilhom Aliyev ovozlarning 92 foizidan ortigʻini qoʻlga kiritib, ketma-ket beshinchi muddatga qayta saylandi. U eng yaqin raqibi Zahid Orujni magʻlub etdi, Oruj esa atigi 2 foiz ovoz oldi[2].

Dastlab 2025-yil oktabriga rejalashtirilgan saylov Prezident Aliyev tomonidan 2023-yil dekabr oyida Ozarbayjonning Togʻli Qorabogʻdagi hujumidan keyin muddatidan oldin oʻtkazilishi eʼlon qilindi. Ushbu harbiy amaliyot armanlar boshchiligidagi ajralib chiqqan davlat boʻlgan Togʻli Qorabogʻ respublikasi tugatilishiga hamda Ozarbayjonning bahsli Togʻli Qorabogʻ hududi ustidan toʻliq nazorat oʻrnatishiga olib keldi[3][4]. Saylov muvaffaqiyatli harbiy operatsiya sababli norasmiy ravishda „Gʻalaba saylovi“ (ozarbayjoncha: Zəfər seçkisi) deb ham ataladi[5][6]. Bu Ozarbayjon tarixidagi uchinchi muddatidan oldin oʻtkazilgan saylov hamda qish faslida oʻtkazilgan ilk prezident saylovi boʻldi[7].

Saylov muxolifat va mustaqil OAV bosim ostida boʻlgan avtoritar siyosiy muhitda oʻtkazildi[8]. Ikki asosiy muxolifat partiyasi — Musavat va Xalq fronti saylovda nomzod koʻrsatmasligini maʼlum qilib, saylovning nodemokratik xususiyatini sabab qilib koʻrsatgan holda saylovchilarni ovoz bermaslikka chaqirdi[9][10]. Bundan tashqari, saylov byulletenidagi ayrim nomzodlar avvalroq Aliyevga ochiqchasiga hurmat bildirgan edi, natijada mustaqil OAV va jurnalistlarga bosim kuchaygan bir paytda haqiqiy muxolif nomzodlar mavjud boʻlmadi[11][12][13][14][15].

Qorabogʻ mojarosidan keyingi vaziyat va uning kelajakdagi oqibatlaridan tashqari, saylov kampaniyasi mintaqadagi kengroq geosiyosiy keskinliklar fonida oʻtdi. Bunga mintaqaviy kuchlar oʻrtasidagi raqobat hamda Ozarbayjonning Janubiy Kavkazdagi taʼsirini mustahkamlashga qaratilgan saʼy-harakatlar ham kiradi[16][17]. Iqtisodiy turgʻunlik, ijtimoiy tengsizlikning ortishi va demokratik boshqaruv bilan bogʻliq xavotirlar kabi ichki masalalar ham saylov muhokamalarining asosiy mavzularidan boʻldi[18]. Organization for Security and Co-operation in Europe „ovoz berish maxfiyligi, bir necha bor ovoz berishga qarshi choralar yoʻqligi va byulletenlarni soxtalashtirish alomatlari“ kabi muammolarni qayd etib, ovozlarni sanash va natijalarni eʼlon qilish jarayonining halolligiga shubha bildirdi. Kuzatuvchilar saylovga tayyorgarlik samarali va professional tarzda amalga oshirilganini taʼkidlash bilan birga, haqiqiy plyuralizm mavjud emasligi va tanqidiy qarashlar muntazam ravishda bostirilganini qayd etdilar[19][20].

Manbalar

  1. ↑ [[1](https://apnews.com/article/azerbaijan-president-election-aliyev-999b469c0c47373ff2f4eb4262e7efb5) „Azerbaijan to hold snap presidential election in early February, shortly before Russia's vote“] (en). AP News (2023-yil 7-dekabr). 2023-yil 8-dekabrda asl nusxadan [[2](https://web.archive.org/web/20231208004519/https://apnews.com/article/azerbaijan-president-election-aliyev-999b469c0c47373ff2f4eb4262e7efb5) arxivlangan]. Qaraldi: 2023-yil 8-dekabr.
  2. ↑ Teslova, Elena [[3](https://www.aa.com.tr/en/europe/president-ilham-aliyev-reelected-after-winning-92-votes-in-azerbaijans-election/3131204) „President Ilham Aliyev reelected after winning 92% votes in Azerbaijan's election“]. [www.aa.com.tr](http://www.aa.com.tr) (2024-yil 8-fevral). 2024-yil 9-fevralda asl nusxadan [[4](https://web.archive.org/web/20240209093654/https://www.aa.com.tr/en/europe/president-ilham-aliyev-reelected-after-winning-92-votes-in-azerbaijans-election/3131204) arxivlangan]. Qaraldi: 2024-yil 13-fevral.
  3. ↑ [[5](https://www.aljazeera.com/news/2023/12/7/azerbaijans-aliyev-calls-snap-presidential-elections-for-february) „Azerbaijan's Aliyev calls snap presidential elections for February“] (en). Al Jazeera (2023-yil 7-dekabr). 2023-yil 8-dekabrda asl nusxadan [[6](https://web.archive.org/web/20231208004519/https://www.aljazeera.com/news/2023/12/7/azerbaijans-aliyev-calls-snap-presidential-elections-for-february) arxivlangan]. Qaraldi: 2023-yil 8-dekabr.
  4. ↑ [[7](https://www.rferl.org/a/azerbaijan-aliyev-snap-presidential-poll/32719685.html) „Azerbaijan To Hold Snap Presidential Poll On February 7“] (en). RadioFreeEurope/RadioLiberty (2023-yil 7-dekabr). 2023-yil 8-dekabrda asl nusxadan [[8](https://web.archive.org/web/20231208004519/https://www.rferl.org/a/azerbaijan-aliyev-snap-presidential-poll/32719685.html) arxivlangan]. Qaraldi: 2023-yil 8-dekabr.
  5. ↑ Məmmədov, Səlim [[9](http://demokrat.az/az/news/172489/novbedenkenar-seckiler-esl-zefer-seckisi-olacaq) „Növbədənkənar seçkilər əsl Zəfər seçkisi olacaq“] (az). demokrat.az (2023-yil 10-dekabr). 2023-yil 16-dekabrda asl nusxadan [[10](https://web.archive.org/web/20231216212033/https://demokrat.az/az/news/172489/novbedenkenar-seckiler-esl-zefer-seckisi-olacaq) arxivlangan]. Qaraldi: 2023-yil 30-dekabr.
  6. ↑ [[11](https://sfera.az/siyaset/237546/nvbedenkenar-seckileri-zefer-seckileri-adlandirmaq-olar-arzu-naiyev/) „"Növbədənkənar seçkiləri Zəfər seçkiləri adlandırmaq olar" - Arzu Nağıyev“] (az). sfera.az (2023-yil 11-dekabr). 2023-yil 16-dekabrda asl nusxadan [[12](https://web.archive.org/web/20231216212034/https://sfera.az/siyaset/237546/nvbedenkenar-seckileri-zefer-seckileri-adlandirmaq-olar-arzu-naiyev/) arxivlangan]. Qaraldi: 2023-yil 30-dekabr.
  7. ↑ Həmidoğlu, Qəzənfər [[13](https://modern.az/analitika/445061/qishda-ilk-prezident-sechkisi/) „Qışda ilk prezident seçkisi... no problem!“] (az-AZ). modern.az (2023-yil 7-dekabr). 2023-yil 11-dekabrda asl nusxadan [[14](https://web.archive.org/web/20231211171909/https://modern.az/analitika/445061/qishda-ilk-prezident-sechkisi/) arxivlangan]. Qaraldi: 2023-yil 9-dekabr.
  8. ↑ [[15](https://www.rferl.org/a/azerbaijan-aliyev-snap-presidential-poll/32719685.html) „Azerbaijan To Hold Snap Presidential Poll On February 7“] (en). RadioFreeEurope/RadioLiberty. 2023-yil 8-dekabrda asl nusxadan [[16](https://web.archive.org/web/20231208004519/https://www.rferl.org/a/azerbaijan-aliyev-snap-presidential-poll/32719685.html) arxivlangan]. Qaraldi: 2023-yil 8-dekabr.
  9. ↑ [„Opposition parties reject Azerbaijan's snap election call as undemocratic“. Reuters (2023).](https://www.reuters.com/world/asia-pacific/opposition-parties-reject-azerbaijans-snap-election-call-undemocratic-2023-12-18/}})
  10. ↑ [[17](https://eurasianet.org/azerbaijans-top-opposition-parties-to-continue-election-boycott-streak) „Azerbaijan's top opposition parties to continue election boycott streak“]. Eurasianet (2023). 2024-yil 1-yanvarda asl nusxadan [[18](https://web.archive.org/web/20240101195029/https://eurasianet.org/azerbaijans-top-opposition-parties-to-continue-election-boycott-streak) arxivlangan]. Qaraldi: 2024-yil 1-yanvar.
  11. ↑ [[19](https://apnews.com/article/azerbaijan-election-ilham-aliyev-39a3b0811de492afdcc96e2f17b6f797) „Azerbaijan's Aliyev appears headed to a landslide win in election called after retaking Karabakh“] (en). AP News (2024-yil 7-fevral). 2024-yil 7-fevralda asl nusxadan [[20](https://web.archive.org/web/20240207153207/https://apnews.com/article/azerbaijan-election-ilham-aliyev-39a3b0811de492afdcc96e2f17b6f797) arxivlangan]. Qaraldi: 2024-yil 7-fevral.
  12. ↑ [[21](https://www.dw.com/en/azerbaijan-election-president-ilham-aliyev-wins-fifth-term/a-68191514) „Azerbaijan election: President Ilham Aliyev wins fifth term“] (en). dw.com (2024-yil 8-fevral). 2024-yil 11-fevralda asl nusxadan [[22](https://web.archive.org/web/20240211020400/https://www.dw.com/en/azerbaijan-election-president-ilham-aliyev-wins-fifth-term/a-68191514) arxivlangan]. Qaraldi: 2024-yil 13-fevral.
  13. ↑ Sultanova, Aida [[23](https://apnews.com/article/azerbaijan-election-ilham-aliyev-be047f9e4da5d17cc3226e185124a66e) „European monitors says Azerbaijan's election took place in a restrictive environment“] (en). AP News (2024-yil 8-fevral). 2024-yil 8-fevralda asl nusxadan [[24](https://web.archive.org/web/20240208140910/https://apnews.com/article/azerbaijan-election-ilham-aliyev-be047f9e4da5d17cc3226e185124a66e) arxivlangan]. Qaraldi: 2024-yil 13-fevral.
  14. ↑ Pegg, David. [[25](https://www.theguardian.com/world/2024/feb/01/azerbaijan-accused-crackdown-journalists-run-up-election) „Azerbaijan accused of crackdown on journalists in run-up to election“] (en-GB). The Guardian (2024-yil 1-fevral). 2024-yil 11-fevralda asl nusxadan [[26](https://web.archive.org/web/20240211043051/https://www.theguardian.com/world/2024/feb/01/azerbaijan-accused-crackdown-journalists-run-up-election) arxivlangan]. Qaraldi: 2024-yil 13-fevral.
  15. ↑ Lozovsky, Ilya [[27](https://www.occrp.org/en/investigations/total-control-azerbaijans-jails-fill-with-journalists-and-dissidents-as-election-approaches) „'Total Control': Azerbaijan's Jails Fill With Journalists and Dissidents as Election Approaches“] (en). OCCRP (2024).[sayt ishlamaydi]
  16. ↑ Veliyev, Cavid [[28](https://www.dailysabah.com/opinion/op-ed/azerbaijans-early-presidential-elections-preliminary-assessment) „Azerbaijan's early presidential elections: Preliminary assessment | Opinion“] (en-US). Daily Sabah (2024-yil 17-yanvar). 2024-yil 30-yanvarda asl nusxadan [[29](https://web.archive.org/web/20240130045833/https://www.dailysabah.com/opinion/op-ed/azerbaijans-early-presidential-elections-preliminary-assessment) arxivlangan]. Qaraldi: 2024-yil 13-fevral.
  17. ↑ Hayrapetyan, Tatevik [[30](https://evnreport.com/opinion/azerbaijans-snap-election-aliyevs-new-era/) „Azerbaijan's Snap Election: Aliyev's "New Era"“] (en-US). EVN Report (2024-yil 29-yanvar). 2024-yil 14-fevralda asl nusxadan [[31](https://web.archive.org/web/20240214125108/https://evnreport.com/opinion/azerbaijans-snap-election-aliyevs-new-era/) arxivlangan]. Qaraldi: 2024-yil 13-fevral.
  18. ↑ Kucera, Joshua. [[32](https://www.rferl.org/a/azerbaijan-ilham-aliyev-opposition-election-nagorno-karabakh/32802712.html) „In Presidential Election, Azerbaijan's Government Makes It Clear There Is No Alternative“] (en). Radio Free Europe/Radio Liberty (2024-yil 7-fevral). 2024-yil 11-fevralda asl nusxadan [[33](https://web.archive.org/web/20240211090333/https://www.rferl.org/a/azerbaijan-ilham-aliyev-opposition-election-nagorno-karabakh/32802712.html) arxivlangan]. Qaraldi: 2024-yil 13-fevral.
  19. ↑ [[34](https://www.aljazeera.com/news/2024/2/8/poll-observers-say-azerbaijan-presidential-vote-marred-by-irregularities) „Poll observers say Azerbaijan presidential vote marred by irregularities“] (en). Al Jazeera (2024-yil 8-fevral). 2024-yil 8-fevralda asl nusxadan [[35](https://web.archive.org/web/20240208144034/https://www.aljazeera.com/news/2024/2/8/poll-observers-say-azerbaijan-presidential-vote-marred-by-irregularities) arxivlangan]. Qaraldi: 2024-yil 13-fevral.
  20. ↑ Mamedov, Elman [[36](https://www.barrons.com/news/international-observers-brand-azerbaijan-vote-not-competitive-e72ea25e) „International Observers Brand Azerbaijan Vote 'Not Competitive'“] (en-US). [www.barrons.com](http://www.barrons.com). 2024-yil 8-fevralda asl nusxadan [[37](https://web.archive.org/web/20240208183836/https://www.barrons.com/news/international-observers-brand-azerbaijan-vote-not-competitive-e72ea25e) arxivlangan]. Qaraldi: 2024-yil 13-fevral.