Osmonali Sidiq oʻgʻli
Osmonali Sidiq oʻgʻli (qirgʻizcha: Осмонаалы Сыдык уулу; 1875—1942) — qirgʻiz xalqining ilk tarixchi olimlaridan biri[1]. 1875-yilda Pishpek uyezidagidagi Temirbolot qishlogʻida (hozirgi Qoʻchqor tumani, Cholpon hududi) tugʻilgan. Otasining ismi Qidik boʻlganiga qaramay, nomaʼlum sabablarga koʻra uning familiyasi Sidiq oʻgʻliga oʻzgarib qolgan. Osmonali bolaligida onasidan erta ayrilib, bobosining qoʻlida tarbiya topgan. U yerda olgan taʼlimi uni qoniqtirmagan. Keyinchalik bir ot oʻgʻirlab, Toʻqmoq shahriga qochib boradi va Joloʻy ismli odamning yordami bilan mashhur ustoz Moldo Shakir Xalifadan taʼlim ola boshlagan[2].
1913-yilda Ufa shahrida „Muxtasar tarix Qirgʻiziya“, 1914-yilda „Tarix qirgʻiz Shabdanija“ nomli ikki asarini nashr qilgan. Eng eʼtiborli badiiy asari — ikkinchi kitob ichidagi „Shabdan qazosi“ boʻlimi hisoblanadi[3].
Tarjimai holi
Osmonali Sidiq oʻgʻli hozirgi Qirgʻizistonning Norin viloyati hududidagi Qoʻchqor vohasiga qarashli Abayilda volostining Qizil-Dobo qishlogʻida tugʻilgan[4].
Qarindoshi Qanat diniy savodli kishi boʻlgan. Osmonali qishloq maktabida oʻqib, keyinchalik Buxoro shahridagi oliy diniy oʻquv yurtini tamomlagan. „Alash“ harakati bilan aloqasi haqida aniq maʼlumotlar yetarli emas, bu mavzu koʻproq tarixiy munozara sifatida koʻriladi.
Osmonali Sidiq oʻgʻli bir necha yil davomida Chuy vohasida oʻqituvchi boʻlib ishlagan. Sovet davrida Bishkek shahridagi oʻquv yurtlari va bir nechta maktablarda dars bergan.
Qatagʻon davri
1920-yillarning oxiri va 1930-yillarning boshida Stalinning qatagʻon davri boshlanganda, hibsga olinishi xavfidan qochib, Gʻarbiy Xitoy hududiga oʻtib ketgan[5][6].
1930-yilda u xalq dushmani sifatida hibsga olinadi va bir yil oʻtgach, 1931-yilda otuvga hukm qilingan. Jazoni ijro etishdan oldin uni Toshkent qamoqxonasiga oʻtkazishayotganda, u qochib ketgan.
Vafoti
Osmonali Sidiq oʻgʻli 1942-yilda Sharqiy Tenirtogʻda (hozirgi Xitoy Xalq Respublikasining Shinjon-Uygʻur avtonom tumani hududida) Tekes yeridagi qirgʻiz qishlogʻida bezgakdan vafot etgan.
Manbalar
- ↑ „Личность Кыргызстана: Первый историк страны Осмоналы Сыдык уулу“ (ru). limon.kg (2014-yil 23-dekabr). Qaraldi: 2026-yil 22-aprel.
- ↑ „В Бишкеке прошла международная конференция к 150-летию Осмоналы Сыдык уулу“ (ru). vesti.kg (2025-yil 29-sentyabr). Qaraldi: 2026-yil 22-aprel.
- ↑ Осмонакун Ибраимов. „Осмонаалы Сыдык уулу - куржун асынган тарыхчы“ (ru). azattyk.org (2017-yil 16-noyabr). Qaraldi: 2026-yil 22-aprel.
- ↑ Юлия Слипко. „Осмонаалы Сыдык уулу (1875- 1940)“ (ru). open.kg (2014-yil 6-avgust). Qaraldi: 2026-yil 22-aprel.
- ↑ „Осмонаалы Сыдыков“ (ky). bizdin.kg. Qaraldi: 2026-yil 22-aprel.
- ↑ „ТАРЫХЫЙ ТАКТОО: ОСМОНААЛЫ СЫДЫК УУЛУНУН ӨМҮР БАЯНЫНАН“ (ky). azattyk.org (2002-yil 7-dekabr). Qaraldi: 2026-yil 22-aprel.
Havolalar
- https://www.azattyk.org/a/kyrgyz_history_1930s_stalinism_osmonaaly_kydyk_sydykov_ky/28984236.html?nocache=1
- http://www.azattyk.org/content/article/1202874.html
- http://www.kg.zpress.kg/news/news_only/20/5404.py
- Tarix, Kirgiz Shadmaniya internette (Wayback Machine saytida 2016-03-12 sanasida arxivlangan)
- http://www.azattyk.org/a/stalinism_crash_of_independence_uprisings_in_xinjiang_in_1930s_ky/28981109.html
- http://www.azattyk.org/a/ussr_1930s_stalin_defeat_of_national_liberation_uprising_in_xinjiang_photo-story/28981964.html?nocache=1
- http://is.nkzu.kz/publishings/%7BD9C6D302-302A-458E-95C1-63041B9AA5AE%7D.pdf (Wayback Machine saytida 2021-04-14 sanasida arxivlangan)