Kontent qismiga oʻtish

Osiyo Jabbor

ZiyoSfera, erkin ensiklopediya
Assia Djebar

Djebar in 1992
Asl ismi Fotima az-Zuhro Imolayin
Tavalludi 30-iyun 1936-yil
Vafoti 6-fevral 2015-yil(2015-02-06)
(78 yoshda)
Parij, Fransiya
Kasbi
  • romannavis
  • essenavis
  • professor
Alma mater Parij oliy oʻrta maktabi
Mukofotlari
Imzosi

Osiyo Jabbor (asl ismi Fotima az-Zuhro Imolayin; arabcha: فاطمة الزهراء إيمالاين‎‎‎; 1936-yil 30-iyun — 2015-yil 6-fevral) — jazoirlik yozuvchi, tarjimon va kinorejissyor. Asarlarining aksariyati ayollar duch keladigan toʻsiqlar va muammolar haqida boʻlib, feministik qarashlari bilan tanilgan.

Koʻpincha ayollar adabiyoti harakati bilan bogʻlanadi. Romanlari Jazoir ayollarining tarixiy va ijtimoiy „nasab daraxti“ni yaratishga qaratilgan boʻlib, siyosiy qarashlari ham patriarxatga, ham mustamlakachilikka keskin qarshi boʻlgan[1]. Jabbor Shimoliy Afrikaning eng nufuzli va taʼsirli yozuvchilaridan biri hisoblanadi.

2005-yil 16-iyunda Fransiya Akademiyasi aʼzoligiga saylangan va bu sharafga sazovor boʻlgan Magʻrib mintaqasidan chiqqan ilk yozuvchi boʻlgan. Butun ijodiy faoliyati uchun 1996-yilda „Neustadt“ xalqaro adabiyot mukofotini olgan. Koʻpincha Adabiyot boʻyicha Nobel mukofotiga ehtimoliy nomzodlardan biri sifatida tilga olingan[2].

Yoshligi

Fotima az-Zuhro Imolayin (yoki Jabbor) 1936-yil 30-iyunda Jazoirning Cherchell shahrida Tahar Imalhayène va Bahia Sahraoui oilasida tugʻilgan. Kelib chiqishi Chenoua berberlariga mansub boʻlgan[3].

Jazoir yaqinida Aïn Defla viloyatidagi kichik dengiz porti boʻlgan Cherchellda voyaga yetgan. Otasi Mouzaïaville boshlangʻich maktabida fransuz tilidan dars bergan va Jabbor ham shu maktabda oʻqigan. Keyinchalik Blida shahridagi xususiy Qur’on maktab-internatida taʼlim olgan va u yerda juda kam sonli qizlardan biri boʻlgan.

Soʻng Jazoirdagi Blida litseyida oʻqigan, bu yerda sinfidagi yagona musulmon oʻquvchi boʻlgan[4]. 1955-yilda Qizlar oliy pedagogika maktabiga qabul qilingan va shu tariqa Fransiyaning eng nufuzli taʼlim muassasalaridan birida oʻqigan birinchi jazoirlik va musulmon ayolga aylangan[5].

Oʻqishi Jazoir urushi sabab vaqtincha toʻxtagan, biroq keyinchalik Tunisda taʼlimini davom ettirgan[6].

Faoliyati

Osiyo Jabbor 1957-yilda birinchi „La Soif“ („Chanqoqlik“) romanini nashr ettirish uchun Osiyo Jabbor taxallusini tanlagan. Keyingi yili „Les Impatients“ nomli yana bir kitobi chop etilgan. 1958-yilda Ahmed Ould-Rouïs bilan turmush qurgan, biroq bu nikoh keyinchalik ajralish bilan yakunlangan.

Jabbor 1959—1962-yillarda Rabot universitetida, soʻngra Jazoir universitetida dars bergan va u yerda fransuz tili boʻlimi rahbari etib tayinlangan[7][8].

1962-yilda Jazoirga qaytib, „Les Enfants du Nouveau Monde“ romanini nashr ettirgan, 1967-yilda esa „Les Alouettes Naïves“ asari chop etilgan. 1965–1974-yillar oraligʻida Parijda yashagan, keyinchalik yana Jazoirga qaytgan. 1980-yilda jazoirlik shoir Malik Allula bilan turmush qurgan. Ular Parijda yashab, Jabbor Jazoir madaniyat markazida tadqiqot faoliyati bilan shugʻullangan[9].

1997-yilda Louisiana davlat universitetida Fransuz va frankofon tadqiqotlari markazi direktori boʻlgan va bu lavozimda 2001-yilgacha ishlagan[10]. 1985-yilda „L’Amour, la fantasia“ (1993-yilda „Fantasia: An Algerian Cavalcade“ nomi bilan ingliz tiliga tarjima qilingan) asarini nashr etgan. Bu asarda til masalasiga boʻlgan ikki xil munosabatini, gʻarb taʼlimini olgan jazoirlik, feminist, musulmon ziyoli sifatidagi oʻzini anglashini hamda jazoirlik ayollar nomidan soʻzlovchi sifatidagi rolini muhokama qiladi[11].

2005-yilda Fransiyaning eng nufuzli adabiy muassasasi — Fransiya akademiyasi aʼzoligiga saylangan. Bu tashkilot fransuz tilining merosini himoya qilish bilan shugʻullanadi va uning aʼzolari umrboqiy saylanadi. Jabbor ushbu akademiyaga qabul qilingan birinchi shimoliy afrikalik yozuvchi va undagi beshinchi ayol boʻlgan[12][13]. Shuningdek, New York universitetida frankofon adabiyoti boʻyicha Silver Chair professori sifatida faoliyat yuritgan[8].

Jabbor arab dunyosida islomni isloh qilish tarafdori sifatida ham tanilgan boʻlib, ayniqsa ayollar huquqlarini kengaytirish tarafdori sifatida ovozini koʻtargan.

Vafoti

Jabbor 2015-yil fevral oyida Fransiyaning Parij shahrida 78 yoshida vafot etgan[7][14].

Mukofotlari

  • 1985-yil — Fransuz-Arab doʻstlik mukofoti („L’Amour, la fantasia“ asari uchun)[15]
  • 1996-yil — Adabiyot boʻyicha „Neustadt“ xalqaro mukofoti[16]
  • 1997-yil — Marguerite Yourcenar mukofoti[15]
  • 1998-yil — Palmi xalqaro mukofoti[15]
  • 2000-yil — Nemis kitobdorlari tinchlik mukofoti[15]

Xotirasi

2017-yil 30-iyun tavalludining 81 yilligi munosabati bilan Google yozuvchiga bagʻishlab maxsus Doodle chiqargan. Ushbu Doodle arab dunyosidagi barcha mamlakatlarda namoyish etilgan[17].

2018-yilda Parijning 20-okrugida uning nomi bilan atalgan kutubxona ochilgan[18].

Asarlari

  • La Soif, 1957 (English: The Mischief)
  • Les impatients, 1958
  • Les Enfants du Nouveau Monde, 1962 (English: Children of the New World: a novel, trans. Marjolijn De Jager: New York: Feminist Press at the City University of New York, 2005; ISBN 9781558615113)
  • Les Alouettes naïves, 1967
  • Poèmes pour une algérie heureuse, 1969
  • Rouge l'aube
  • Femmes d'Alger dans leur appartement, 1980 (English: Women of Algiers in Their Apartment; Charlottesville: UP of Virginia, 1999; ISBN 9780813918808)
  • L'Amour, la fantasia, 1985 (English: Fantasia: An Algerian Cavalcade, trans. Dorothy S. Blair; Portsmouth, N.H., Heinemann, 1993 (repr. 2003), ISBN 978-0435086213)
  • Ombre sultane 1987 (English: A Sister to Scheherazade)
  • Loin de Médine, (English: Far from Medina)[19]
  • Vaste est la prison, 1995 (English: So Vast the Prison, trans. Betsy Wing; Sydney: Duffy & Snellgrove, 2002; ISBN 9781876631383)
  • Le blanc de l'Algérie, 1996 (English: Algerian White)
  • Oran, langue morte, 1997 (English: The Tongue's Blood Does Not Run Dry: Algerian Stories)
  • Les Nuits de Strasbourg, 1997
  • La femme sans sépulture, 2002
  • La disparition de la langue française, 2003
  • Nulle part dans la maison de mon père, 2008

kinoda

Manbalar

  1. ↑ Hiddleston, Jane. "Assia Djebar: In Dialogue with Feminisms (review)". French Studies: A Quarterly Review 61 (2): 248–9. doi:10.1093/fs/knm041. 
  2. ↑ Alison Flood, "Assia Djebar, Algerian novelist, dies aged 78", The Guardian, 9 February 2015.
  3. ↑ Combe, Dominique. Assia Djebar: littérature et transmission (fr). Presses Sorbonne Nouvelle, 2010 — 280-bet. ISBN 9782878544879. 
  4. ↑ 4,0 4,1 "Assia Djebar", Voices from the Gaps, University of Minnesota. Retrieved 6 October 2013.
  5. ↑ „Assia Djebar: Algeria's 'immortal' literary hero“. Al Jazeera (2017-yil 30-iyun).
  6. ↑ C. Naylor, Phillip. Historical Dictionary of Algeria. Rowman & Littlefield, 7 May 2015 — 210-bet. ISBN 9780810879195. 
  7. ↑ 7,0 7,1 „Assia Djebar | Algerian writer and filmmaker“ (2024-yil 27-fevral).
  8. ↑ 8,0 8,1 Christopher John Murray. Encyclopedia of Modern French Thought. Routledge, 11 January 2013 — 181-bet. ISBN 978-1-135-45564-4. 
  9. ↑ Mildred P. Mortimer. Assia Djebar. CELFAN Editions, 1988 — 7-bet. 
  10. ↑ „History of the Center | Center for French and Francophone Studies at LSU“. www.lsu.edu. Qaraldi: 2023-yil 23-may.
  11. ↑ Ghaussy, Soheila (1994). "A Stepmother Tongue: "Feminine Writing" in Assia Djebar's Fantasia: An Algerian Cavalcade". World Literature Today 68 (3): 457–462. doi:10.2307/40150357. https://archive.org/details/sim_world-literature-today_summer-1994_68_3/page/456. 
  12. ↑ MAÏA de la BAUME, "Assia Djebar, Novelist Who Wrote About Oppression of Arab Women, Dies at 78", The New York Times, 13 February 2015.
  13. ↑ Jeune Afrique. Cidcom/Le Groupe Jeune Afrique, 2006 — 16-bet. 
  14. ↑ „Assia Djebar décédée : Perte d'une intellectuelle majeure“. El Watan (2015-yil 7-fevral). 2015-yil 7-fevralda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2015-yil 7-fevral. (fransuzcha)
  15. ↑ 15,0 15,1 15,2 15,3 Chikhi, Beïda. Assia Djebar: histoires et fantaisies (fr). PUPS, 2007 — 186-bet. ISBN 9782840505068. 
  16. ↑ „1996 Neustadt Prize Laureate – Assia Djebar“. World Literature Today (2012-yil 28-mart). Qaraldi: 2018-yil 29-iyun.
  17. ↑ „Assia Djebar's 81st Birthday“ (2017-yil 30-iyun). Qaraldi: 2017-yil 27-dekabr.
  18. ↑ „La bibliothèque Assia Djebar a ouvert ses portes“ (fr). Paris.fr (2018-yil 26-yanvar). Qaraldi: 2025-yil 29-noyabr.
  19. ↑ ThriftBooks „Far From Madina book by Assia Djebar“ (en). ThriftBooks. Qaraldi: 2024-yil 27-aprel. 
"https://ziyosfera.uz/index.php?title=Osiyo_Jabbor&oldid=682463" dan olindi