Kontent qismiga oʻtish

Orqa jarohati

ZiyoSfera, erkin ensiklopediya
Inson orqa sohasining anatomiyasi

Orqa jarohatlari — orqa umurtqa pogʻonasi suyaklari, mushaklari yoki boshqa toʻqimalarining shikastlanishi, eskirishi yoki travma natijasida yuzaga keladigan jarohatlardir. Orqa jarohatlarining keng tarqalgan turlariga boylamlarning choʻzilishi, mushak va paylarning choʻzilishi, umurtqalararo disk churrasi hamda umurtqalarning sinishi kiradi[1]. Koʻpincha orqa ogʻrigʻi bel umurtqalari (lumbal umurtqa pogʻonasi) sohasida kuzatiladi. Ushbu soha oʻzining yuqori darajadagi harakatchanligi hamda muntazam ravishda tana vaznining asosiy qismini koʻtarib turishi sababli jarohatlanishga moyildir[2]. Hisob-kitoblarga koʻra, Amerika Qoʻshma Shtatlari aholisining 80–90 foizigacha boʻlgan qismi hayoti davomida kamida bir marta belning pastki qismidagi ogʻriqdan aziyat chekishi mumkin[3].

Tasnifi

Yumshoq toʻqimalar shikastlanishining darajali tasnifi

Mushak va yumshoq toʻqima jarohatlari darajalarga asoslangan tasnif tizimi yordamida tasniflanishi mumkin[4].

  • 1-daraja mushak choʻzilishi — eng yengil darajadagi shikastlanish boʻlib, mushak tolalarining oz qismi zararlanadi va funksiyaning yoʻqolishi deyarli kuzatilmaydi yoki umuman kuzatilmaydi.
  • 2-daraja mushak choʻzilishi — yengil yoki oʻrtacha ogʻirlikdagi shikastlanish boʻlib, toʻqimalarning sezilarli darajada zararlanishi hamda mushak kuchi yoki funksiyasining qisman yoʻqolishi bilan tavsiflanadi.
  • 3-daraja mushak choʻzilishi — eng ogʻir darajadagi shikastlanish boʻlib, bunda mushak butunlay uziladi yoki uning funksiyasi toʻliq yoʻqoladi[4].

AO umurtqa jarohatlari tasnifi tizimi

Umurtqa pogʻonasi jarohatlari AO umurtqa jarohatlari tasnifi tizimi yordamida tasniflanishi mumkin[5]. Ushbu tizim A, B va C toifalaridan iborat boʻlib, ular shikastlanishning umurtqadagi joylashuvi (oldingi yoki orqa segment) hamda jarohatni yuzaga keltirgan kuchning yoʻnalishiga asoslanadi.

  • A turi — siqilish kuchi taʼsirida yuzaga keladigan jarohatlar boʻlib, asosan umurtqa tanasining shikastlanishi bilan bogʻliq.
  • B turi — chalgʻituvchi (distraction) kuch taʼsirida yuzaga keladigan jarohatlar boʻlib, umurtqa pogʻonasining orqa tuzilmalarida strukturaviy shikastlanishga olib keladi.
  • C turi — umurtqa pogʻonasining oldingi va orqa qismlarining ikkalasi ham shikastlanishi natijasida uzilgan segmentlarning istalgan yoʻnalishda siljishi bilan tavsiflanadi[5][6].

Mazkur tasnif tizimi umurtqa pogʻonasining boʻyin umurtqalari, koʻkrak-bel umurtqalari hamda dumgʻaza suyagi sohalaridagi jarohatlarni tasniflashda qoʻllaniladi.

Disk churralari uchun MSU tasnifi

Umurtqalararo disk churralari Magnetik rezonans tomografiya (MRT) tasvirlarida churraning oʻlchami va joylashuviga qarab darajalarga ajratilishi mumkin.

Oʻlchami

Churraning oʻlchami uning umurtqalararo teshik (vertebral foramen) ichiga qanchalik chiqib turganligi bilan belgilanadi. Disk churralari uchun MSU tasnifi churraning oʻlchamini aniqlashda diskning faset boʻgʻimiga nisbatan joylashuvidan foydalanadi[7]. MSU tasnifiga koʻra, disk churrasining oʻlchami 1-, 2- yoki 3-daraja bilan baholanadi. Bunda 1-daraja eng yengil, 3-daraja esa eng ogʻir holatni bildiradi.

Joylashuvi

Disk churrasining joylashuvi ham MSU tasnifi yordamida tavsiflanadi. Ushbu tasnif disk boʻrtmasining oʻrta chiziqdan qanchalik uzoqlashganini A, B yoki C darajalari orqali ifodalaydi[7].

  • A daraja — disk churrasi oʻrta chiziqda joylashganligini bildiradi.
  • C daraja — eng chekka (lateral) joylashgan churralar boʻlib, umurtqalararo teshik ichiga chiqadi. Aynan shu teshik orqali orqa miya nervlari oʻtadi.
  • B daraja — A va C darajalari orasida joylashgan churralarni bildiradi. Bunda lateral chegarani aniqlash uchun faset boʻgʻimi moʻljal sifatida olinadi.

MSU tasnifi asosan bel (lumbal) umurtqa pogʻonasidagi disk churralarini tasniflash uchun qoʻllaniladi.

Sabablari

Koʻplab orqa jarohatlari oʻxshash sabablarga ega. Orqa mushaklarining choʻzilishi va boylamlarning shikastlanishi ogʻir yuklarni notoʻgʻri koʻtarish, mushaklarning ortiqcha zoʻriqishi, keskin harakatlar yoki bevosita travma natijasida yuzaga kelishi mumkin[8]. Disk churrasi odatda yosh bilan bogʻliq degenerativ oʻzgarishlar, yiqilish yoki avtohalokat kabi travmalar, shuningdek ogʻir yukni koʻtarishda egilish yoki burilish bilan bogʻliq[9]. Umurtqalarning sinishiga koʻpincha kuchli zarba, notoʻgʻri yoki haddan tashqari oʻq boʻylab siqilish kuchi, shuningdek umurtqa pogʻonasining haddan tashqari bukilishi (giperfleksiya) yoki haddan tashqari yozilishi (giperekstenziya) sabab boʻladi[10].

Bolalar va keksa yoshdagi odamlarda umurtqa sinishlari umurtqa pogʻonasining rivojlanishi yoki sogʻligʻi bilan bogʻliq boʻlishi mumkin. Bolalarda eng koʻp uchraydigan umurtqa sinishi spondiloliz boʻlib, u spondilolistezga oʻtishi mumkin[11]. Voyaga yetmagan skelet tarkibida hali toʻliq suyaklanish jarayonidan oʻtmagan oʻsish plastinkalari mavjud boʻladi[11]. Keksa yoshdagi odamlarda esa umurtqa sinishlari osteoporoz tufayli skeletning zaiflashishi oqibatida yanada ogʻirlashadi[12][13].

Manbalar

  1. ↑ „Back injuries“. MedlinePlus. U. S. National Library of Medicine and National Institutes of Health. July 2, 2009. Accessed July 15, 2009
  2. ↑ Shiel, William C. „Lower Back Pain“. MedicineNet.com. Jan 22, 2008
  3. ↑ Putz-Anderson, Vern, Thomas Waters, and Arun Garg. (1994). Applications Manual for the Revised NIOSH Lifting Equation. National Institute for Occupational Safety and Health. NIOSH (DHHS) Publication 94–110
  4. ↑ 4,0 4,1 Mueller-Wohlfahrt, Hans-Wilhelm; Haensel, Lutz; Mithoefer, Kai; Ekstrand, Jan; English, Bryan; McNally, Steven; Orchard, John; van Dijk, C Niek et al. (April 2013). "Terminology and classification of muscle injuries in sport: The Munich consensus statement". British Journal of Sports Medicine 47 (6): 342–350. doi:10.1136/bjsports-2012-091448. ISSN 0306-3674. PMID 23080315. PMC 3607100. http://liu.diva-portal.org/smash/get/diva2:618314/FULLTEXT01. 
  5. ↑ 5,0 5,1 Reinhold, Maximilian; Audigé, Laurent; Schnake, Klaus John; Bellabarba, Carlo; Dai, Li-Yang; Oner, F. Cumhur (October 2013). "AO spine injury classification system: a revision proposal for the thoracic and lumbar spine". European Spine Journal 22 (10): 2184–2201. doi:10.1007/s00586-013-2738-0. ISSN 0940-6719. PMID 23508335. PMC 3804719. //www.pubmedcentral.nih.gov/articlerender.fcgi?tool=pmcentrez&artid=3804719. 
  6. ↑ „AO Spine Classification Systems“ (en). AO Spine. AO Foundation. Qaraldi: 2022-yil 13-iyun.
  7. ↑ 7,0 7,1 Mysliwiec, Lawrence Walter; Cholewicki, Jacek; Winkelpleck, Michael D.; Eis, Greg P. (July 2010). "MSU Classification for herniated lumbar discs on MRI: toward developing objective criteria for surgical selection". European Spine Journal 19 (7): 1087–1093. doi:10.1007/s00586-009-1274-4. ISSN 0940-6719. PMID 20084410. PMC 2900017. //www.pubmedcentral.nih.gov/articlerender.fcgi?tool=pmcentrez&artid=2900017. 
  8. ↑ „Back Muscle Strains and Sprains | Cleveland Clinic“. Cleveland Clinic. Qaraldi: 2017-yil 5-avgust.
  9. ↑ „Herniated disk - Symptoms and causes“. Mayo Clinic. Qaraldi: 2017-yil 5-avgust.
  10. ↑ „Spinal column injuries in adults: Definitions, mechanisms, and radiographs“. www.uptodate.com. Qaraldi: 2017-yil 5-avgust.
  11. ↑ 11,0 11,1 Dizdarevic, Ismar; Bishop, Meghan; Sgromolo, Nicole; Hammoud, Sommer; Atanda, Alfred (November 2015). "Approach to the pediatric athlete with back pain: more than just the pars". The Physician and Sportsmedicine 43 (4): 421–431. doi:10.1080/00913847.2015.1093668. ISSN 2326-3660. PMID 26513167. 
  12. ↑ McCarthy, Jason (August 6, 2017). "Diagnosis and Management of Vertebral Compression Fractures". American Family Physician 94 (1): 44–50. PMID 27386723. http://www.aafp.org.proxy.westernu.edu/afp/2016/0701/p44.html#afp20160701p44-b14. 
  13. ↑ Kendler, D. L.; Bauer, D. C.; Davison, K. S.; Dian, L.; Hanley, D. A.; Harris, S. T.; McClung, M. R.; Miller, P. D. et al. (February 2016). "Vertebral Fractures: Clinical Importance and Management". The American Journal of Medicine 129 (2): 221.e1–10. doi:10.1016/j.amjmed.2015.09.020. ISSN 1555-7162. PMID 26524708.  
"https://ziyosfera.uz/index.php?title=Orqa_jarohati&oldid=681413" dan olindi