Orhan Kemal

Mehmet Raşit Öğütçü yoki Orhan Kemal (15.09.1914, Adana, Usmonlilar imperiyasi — 2.6.1970, Sofiya, Bolgariya Xalq Respublikasi) — yorqin realist turk romanchisi va dramaturgi.

Turk adabiyotining buyuk ustalari qatorida nomi tilga olingan adib roman, hikoya, drama, she’r kabi turli uslublarda koʻplab asarlar yaratgan boʻlsa-da, asosan romanchilik jihati bilan mashhur. Oʻzining birinchi hikoyalar kitobi "Non jangi" (1949) va "Kichik odamning eslatmalari" nomi ostida nashr etilgan avtobiografik romanlari bilan keng shuhrat qozondi. Uning adabiy hayoti 1960-yillarda avjiga chiqdi. Oʻz asarlarida Adanadagi er va fabrika ishchilari dunyosini, Istanbuldagi qashshoqlar va fabrika muhitini aks ettirdi. Murtazo, Xonimin Çiftligi va 72-uy uning durdona asarlaridir. U "Adanaspor"da futbol oʻynagan. Hujumchi Rashid nomi bilan tanilgan.

Oila, bolalik va oʻsmirlik

Uning otasi Kemali Bey Turkiya Birinchi Buyuk Millat Majlisining Kastamonu deputati edi.

1914-yil 15-sentabrda Adananing Jayhan tumanida tugʻilgan. Uning otasi huquqshunos Abdülqodir Kamali Bey, Chanoqqal'a frontida Dardanosda artilleriya leytenanti boʻlgan, onasi esa Adanadan Azime Hanim boʻlib, oʻrta maktabni bitirgan va oʻz tugʻilgan shahrida ikki yil boshlangʻich maktab oʻqituvchisi boʻlib ishlagan.

Bolaligining ilk yillari Adanada oʻtdi. Birinchi jahon urushidan keyin Fransiyaning Adana ishgʻolidan soʻng oilasi bilan Nigʻdega, keyin esa Koniyaga koʻchib oʻtdi. Konyada boʻlgan vaqtlarida Kuva-yi Milliye harakatiga qarshi Delibosh qoʻzgʻoloniga guvoh boʻldi. Kuvay-i Milliye kuchlariga qoʻshilgan otasi; Qoʻzgʻolon bostirilgach, Turkiya Buyuk Millat Majlisiga Kastamonu deputati sifatida kirdi. Oila Anqaraga koʻchib oʻtdi va 1923-yilda Adanaga qaytib keldi. Jayhonda dehqonchilik bilan shugʻullana boshlagan otasi “Toksöz” gazetasini chiqaradi. Takrir-i Sukun qonunidan soʻng, Toksöz koʻplab gazetalar bilan birga yopildi va Abdülqodir Kamali Bey 11 oy qamoqqa tashlandi. 1930-yilda Adanada Xalq Jumhuriyati partiyasini tuzgan Abdulqodir Bey “Ahali” gazetasini nashr ettirdi. Otasining faol siyosiy hayotiga qaramay, Oʻrxon Kamol bu yillarda siyosatga qiziqmasdi. Erkin Respublikachilar partiyasi tarqatib yuborilgach, Abdülqodir Bey partiyasini yopdi va Suriyaga qochib ketdi. 1931-yilda butun oila Bayrutga joylashdi.

Oʻrxon Kamol Suriyaga otasining oldiga borgach, oʻrta ta’limni oʻz ixtiyori bilan tashlab, Bayrutda idish yuvuvchi va bosmaxona ishchisi boʻlib ishlagan. Bir yil oʻtgach, u yolgʻiz Turkiyaga qaytib, buvisi bilan joylashdi; Adanadagi paxta tozalash zavodlarida ishchi va xizmatchi boʻlib ishlagan. Uning bu yillardagi jamgʻarmalari kelajakda “Baba Evi” va “Avare yillari” romanlariga hayot baxsh etdi. 1937-yilda paxta tozalash zavodida (Milliy toʻqimachilik) ishchi Nuriyega turmushga chiqdi. Bir yil oʻtgach, uning birinchi farzandi Yulduz tugʻildi.