Omon polvon

Vikipediyada ismi Omon boʻlgan boshqa kishilar haqida ham maqolalar mavjud.

Omon polvon

Omon polvon (1856, Namangan viloyati Uychi tumani Xizrobod qishlogʻi — 13.06.1923, Namangan) — Fargʻona vodiysida sovet rejimiga qarshi harakatning rahbarlaridan biri.

Omon polvon Mavlonqul oʻgʻli 1856-yilda hozirgi Namangan viloyati Uychi tumanining Xizrobod qishlogʻida tavallud topgan. U yoshlik davrlaridan ot choptirib, kurash tushib xalq orasida alohida obroʻ-eʼtibor qozongan mashhur polvonga aylanadi. Shuning uchun ham Qoʻqon xonligining eng mashhur eshonlaridan biri Hoji Muhammad Aminbek (Omon polvon unga murid boʻlgan edi)ning fatvosi bilan Xizrobod qishlogʻi mirobboshisi lavozimiga tayinlangan. Ushbu lavozimda Omon polvon 30 yildan ortiq vaqt davomida mehnat qiladi. 1918-yilga kelib, Turkiston muxtoriyati qulatilishi, arman dashnoqlarining hamda qizil askarlarning shavqatsizliklari natijasida xalqparvar Omon polvon oʻz erki, millati va dini uchun qoʻliga qurol olib qonli kurash maydoniga kiradi. Tarixchi Bahrom Irzayev taʼkidlashicha, „Zarxon (Toʻraqoʻrgʻon hududida joylashgan qishloq)ga kelgan piri Hoji Muhammad Aminbek eshon unga miltiq va bir necha yigit beradi. Omon polvonga qoʻrboshi unvoni va xalqdan soliq yigʻib olish huquqini beruvchi fatvo yozib, oʻz muhrini bosadi. Shundan soʻng Omon Polvon ham Turkiston milliy ozodligi uchun hayot-mamot jangiga kirgan istiqlolchilar safidan oʻrin oladi“[1].

Istiqlolchilar uchun asosiy kurash davri 1918-yilning mart oylaridan boshlandi. Boymirza Hayitning maʼlumotlariga koʻra, 1918-yilda Omon Polvon qoʻl ostida 2500 dan ortiq yigit boʻlgan. Bu davrda Shermuhammadbek, Nurmuhammadbek, Xolxoʻja Eshon, Markamxoji, Rahmonqul, Muhiddinbek kabi qoʻrboshilar qatorida Omon Polvon ham margʻilonlik qoʻrboshi Madaminbekning qoʻl ostida yagona kuch sifatida harakatlanadi.

Noyabr oyining oxirida Madaminbek, Xolxoʻja Eshon va Omon Polvon boshchiligidagi 5000 kishi Qozon polkiga qarashli bitta otryadni qirib tashladi. 1920-yil 10-oktabrida oʻzining 300 yigiti bilan Namangan shimolidagi Pishqaron qishlogʻini egalladi. Razvedka maʼlumotlariga koʻra, shundan soʻng Omon Polvon 100 nafar qirgʻiz yigiti bilan 15-noyabr kuni Kosondan shimoli-gʻarb tomondagi togʻlarga hamda Uychi va Yorqoʻrgʻon qishloqlariga joylashadi.

1922-yil mart-iyul oylarida Oʻsh hududi toʻliq istiqlolchilardan ozod etildi. Andijon uyezdi ham Qoʻqonqishloq rayonidan tashqari, Namangan uyezdida oʻsha vaqtda mavjud boʻlgan 29 ta volostidan 23 tasi istiqlolchilardan „tozalandi“. Vodiy istiqlolchilarining deyarli yarmi mahv etildi. Omon Polvon qoʻl ostidagi qoʻrboshilar — Turdi Ali Boyvachcha, Sotivoldi, Usta Roʻzimat va Mirzo Rayim qoʻrboshilar 200 dan ortiq yigiti bilan; Jonibek Qozi, Mulla Xoji, Said Ponsod 200 ga yaqin yigiti; Umarqul qoʻrboshi esa 40 yigiti bilan sovet hokimiyati tomonga oʻtdilar. Bu holat Omon Polvon kuchlarini zaiflashtirib yubordi. 1922-yil may oyida Norin daryosidan Chustgacha boʻlgan joylarda Omon Polvon va uning yordamchilari Maqsud Mujohid — Uychida, Dadaboy Qoʻrboshi — Toʻraqoʻrgʻonda faoliyat koʻrsatar edilar.

Koʻplab vatanparvar istiqlolchi kuchlar qatorida Omon Polvon ham oʻzining shaʼni va gʻururi uchun ham kurash maydoniga kirgan boʻlsa ajab emas. „Qizil askarlar ichkari hovliga kirib ayollar bilan koʻngliga nima xush kelsa, shuni qilardi“[2] — deb yoziladi oʻsha davrdagi hujjatlarda. Bunday bedodlik va zoʻravonliklardan bezor boʻlgan mahalliy aholi istiqlolchilardan yordam soʻrashga majbur boʻlar edilar. „1921-yil 14-martda Pishqaron qishlogʻi aholisi Omon Polvon va Rahmonquldan bu yerdagi rus garnizonini yoʻqotishni soʻraydilar. Qoʻrboshilar oʻz yigitlari bilan 18 nafar qizil askarlarni bozor maydonida oʻldiradilar“[3].

Adabiyot

• Turkestan v nachale XX veka: k istorii istokov natsionalnoy nezavisimosti, T., 2000; Rajabov Q., Haydarov M., Turkiston tarixi (1917-1924), T., 2002.