Oltin yigirmanchi yillar

Oltin yigirmanchi yillar (olmoncha: Goldene Zwanziger ), baʼzan Baxtli yigirmanchi yillar (Glückliche Zwanziger) deb nomlanuvchi davr. Germaniyada 1920-yillarning besh yillik qismini oʻz ichiga olgan. Bu davr 1924-yilda, Birinchi jahon urushidan keyingi giperinflyatsiya tugagach boshlanib, 1929-yildagi Wall street inqirozi bilan yakunlangan.

Mazkur nemischa atama koʻpincha Germaniyaning sogʻlom iqtisodiy oʻsishi va sanʼat sohasidagi tajribaviy hamda ijodiy yuksalish davriga nisbatan qoʻllaniladi. Bu davrdan oldin Weimar Respublikasi 1919-yil yanvardan 1923-yil noyabrgacha bir trillion foizlik rekord darajadagi inflyatsiyani boshdan kechirgan. Inflyatsiya shu qadar kuchli ediki, chop etilgan pul koʻpincha uy yoqilgʻisi sifatida ishlatilgan, oziq-ovqat, sovun va elektr energiyasi kabi kundalik ehtiyojlar uchun gʻildirakli arava toʻla banknotlar talab qilingan. Faqatgina Veymar Respublikasi tomonidan amalga oshirilgan tub iqtisodiy islohotlar, jumladan yangi valyuta – Rentenmarkni joriy etish, qatʼiy moliyaviy nazorat oʻrnatish va byurokratik toʻsiqlarni kamaytirish Germaniyada iqtisodiy barqarorlik va farovonlik muhitini yaratishga olib keldi.

Qoʻshma Shtatlarda bu davr Shiddatli yigirmanchi yillar, Fransiyada esa Les Années folles („Telba yillar“) nomi bilan atalgan^[1].

Weimar Germaniyasi madaniyati

Bauhaus Dessau – 1925–1926-yillarda Gropius Valter loyihasi asosida qurilgan

Weimar madaniyati 1918-yildan Adolf Hitlerning 1933-yilda hokimiyatni qoʻlga olishiga qadar Weimar Respublikasi davrida Germaniyada sanʼat va fan sohasining gullab-yashnashini anglatadi^[2]. 1920-yillardagi Berlin ushbu madaniy uygʻonishning qaynoq nuqtasi edi^[3]. Garchi Avstriya Germaniyaga kirmagan boʻlsa-da, nemis tilida soʻzlashuvchi hudud sifatida, ayniqsa Vena shahri koʻpincha Weimar madaniy muhitining bir qismi sifatida qaraladi^[4]. Bu davrning eng muhim sanʼat maskanlaridan biri — Bauhaus edi. U 1919-yildan 1933-yilgacha faoliyat yuritgan nemis sanʼat maktabi boʻlib, hunarmandchilik va tasviriy sanʼatni birlashtirish gʻoyasiga asoslangan. Uning maqsadi sanʼat, hunar va texnologiyani uygʻunlashtirish boʻlib, bu tamoyil keyinchalik, ayniqsa arxitektura sohasida, butun dunyoga taʼsir koʻrsatgan^[5].

Germaniya, ayniqsa Berlin, turli sohalardagi ziyolilar, sanʼatkorlar va ixtirochilar uchun sermahsul muhit boʻlib xizmat qilgan. Ijtimoiy hayotda tartibsizlik, siyosatda esa qizgʻinlik hukm surgan. 1918-yildan boshlab nemis universitetlari yahudiy olimlar uchun toʻliq ochildi. Bu davrda Germaniyada koʻplab taniqli yahudiy ziyolilar faoliyat yuritgan, jumladan fizik Albert Einstein, sotsiologlar Karl Mannheim, Erich Fromm, Theodor Adorno, Max Horkheimer va Herbert Marcuse, faylasuflar Ernst Kassirer hamda Gusserl Edmund, siyosiy nazariyotchilar Arthur Rosenberg va Gustav Meyer kabi olimlar shular jumlasidandir. Veymar Respublikasi davrida toʻqqiz nafar Germaniya fuqarosi Nobel mukofotiga sazovor boʻldi^[6]. Ularning beshtasi yahudiy olimlar boʻlib, ikkitasi tibbiyot sohasida edi^[7].

Germaniyadagi Oltin yigirmanchi yillar

Germaniyadagi Oltin yigirmanchi yillar koʻpincha „qarzga olingan vaqt“ sifatida tavsiflanadi. Bu ibora ushbu sanʼat, gumanitar sohalar, erkinlik va moliyaviy barqarorlikni izlash davri aslida odatiy emas, qisqa muddatli va tez orada tugashi muqarrar boʻlganini anglatadi.

Birinchi jahon urushidan faqat AQSh qarz yoki tovon toʻlash majburiyatisiz chiqqan edi. Germaniya esa ulkan miqdorda qarz ostida qoldi va hatto omon qolish uchun AQShdan kredit olishga majbur boʻldi. Hech kim fond bozori qulashi va uning butun dunyo iqtisodiyotiga uradigan zarbasi, shuningdek, bu inqiroz Germaniyada halokatli oqibatlarga olib kelib, Hitlerning hokimiyatga kelishiga zamin yaratishini oldindan bilmagan. Shunday qilib, „qarzga olingan vaqt“ iborasi paydo boʻldi. Bu boʻrondan oldingi sukunat edi. Oʻsha yillarda Germaniya Fransiya va AQSh bilan oʻxshash ijtimoiy tendensiyalarni boshdan kechirdi. Masalan, „bob“ yoki „bob cut“ deb atalgan mashhur ayollar soch turmagi, moda tajribalari, kabare raqschilari va sahna chiqishlari hamda mashhur Charleston raqsi shular jumlasidandir.

Aynan shu davrda Germaniyada „Yangi obyektivlik“ deb nomlangan sanʼat oqimi vujudga keldi.

Manbalar

↑ „Weisse Maus Cabaret“. Cabaret Berlin. Qaraldi: 2016-yil 27-mart.
↑ Gay, Peter. Weimar Culture: The Outsider As Insider (en). W. W. Norton & Company, December 17, 2001. ISBN 978-0-393-32239-2.
↑ Lee Congdon, Exile and Social Thought: Hungarian Intellectuals in Germany and Austria, 1919–1933 (1991).
↑ Kathleen James-Chakraborty, Bauhaus Culture: From Weimar to the Cold War (2006).
↑ Rippey, Theodore F. (2005). "Athletics, Aesthetics, and Politics in the Weimar Press". German Studies Review 28 (1): 85–106. https://archive.org/details/german-studies-review_2005-02_28_1/page/85.
↑ Niewyk, Donald L.. The Jews in Weimar Germany. Transaction Publishers, 2001 — 39–40-bet. ISBN 978-0-7658-0692-5.
↑ Rippey, Theodore F. (2005). "Athletics, Aesthetics, and Politics in the Weimar Press". German Studies Review 28 (1): 85–106. https://archive.org/details/german-studies-review_2005-02_28_1/page/85.

Havolalar

[cabaret-berlin-1] „Weisse Maus Cabaret“. Cabaret Berlin. Qaraldi: 2016-yil 27-mart.

[isbn=978-0-393-32239-2-2] Gay, Peter. Weimar Culture: The Outsider As Insider (en). W. W. Norton & Company, December 17, 2001. ISBN 978-0-393-32239-2.

[3] Lee Congdon, Exile and Social Thought: Hungarian Intellectuals in Germany and Austria, 1919–1933 (1991).

[4] Kathleen James-Chakraborty, Bauhaus Culture: From Weimar to the Cold War (2006).

[5] Rippey, Theodore F. (2005). "Athletics, Aesthetics, and Politics in the Weimar Press". German Studies Review 28 (1): 85–106. https://archive.org/details/german-studies-review_2005-02_28_1/page/85.

[6] Niewyk, Donald L.. The Jews in Weimar Germany. Transaction Publishers, 2001 — 39–40-bet. ISBN 978-0-7658-0692-5.

[7] Rippey, Theodore F. (2005). "Athletics, Aesthetics, and Politics in the Weimar Press". German Studies Review 28 (1): 85–106. https://archive.org/details/german-studies-review_2005-02_28_1/page/85.

[1]

[2]

[3]

[4]

[5]

[6]

[7]