Olaqanot
| Olaqanot | |
|---|---|
|
| |
| Ilmiy tasniflash | |
| Olam: | Hayvonlar |
| Tip: | Xordalilar |
| Sinf: | Qushlar |
| Oila: | Oʻrdaksimonlar |
| Urugʻ: | Botqaldoqlar |
| Turlari: | Olaqanot |
| Xalqaro ilmiy nomi | |
| Aythya nyroca (Gueldenstadt, 1770) | |
Olaqanot, yoki oq koʻzli oʻrdak [1] ( lotincha: Aythya nyroca) — oʻrdaklar oilasiga mansub qush. Olaqanot oʻz nomini koʻzlarning rangi uchun olgan – kamalak koʻzining shilliq pardasi sargʻish-oq tusda (uzoqdan oqish koʻrinadi).
Umumiy tavsif

Oq koʻzchali olaqanot - 0,4 dan 0,65 kg gacha boʻlgan oʻrtacha kattalikdagi oʻrdak. Voyaga etgan qushlarning rangi bir xil jigarrang. Juftlashayotgan paytda erkagining qorni va iyagi oqrangda, yon tomonlari jigarrang-malla tusda, tanasining yuqori tomoni, shuningdek, boʻyning tagi jigarrang. Qanotining orasi oqrangda. Urgʻochisi rangpar, koʻzining kamalagi jigarrang.
Tarqalishi
Amudaryo, Sirdaryo, Zarafshon daryolari havzalari (uyalash, koʻchish, qishlash). Oʻzbekistondan tashqarida: Sharqiy Yevropa janubi, Sibir janubi, Xitoy (Sinszyan), Moʻgʻuliston (uyalash); janubi Gʻarbiy Yevropa, Shimoliy Afrika, Eron, Pokiston, Hindiston (qishlash).
Hayot tarzi
Oq koʻzchali oʻrdaklar suv oʻsimliklari gʻuj boʻlib oʻsgan tekislikdagi yirik suv havzalarida yashaydilar. Ular juft yoki kichik guruhlarda yashaydilar. Ular yaxshi va tez uchishadi, suvdan boshqa qora qushlarga qaraganda osonroq uchishadi. Ular suv oʻsimliklari, shuningdek, mollyuskalar, suv hasharotlari va mayda baliqlar bilan oziqlanadi. Ular koʻpincha kechasi ovqatlanadilar. Kamdan-kam hollarda qirgʻoqqa chiqishadi.
Bahorgi uchib oʻtishi – fevral-martda; qirgʻoq boʻyidagi qamishzorlarda yerga in quradi; may-iyun oyida 6-12 ta tuxum qoʻyadi va 24-25 kun bosib yotadi. Poloponlari avgust-sentyabr oylarida ucha boshlaydi. Kuzgi uchib oʻtishi – sentyabr-oktyabrda, qishlashi – noyabrdan fevralgacha. Suv oʻsimliklari va suvda yashovchi umurtqasizlar bilan oziqlanadi.
Soni
1960-yillarda Amudaryo va Sirdaryo havzalarida uchrashi odatiy edi. 2000 yilgacha 3-4 ming donasi uyalagan, 7 mingga yaqini qishlagan. Hozirgi vaqtda 500 tachasi in quradi va qishlaydi. Sudochye koʻlida 2000-2001 yillarda bir nechtasigina uyalagan. Koʻchish davrida 204 tagacha kuzatilgan. Ayni paytda kollektorlar hududida 40 ga yaqini uyalasa, kuzgi koʻchish mavsumida 200 ga yaqini kuzatiladi. Moshankoʻl va Xoʻjako‘lda 40 tagacha uyalaydi, 2000 tagacha uchib oʻtadi. Uchib oʻtishda Shegekoʻl va Makpalkoʻlda 9-28 ta qush, Oqsogʻa artezian qudugʻi koʻlobida 3 ta qush kuzatilgan. Arnasoy koʻlida 1998-2006 yillarda – odatiy uyalovchi tur. Uyalash tugagandan soʻng 40-60 tadan galalar hosil qiladi. Tuzkon koʻlida 300 tagacha qush. Buxoro viloyatida 1998-2015 yillarda Toʻdakoʻl suv ombori, Hadicha, Yettikoʻl, Dengizkoʻl, Zikri koʻllarida 1-2 juftdan uyalagan. Iyun oyida Dengizkoʻlda 19 ta qushdan iborat gala qayd qilingan. Uyalovchi populyasiya tobora kamayib bormoqda. Uchib oʻtishda 6-8 ta qushdan iborat galalar uchraydi. 2000 yilda janubiy suv havzalarida va Sirdaryoning oʻrta oqimida 900 dan ziyod qush qishlagan, 2003-2005 yillarda –100 taga yaqin, hozirgi vaqtda bu koʻrsatkich 50 dan oshmaydi[2].
Koʻpaytirish
Evropadagi parvarishxonalari va hayvonot bogʻlarida koʻpaytiriladi.
Manbalar
- ↑ „Перечень объектов животного мира, занесенных в Красную книгу Российской Федерации“. 2013-yil 27-iyulda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2015-yil 19-sentyabr.
- ↑ ОЛАҚАНОТ (Wayback Machine saytida 2022-08-08 sanasida arxivlangan) Redbook.uz