Oeneis norna

Oeneis norna
	; Oeneis norna asamana; Yaponiyadagi Hida togʻlarida
Ilmiy tasniflash
Olam:	Hayvonlar
Tip:	Boʻgʻimoyoqlilar
Sinf:	Hasharotlar
Turkum:	Kapalaklar
Oila:	Nimfalidlar
Kenja oila:	Satyrinae
Urugʻ:	Oeneis
Turlari:	norna
Binar nomi
	Oeneis norna; (Thunberg, 1791)

Oeneis norna — Satyrinae kenja oilasiga mansub kapalak turi. Old qanotining uzunligi 21–30 mm atrofida bo'ladi^[1].

Nomining kelib chiqishi

Nomi skandinav mifologiyasidagi Norna degan ma'budaga borib taqaladi — u insonning tug'ilishidagi taqdirini belgilovchi ayol xudo hisoblangan^[1].

Tarqalish hududi

Tundrada, Skandinaviyadan tortib Sibir, Chukotka va Kamchatkagacha boʻlgan hududlarda, shuningdek Sibir va Zabaykalening togʻli tundralarida, Alyaska va Shimoli-gʻarbiy Kanadada uchraydi. Sharqiy Yevropada asosan Skandinaviya yarim orolining shimolida yashaydi, ba'zan janubga — Markaziy Finlyandiyagacha ham tarqaladi. Kola yarim orolining tundra va oʻrmon-tundra zonalarida, Kanin yarim orolida, Timan yarim orolida, Katta Yer tundrasida, hamda Qutbiy, Qutbyoni va Shimoliy Ural togʻlarida (janubga 59-parallelgacha) ham qayd etilgan. Oʻrmon-tundra zonasi va togʻli tundrada ayniqsa koʻproq uchraydi^[2].

Yashash joylari juda xilma-xil: oʻtloqli, toshloq-lishaynikli, butazor, moxli-butachali tundralar. Tekislikda koʻproq moxli-butachali botqoqliklarda, Shimoliy Uralda esa togʻ oldi qayin oʻrmonlarida topiladi^[2].

Tavsifi

Juda oʻzgaruvchan tur boʻlib, kichikroq va ochroq rangdagi vakillari koʻpincha O. bore turiga oʻxshab ketadi.

Biologiyasi

Rivojlanish davri ikki yilga choʻziladi. Kattalar iyunning oxiridan avgustning boshigacha uchadi va gulli oʻsimliklardan — jumladan astragal va Ledum palustredan nektar yeydi. Toshloq joylarda, baland oʻt orasida oʻtirishni yaxshi koʻradi. Erkaklar tepaliklar ustida patrul qilib uchib, oʻz hududini himoya qiladi va yaqinlashib qolgan boshqalarni haydab yuboradi; ba'zan boshqa Oeneis turlariga mansub qarindoshlari bilan birga kichik guruhlar hosil qiladi.

Urgʻochisi tuxumlarini birma-bir, qurtning oziqlanadigan oʻsimliklariga yoki yaqin atrofdagi moxga va tuproqqa qoʻyadi. Tuxum bosqichi 8–10 kun davom etadi. Qurtcha ikki marta qishlaydi: birinchi yili — ikkinchi-uchinchi yoshida, ikkinchi yili esa — toʻliq yetilgan holda. Gʻumbak yer yuzasida yoki oziqlanadigan oʻsimlikning ildizi yonida joylashadi. Gʻumbaklik bosqichi 14 kun davom etadi^[2]^[1].

Oziqlanadigan oʻsimliklari

Phleum pratense
Poa alpina
Carex turkumidagi oʻsimliklar
Nardus turkumidagi oʻsimliklar

Kenja turlari

Oeneis norna altaica (Elwes, 1899)
Oeneis norna tundra (A. Bang-Haas, 1912)
Oeneis norna radnaevi (Churkin, 1999)
Oeneis norna arethusoides (Lukhtanov, 1989)
Oeneis norna rosovi (Kurentzov, 1970)
Oeneis norna tshukota (Korshunov, 1998)
Oeneis norna asamana (Matsumura, 1919)
Oeneis norna sugitanii (Shirôzu, 1952)
Oeneis norna hilda (Quensel, 1791)

Manbalar

↑ ^1,0 ^1,1 ^1,2 Моргун Д. В. Булавоусые чешуекрылые европейской России и сопредельных стран. Определитель-справочник. — М.: МГСЮН, 2002. — 208 б.
↑ ^2,0 ^2,1 ^2,2 Моргун Д. В., Довгайло К. Е., Рубин Н. И., Солодовников И. А., Плющ И. Г. Дневные бабочки (Hesperioidea и Papilionoidea, Lepidoptera) Восточной Европы. CD-определитель, база данных и пакет программ «Lysandra». — Минск, Киев, М.: 2005.

Havolalar

Tolman, Tom „Satyridae“, . Butterflies of Europe. Princeton University Press, 2001 — 204-bet. ISBN 0-691-09074-2.
"Oeneis Hübner, [1819"] at Markku Savela's Lepidoptera and Some Other Life Forms

[Morgun-1] 1,0 ^1,1 ^1,2 Моргун Д. В. Булавоусые чешуекрылые европейской России и сопредельных стран. Определитель-справочник. — М.: МГСЮН, 2002. — 208 б.

[Lysandra-2] 2,0 ^2,1 ^2,2 Моргун Д. В., Довгайло К. Е., Рубин Н. И., Солодовников И. А., Плющ И. Г. Дневные бабочки (Hesperioidea и Papilionoidea, Lepidoptera) Восточной Европы. CD-определитель, база данных и пакет программ «Lysandra». — Минск, Киев, М.: 2005.

[1]

[2]