Oʻzbekkosmos

Kirish

O‘zbekiston Respublikasi Raqamli texnologiyalar vazirligi huzuridagi Kosmik tadqiqotlar va texnologiyalar agentligi ("O‘zbekkosmos") — kosmik faoliyat, Yerni masofadan zondlash, sun’iy yo‘ldosh texnologiyalari, kosmik monitoring, xalqaro hamkorlik hamda kosmik soha uchun yuqori malakali kadrlar tayyorlash yo‘nalishlarida yagona davlat siyosatini amalga oshiruvchi davlat organidir.

Agentlik 2019-yilda O‘zbekistonda milliy kosmik tarmoqni shakllantirish, zamonaviy kosmik texnologiyalarni iqtisodiyot va davlat boshqaruviga keng joriy etish maqsadida tashkil etilgan. Bugungi kunda kosmik texnologiyalar qishloq va suv xo‘jaligi, ekologiya, geologiya, o‘rmon xo‘jaligi hamda iqtisodiyotning boshqa muhim tarmoqlarida samarali qo‘llanilmoqda.

Tashkil etilganidan buyon "O‘zbekkosmos" kosmik faoliyatni rivojlantirishga qaratilgan davlat dasturlarini muvofiqlashtirib kelmoqda. Agentlik davlat kosmik monitoringi tizimini yuritadi, dunyoning yetakchi kosmik agentliklari bilan xalqaro hamkorlikni rivojlantiradi, shuningdek, milliy sun’iy yo‘ldoshlarni yaratish, geoaxborot tizimlarini rivojlantirish va kosmik soha uchun malakali mutaxassislarni tayyorlash bo‘yicha qator loyihalarni amalga oshirmoqda.

Agentlik faoliyatining ustuvor yo‘nalishlaridan biri Yerni masofadan zondlash ma’lumotlarini davlat boshqaruvi tizimiga keng joriy etishdan iborat. Kosmik monitoring natijalari yer resurslaridan foydalanish, suv obyektlari va o‘rmon fondi holatini nazorat qilish, yer qa’ridan foydalanish, ekologik vaziyatni baholash hamda favqulodda vaziyatlarning oldini olish va ularning oqibatlarini kamaytirishda qo‘llaniladi.

So‘nggi yillarda Agentlik faoliyati xalqaro miqyosda ham e’tirof etildi. Xususan, 2024-yilda O‘zbekiston Respublikasi 1967-yildagi Kosmik makonni tadqiq etish va undan foydalanish bo‘yicha davlatlar faoliyati prinsiplari to‘g‘risidagi shartnomaga (Kosmos to‘g‘risidagi shartnoma) qo‘shildi. 2025-yilda esa Samarqand shahri 2028-yilda bo‘lib o‘tadigan 76-Xalqaro astronavtika kongressi (IAC 2028) mezboni etib saylandi. Mazkur kongress Markaziy Osiyo tarixida ilk bor o‘tkaziladigan eng yirik xalqaro kosmik forum hisoblanadi.

Tarixi

O‘zbekistonda kosmik sohani rivojlantirish 2019-yil 30-avgustda O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining "O‘zbekiston Respublikasida kosmik faoliyatni rivojlantirish chora-tadbirlari to‘g‘risida"gi Farmoni qabul qilingandan so‘ng yangi bosqichga ko‘tarildi. Mazkur hujjat asosida O‘zbekiston Respublikasi Raqamli texnologiyalar vazirligi huzuridagi Kosmik tadqiqotlar va texnologiyalar agentligi — "O‘zbekkosmos" tashkil etildi.

Agentlikning tashkil etilishi mamlakatda yuqori texnologiyali tarmoqlarni rivojlantirish, davlat boshqaruvini raqamli transformatsiya qilish hamda zamonaviy kosmik texnologiyalarni ijtimoiy-iqtisodiy rivojlanishning turli yo‘nalishlariga joriy etishga qaratilgan davlat siyosatining muhim tarkibiy qismi bo‘ldi.

Faoliyatining dastlabki yillarida Agentlikning asosiy e'tibori kosmik sohani tartibga soluvchi normativ-huquqiy bazani shakllantirish, xalqaro hamkorlikni kengaytirish, milliy mutaxassislarni tayyorlash, Yerni masofadan zondlash texnologiyalarini joriy etish hamda sun'iy yo‘ldosh ma'lumotlarini qabul qilish va qayta ishlash bo‘yicha yer usti infratuzilmasini yaratishga qaratildi.

2022-yilda O‘zbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasi qaroriga muvofiq Kosmik monitoring va geoaxborot texnologiyalari markazi tashkil etildi. Mazkur markaz davlat kosmik monitoringi tizimining operatori etib belgilandi.

2023-yildan boshlab Agentlik Davlat kosmik monitoringi dasturini amalga oshirishni boshladi. Dastur doirasida sun'iy yo‘ldosh ma'lumotlaridan davlat boshqaruvi organlari faoliyatida muntazam foydalanish yo‘lga qo‘yildi.

Shu bilan birga, Agentlik dunyoning yetakchi kosmik agentliklari va kompaniyalari bilan xalqaro hamkorlikni izchil rivojlantirib bordi. Jumladan, NASA, JAXA, CNES, Airbus Defence and Space, Vantor Technologies, SpaceX, OneWeb, Synspective, Esri, GHGSat, Azercosmos, Turkiya kosmik agentligi (TUA), Xitoy milliy kosmik boshqarmasi (CNSA) hamda boshqa qator tashkilotlar bilan hamkorlik aloqalari yo‘lga qo‘yildi.

2024–2026-yillarda Agentlik O‘zbekiston milliy kosmik sohasi tarixidagi eng yirik loyihalarni amalga oshirish bosqichiga o‘tdi. Ular qatoriga "Mirzo Ulug‘bek" nomli birinchi milliy ilmiy sun'iy yo‘ldoshni yaratish, yangi avlod Yerni masofadan zondlash sun'iy yo‘ldoshlarini uchirishga tayyorgarlik ko‘rish, Samarqand shahrida Xalqaro astronavtika kongressi — IAC 2028ni tashkil etish hamda Space for Water xalqaro tashabbusini rivojlantirish kiradi.

Huquqiy maqomi va funksiyalari

"O‘zbekkosmos" O‘zbekiston Respublikasida kosmik faoliyat sohasida davlat siyosatini amalga oshiruvchi vakolatli davlat organi hisoblanadi.

Agentlik faoliyatining huquqiy asosini O‘zbekiston Respublikasi Konstitutsiyasi, "Kosmik faoliyat to‘g‘risida"gi Qonun, O‘zbekiston Respublikasi Prezidenti farmon va qarorlari, Vazirlar Mahkamasining qarorlari hamda O‘zbekiston Respublikasi ishtirok etuvchi xalqaro shartnomalar tashkil etadi.

Agentlik faoliyatining asosiy yo‘nalishlari quyidagilardan iborat:

kosmik faoliyat sohasida yagona davlat siyosatini shakllantirish va amalga oshirish;

milliy kosmik tarmoqni rivojlantirish bo‘yicha davlat dasturlarini ishlab chiqish va muvofiqlashtirish;

davlat kosmik monitoringi tizimini tashkil etish va rivojlantirish;

Yerni masofadan zondlash texnologiyalari hamda geoaxborot tizimlarini joriy etish;

milliy sun'iy yo‘ldosh infratuzilmasini rivojlantirish;

kosmik apparatlarni yaratish, ulardan foydalanish va ularni texnik qo‘llab-quvvatlash;

kosmik makonni tinch maqsadlarda tadqiq etish va undan foydalanish sohasida xalqaro hamkorlikni rivojlantirish;

ilmiy va muhandislik yo‘nalishidagi yuqori malakali kadrlarni tayyorlash;

kosmik texnologiyalarni tijoratlashtirish, innovatsion loyihalarni rivojlantirish hamda investitsiyalarni jalb etish;

kosmik faoliyatni tartibga soluvchi normativ-huquqiy bazani takomillashtirish;

davlat boshqaruvi organlari va iqtisodiyot tarmoqlarida kosmik texnologiyalarni qo‘llashga qaratilgan loyihalarni muvofiqlashtirish.

Agentlik faoliyatining muhim yo‘nalishlaridan biri davlat organlarini ishonchli va dolzarb sun'iy yo‘ldosh ma'lumotlari bilan ta'minlashdan iborat. Mazkur ma'lumotlardan qishloq xo‘jaligi yerlarini, suv resurslarini, o‘rmon fondi obyektlarini, geologik obyektlarni, hududlarning ekologik holatini, noqonuniy qurilishlarni, yerlardan foydalanish jarayonlarini hamda boshqa tabiiy va xo‘jalik jarayonlarini monitoring qilishda foydalaniladi.

Shuningdek, Agentlik O‘zbekiston Respublikasining kosmik makondan tinch maqsadlarda foydalanish masalalari bo‘yicha xalqaro maydondagi manfaatlarini ifodalaydi. U xalqaro tashabbuslarni ishlab chiqishda ishtirok etadi hamda xorijiy kosmik agentliklar, ilmiy muassasalar va yuqori texnologiyali kompaniyalar bilan qo‘shma ilmiy, texnologik va investitsiyaviy loyihalarni amalga oshiradi.

Davlat kosmik monitoringi

Davlat kosmik monitoringi tizimini tashkil etish va rivojlantirish "O‘zbekkosmos" agentligi faoliyatining ustuvor yo‘nalishlaridan biri hisoblanadi.

Mazkur tizim Yerni masofadan zondlash ma'lumotlari, geoaxborot texnologiyalari, sun'iy intellekt hamda fazoviy tahlil usullariga asoslangan. Sun'iy yo‘ldoshlardan olinadigan ma'lumotlar davlat organlari tomonidan boshqaruv qarorlarini qabul qilish, tabiiy resurslardan foydalanishni nazorat qilish hamda davlat boshqaruvi samaradorligini oshirishda keng qo‘llaniladi.

Davlat kosmik monitoringi tizimini joriy etishning huquqiy asosi O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining 2022-yil 23-noyabrdagi qarori bilan tasdiqlangan 2023–2024-yillarga mo‘ljallangan Davlat kosmik monitoringi dasturi hisoblanadi. Keyinchalik mazkur tizim yanada takomillashtirilib, vazirlik va idoralarning amaliy faoliyatiga bosqichma-bosqich integratsiya qilindi.

Tizim operatori sifatida 2022-yilda Agentlik huzurida tashkil etilgan Kosmik monitoring va geoaxborot texnologiyalari markazi faoliyat yuritadi. (https://spacemc.uz/uz/)

Davlat kosmik monitoringi doirasida quyidagi yo‘nalishlar bo‘yicha muntazam kuzatuv olib boriladi:

qishloq xo‘jaligi yerlaridan foydalanish;
noqonuniy qurilishlar va yerlarni o‘zboshimchalik bilan egallash holatlari;
o‘rmon fondi holati;
suv resurslari va suvni muhofaza qilish zonalaridan foydalanish;
suv omborlari holati hamda tub cho‘kindilarining to‘planish dinamikasi;
noqonuniy karerlar va yer qa'ridan foydalanish;
ekologik vaziyat hamda noqonuniy chiqindi poligonlari;
tabiiy yong‘inlarning oqibatlari;
shaharsozlik va qurilish hududlaridagi o‘zgarishlar;
tabiiy va texnogen xususiyatga ega favqulodda vaziyatlar.

So‘nggi yillarda davlat kosmik monitoringi Markaziy Osiyoda kosmik texnologiyalarni amaliyotga tatbiq etish bo‘yicha eng yirik loyihalardan biriga aylandi. Monitoring natijalaridan Qishloq xo‘jaligi vazirligi, Ekologiya vazirligi, Suv xo‘jaligi vazirligi, Kadastr agentligi, Geologiya qo‘mitasi hamda boshqa davlat organlari o‘z faoliyatida foydalanib kelmoqda.

Agentlik tomonidan davlat organlarini sun'iy yo‘ldosh ma'lumotlari, tahliliy materiallar va geoaxborot xizmatlari bilan ta'minlovchi Space Government Monitoring (SGM) raqamli platformasi ham izchil rivojlantirilmoqda.

Ajoyib, endi maqolaning eng muhim qismlaridan biri — "Asosiy loyihalar" bo‘limini boshlaymiz. Quyidagi matn Vikipediya uslubida, adabiy o‘zbek tilida tayyorlandi.

Asosiy loyihalar

Faoliyati davomida "O‘zbekkosmos" agentligi milliy kosmik infratuzilmani rivojlantirish, sun'iy yo‘ldosh texnologiyalarini joriy etish, ilmiy salohiyatni mustahkamlash hamda yuqori malakali kadrlarni tayyorlashga qaratilgan qator yirik milliy va xalqaro loyihalarni amalga oshirib kelmoqda.

Agentlikning eng muhim loyihalari qatoriga "Mirzo Ulug‘bek" milliy ilmiy sun'iy yo‘ldoshi, Davlat kosmik monitoringi tizimi, Space for Water xalqaro tashabbusi, Xalqaro astronavtika kongressi (IAC 2028), "Samarkand 2028" sun'iy yo‘ldosh loyihasi hamda kosmik ilm-fanni ommalashtirishga qaratilgan ta'lim dasturlari kiradi.

"Mirzo Ulug‘bek" milliy ilmiy sun'iy yo‘ldoshi

"Mirzo Ulug‘bek" — O‘zbekiston Respublikasining birinchi milliy ilmiy sun'iy yo‘ldoshi bo‘lib, u "O‘zbekkosmos" agentligi koordinatsiyasi ostida Yaponiyaning Kyushu Institute of Technology (Kyutech) bilan hamkorlikda yaratilmoqda.

Sun'iy yo‘ldosh 6U CubeSat platformasiga mansub bo‘lib, ilmiy tadqiqotlar olib borish, Yerni masofadan zondlash bo‘yicha tajribalarni amalga oshirish hamda milliy mutaxassislarning kosmik apparatlarni loyihalash va ekspluatatsiya qilish bo‘yicha amaliy ko‘nikmalarini oshirishga xizmat qiladi.

Loyiha doirasida Yaponiyada tahsil olayotgan o‘zbekistonlik yosh muhandislar va tadqiqotchilar sun'iy yo‘ldoshni yaratish jarayonida bevosita ishtirok etmoqda. Mazkur loyiha O‘zbekistonda milliy sun'iy yo‘ldoshsozlik maktabini shakllantirish yo‘lidagi dastlabki amaliy qadam sifatida e'tirof etiladi.

Sun'iy yo‘ldoshni orbitaga uchirish 2028-yilga rejalashtirilgan.

Milliy sun'iy yo‘ldosh dasturi

"Mirzo Ulug‘bek" loyihasi bilan bir qatorda Agentlik mamlakatning uzoq muddatli Milliy sun'iy yo‘ldosh dasturini ham amalga oshirmoqda.

Dastur doirasida yuqori aniqlikdagi Yerni masofadan zondlash sun'iy yo‘ldoshlarini yaratish, sun'iy yo‘ldosh ma'lumotlarini qayta ishlash texnologiyalarini rivojlantirish, kosmik apparatlarni boshqarish bo‘yicha milliy infratuzilmani shakllantirish hamda kosmik faoliyat natijalaridan iqtisodiyot tarmoqlarida keng foydalanishni ta'minlash ko‘zda tutilgan.

Space for Water 2027

Space for Water 2027 — O‘zbekiston Respublikasi tashabbusi bilan ilgari surilgan xalqaro loyiha bo‘lib, suv resurslarini boshqarishda kosmik texnologiyalardan samarali foydalanishni rivojlantirishga qaratilgan.

Loyiha doirasida sun'iy yo‘ldosh ma'lumotlari yordamida suv omborlari, daryolar, irrigatsiya infratuzilmasi va suv zaxiralari monitoringi olib boriladi. Shuningdek, qurg‘oqchilik xavfini prognozlash, suv resurslaridan oqilona foydalanishni ta'minlash hamda suv taqsimotini takomillashtirish bo‘yicha tahliliy ma'lumotlar shakllantiriladi.

Mazkur tashabbus Birlashgan Millatlar Tashkilotining Barqaror rivojlanish maqsadlariga erishishga O‘zbekistonning amaliy hissasi sifatida xalqaro hamjamiyatga taqdim etilgan.

Loyiha doirasida Space Water Monitoring raqamli platformasi rivojlantirilmoqda. Platforma suv yuzasi maydonining o‘zgarishi, suv omborlari hajmi, cho‘kindilar to‘planishi hamda suv resurslaridan foydalanish samaradorligini sun'iy yo‘ldosh ma'lumotlari asosida tahlil qilish imkonini beradi.

Xalqaro astronavtika kongressi (IAC 2028)

2025-yil oktabr oyida Xalqaro astronavtika federatsiyasi (International Astronautical Federation — IAF) 2028-yilda bo‘lib o‘tadigan 76-Xalqaro astronavtika kongressi (IAC 2028) mezboni sifatida Samarqand shahrini tanladi.

Mazkur qaror natijasida Markaziy Osiyo tarixida ilk bor jahonning eng yirik kosmik anjumani mintaqada o‘tkaziladigan bo‘ldi.

O‘zbekiston Respublikasi nomidan kongress tashkilotchisi "O‘zbekkosmos" agentligi hisoblanadi. Tadbir O‘zbekiston Respublikasi Hukumati hamda Xalqaro astronavtika federatsiyasi ko‘magida tashkil etiladi.

Kongressda dunyoning 80 dan ortiq mamlakatidan kosmik agentliklar, xalqaro tashkilotlar, ilmiy markazlar, universitetlar va yetakchi aerokosmik kompaniyalar vakillarining ishtirok etishi kutilmoqda.

IAC 2028 O‘zbekistonning jahon kosmik hamjamiyatiga integratsiyalashuvi, xalqaro ilmiy hamkorlikni kengaytirish, investitsiyalarni jalb etish hamda milliy kosmik sanoatni rivojlantirish yo‘lidagi muhim bosqich sifatida baholanmoqda.

"Samarkand 2028" loyihasi

"Samarkand 2028" — "O‘zbekkosmos" agentligi va Xitoyning STAR.VISION kompaniyasi hamkorligida amalga oshirilayotgan Yerni masofadan zondlashga mo‘ljallangan yangi avlod giperspektral sun'iy yo‘ldoshi loyihasidir.

Loyiha O‘zbekistonning zamonaviy kosmik texnologiyalar sohasidagi salohiyatini oshirish, milliy sun'iy yo‘ldosh dasturini rivojlantirish hamda giperspektral ma'lumotlarni qayta ishlash bo‘yicha ilg‘or yechimlarni joriy etishga qaratilgan. Sun'iy yo‘ldoshni uchirish 2028-yilga rejalashtirilgan.

Loyihaning muhim jihatlaridan biri shundaki, O‘zbekiston tarixida ilk bor "O‘zbekkosmos" agentligi mutaxassislari ushbu sun'iy yo‘ldosh uchun sun'iy intellekt (AI) modelini mustaqil ishlab chiqdi. Mazkur model giperspektral tasvirlarni avtomatik tahlil qilish, obyektlarni aniqlash va tasniflash, qishloq xo‘jaligi ekinlari holatini baholash, tabiiy resurslar monitoringini olib borish hamda ekologik jarayonlarni yuqori aniqlikda kuzatish imkonini beradi.

Loyiha doirasida yaratilgan sun'iy intellekt modeli O‘zbekistonning kosmik texnologiyalar va sun'iy intellekt yo‘nalishidagi ilmiy-texnologik salohiyatini rivojlantirishda muhim qadam bo‘lib, milliy mutaxassislar tomonidan ishlab chiqilgan ilk kosmik AI yechimlaridan biri hisoblanadi.

"Samarkand 2028" loyihasi O‘zbekiston va Xitoy o‘rtasidagi kosmik hamkorlikni yangi bosqichga olib chiqishi, mamlakatning Yerni masofadan zondlash bo‘yicha imkoniyatlarini sezilarli darajada kengaytirishi hamda iqtisodiyotning turli tarmoqlarida sun'iy yo‘ldosh ma'lumotlaridan foydalanish samaradorligini oshirishi kutilmoqda.

Xalqaro hamkorlik

Xalqaro hamkorlik "O‘zbekkosmos" agentligi faoliyatining ustuvor yo‘nalishlaridan biri hisoblanadi. Agentlik O‘zbekiston Respublikasini kosmik makonni tinch maqsadlarda tadqiq etish va undan foydalanish masalalari bo‘yicha xalqaro maydonda vakillik qiladi hamda ilmiy, ta'lim va texnologik yo‘nalishlardagi qo‘shma loyihalarni amalga oshiradi.

Agentlik tashkil etilganidan buyon dunyoning yetakchi kosmik agentliklari, xalqaro tashkilotlari, ilmiy-tadqiqot muassasalari va yuqori texnologiyali kompaniyalari bilan hamkorlikni izchil rivojlantirib kelmoqda. Mazkur hamkorlik kosmik texnologiyalarni transfer qilish, mutaxassislar malakasini oshirish, ilmiy tadqiqotlarni rivojlantirish va xalqaro tajribani joriy etishga xizmat qilmoqda.

Xalqaro tashkilotlar bilan hamkorlik

"O‘zbekkosmos" O‘zbekiston Respublikasining kosmik faoliyat sohasidagi manfaatlarini qator nufuzli xalqaro tashkilotlarda ifodalaydi.

Agentlik quyidagi xalqaro tuzilmalar bilan hamkorlik qiladi:

Birlashgan Millatlar Tashkilotining Kosmik makondan tinch maqsadlarda foydalanish qo‘mitasi (COPUOS);
BMTning Kosmik masalalar bo‘yicha boshqarmasi (UNOOSA);
BMTning Osiyo va Tinch okeani uchun Iqtisodiy va ijtimoiy komissiyasi (UNESCAP);
Xalqaro astronavtika federatsiyasi (IAF);
MDH davlatlari Kosmos bo‘yicha kengashi;
Turkiy davlatlar tashkiloti.

O‘zbekiston Respublikasining 2024-yilda 1967-yilgi Kosmos to‘g‘risidagi shartnomaga qo‘shilishi mamlakatning xalqaro kosmik huquq tizimidagi ishtirokini sezilarli darajada kengaytirdi. Shundan so‘ng Agentlik kosmik makondan barqaror foydalanish, sun'iy yo‘ldosh texnologiyalarini rivojlantirish hamda Yerni masofadan zondlash ma'lumotlarini BMTning Barqaror rivojlanish maqsadlariga erishishda qo‘llashga oid xalqaro tashabbuslarni ishlab chiqish va muhokama qilishda faol ishtirok etib kelmoqda.

Kosmik agentliklar bilan hamkorlik

"O‘zbekkosmos" dunyoning qator milliy kosmik agentliklari bilan o‘zaro manfaatli sheriklik aloqalarini rivojlantirib kelmoqda.

Agentlikning asosiy hamkorlari quyidagilar hisoblanadi:

AQSh Milliy aeronavtika va kosmik tadqiqotlar boshqarmasi (NASA);
Yaponiya Aerokosmik tadqiqotlar agentligi (JAXA);
Fransiya Milliy kosmik tadqiqotlar markazi (CNES);
Xitoy Milliy kosmik boshqarmasi (CNSA);
Turkiya Kosmik agentligi (TUA);
"Azercosmos" Ozarbayjon Kosmik agentligi;
Birlashgan Arab Amirliklari Kosmik agentligi;
Qozog‘iston Respublikasi Aerokosmik sanoat qo‘mitasi;
Pokistonning Kosmik va yuqori atmosfera tadqiqotlari komissiyasi (SUPARCO);
Koreya Aerokosmik tadqiqotlar instituti (KARI);
Malayziya Milliy kosmik agentligi (MYSA).

Mazkur hamkorlik doirasida qo‘shma ilmiy tadqiqotlar olib borish, milliy sun'iy yo‘ldosh dasturlarini rivojlantirish, tajriba almashish, muhandis va tadqiqotchilarni tayyorlash hamda zamonaviy kosmik texnologiyalarni joriy etish bo‘yicha loyihalar amalga oshirilmoqda.

Sanoat va xususiy sektor bilan hamkorlik

Agentlik xalqaro aerokosmik sanoatning yetakchi kompaniyalari bilan ham faol hamkorlikni yo‘lga qo‘ygan.

Hamkor kompaniyalar qatoriga Airbus Defence and Space, Vantor Technologies, SpaceX, OneWeb, BlackSky, Esri, Synspective, GHGSat, STAR.VISION, Planet Labs hamda boshqa xalqaro texnologik kompaniyalar kiradi.

Ushbu hamkorliklar doirasida sun'iy yo‘ldosh ma'lumotlarini yetkazib berish, geoaxborot tizimlarini rivojlantirish, atrof-muhit monitoringini takomillashtirish, kosmik apparatlarni yaratish, sun'iy intellekt texnologiyalarini joriy etish, mutaxassislarni tayyorlash hamda investitsiyaviy loyihalarni amalga oshirish bo‘yicha qo‘shma dasturlar hayotga tatbiq etilmoqda.

Ta'lim dasturlari

Milliy kosmik soha uchun yuqori malakali mutaxassislarni tayyorlash "O‘zbekkosmos" agentligi faoliyatining strategik yo‘nalishlaridan biri hisoblanadi. Shu maqsadda Agentlik xorijiy oliy ta'lim muassasalari, ilmiy markazlar va xalqaro tashkilotlar bilan hamkorlikda zamonaviy ta'lim dasturlarini amalga oshirib kelmoqda.

Asosiy e'tibor kosmik muhandislik, Yerni masofadan zondlash, geoaxborot texnologiyalari, sun'iy yo‘ldosh tizimlari, kosmik apparatlarni loyihalash hamda sun'iy intellekt texnologiyalari bo‘yicha malakali kadrlarni tayyorlashga qaratilgan.

Xalqaro ta'lim dasturlari

2025-yildan boshlab Agentlik Yaponiyaning Kyushu Institute of Technology (Kyutech) bilan hamkorlikda mutaxassislarni tayyorlash dasturini amalga oshirmoqda.

Dastur doirasida o‘zbekistonlik muhandislar va magistrantlar kichik sun'iy yo‘ldoshlarni loyihalash, sun'iy yo‘ldoshlarni boshqarish tizimlari, kosmik elektronika, foydali yuklarni yaratish hamda sun'iy yo‘ldosh ma'lumotlarini qayta ishlash yo‘nalishlarida tahsil olmoqda.

Olingan bilim va amaliy tajriba O‘zbekistonning birinchi milliy ilmiy sun'iy yo‘ldoshi — "Mirzo Ulug‘bek" loyihasini amalga oshirish jarayonida qo‘llanilmoqda.

Kosmik ilm-fanni ommalashtirish

Agentlik yoshlar orasida muhandislik va tabiiy fanlarga bo‘lgan qiziqishni oshirishga alohida e'tibor qaratadi. Shu maqsadda quyidagi ta'lim va ommalashtirish loyihalari amalga oshirilmoqda:

SpaceBuzz Uzbekistan — virtual reallik texnologiyalari yordamida maktab o‘quvchilarida kosmosga qiziqishni oshirishga qaratilgan ta'lim dasturi;
Mission Moon — Oy tadqiqotlari va kosmik texnologiyalarni o‘rganishga bag‘ishlangan interaktiv ta'lim platformasi;
Cosmic Camp — maktab o‘quvchilari uchun robototexnika, dasturlash, astronomiya va kosmik texnologiyalar bo‘yicha yozgi ta'lim dasturi;
CanSat Uzbekistan — o‘quv sun'iy yo‘ldoshlarini yaratish bo‘yicha milliy muhandislik musobaqasi;
"Yosh muhandis" — maktab o‘quvchilari va talabalarning innovatsion muhandislik loyihalari tanlovi.

Mazkur dasturlar yoshlarning muhandislik va ilmiy-texnik yo‘nalishlarga bo‘lgan qiziqishini oshirish, milliy ilmiy salohiyatni mustahkamlash hamda O‘zbekiston kosmik sanoati uchun zamonaviy bilim va ko‘nikmalarga ega mutaxassislar zaxirasini shakllantirishga xizmat qiladi.

Agentlik rahbariyati

"O‘zbekkosmos" agentligiga quyidagi rahbarlar rahbarlik qiladi:

Qodirov Shuxrat Munavvarovich — O‘zbekiston Respublikasi Raqamli texnologiyalar vazirligi huzuridagi Kosmik tadqiqotlar va texnologiyalar agentligi direktori.
Ibragimov Muhiddin Samariddin o‘g‘li — direktor o‘rinbosari.
Abdullayev Davron Hamidullayevich — direktor o‘rinbosari.

Rivojlanish istiqbollari

O‘zbekiston Respublikasining kosmik sohani rivojlantirish bo‘yicha uzoq muddatli strategiyasiga muvofiq "O‘zbekkosmos" agentligi milliy kosmik infratuzilmani shakllantirish va rivojlantirishga qaratilgan keng ko‘lamli loyihalarni izchil amalga oshirib bormoqda.

Kelgusida milliy sun'iy yo‘ldoshlar guruhini yaratish, kosmik monitoring tizimini yanada takomillashtirish, sun'iy yo‘ldosh ma'lumotlarini iqtisodiyot tarmoqlariga keng joriy etish, xalqaro hamkorlikni mustahkamlash hamda kosmik texnologiyalarni tijoratlashtirish Agentlik faoliyatining ustuvor yo‘nalishlari bo‘lib qoladi.

Shuningdek, O‘zbekistonning xalqaro kosmik hamjamiyatdagi o‘rnini mustahkamlash, ilmiy tadqiqotlarni rivojlantirish, milliy muhandislik maktabini shakllantirish va yuqori texnologiyali kosmik sanoatni rivojlantirish bo‘yicha yangi loyihalarni amalga oshirish rejalashtirilgan.

Izohlar

Ushbu maqolani tayyorlashda O‘zbekiston Respublikasining normativ-huquqiy hujjatlari, xalqaro shartnomalar, Birlashgan Millatlar Tashkiloti materiallari, Xalqaro astronavtika federatsiyasi hujjatlari hamda "O‘zbekkosmos" agentligining rasmiy materiallaridan foydalanildi.

Manbalar

· O‘zbekiston Respublikasi Raqamli texnologiyalar vazirligi huzuridagi Kosmik tadqiqotlar va texnologiyalar agentligi ("O‘zbekkosmos") rasmiy veb-sayti.

· Kosmik monitoring va geoaxborot texnologiyalari markazi rasmiy veb-sayti.

· BMTning Kosmik masalalar bo‘yicha boshqarmasi (UNOOSA).

· BMTning Kosmik makondan tinch maqsadlarda foydalanish qo‘mitasi (COPUOS).

· Xalqaro astronavtika federatsiyasi (IAF).

· O‘zbekiston Respublikasi Raqamli texnologiyalar vazirligi rasmiy veb-sayti.