Kontent qismiga oʻtish

Oʻzbekistonda ruhiy salomatlik

ZiyoSfera, erkin ensiklopediya
Ruhiy salomatlik O‘zbekiston hukumati tomonidan 1998-yil noyabr oyida jamoat salomatligining ustuvor yo‘nalishi deb e’lon qilingan.

O‘zbekistonda mental salomatlik buzilishlarining tarqalishi, ijtimoiy va iqtisodiy yuki va davolanishini o‘z ichiga oladi[1]. Jahon sog‘liqni saqlash tashkilotining (JSST) 2021-yilgi hisobotida O‘zbekistonda ruhiy salomatlik buzilishlarining tarqalishi bo‘yicha tadqiqotlar o‘tkazilmaganligi qayd etilgan[2].

Epidemiologiyasi

JSSTning 2021-yilgi hisobotiga ko‘ra, O‘zbekistonda ruhiy kasalliklarning tarqalishi bo‘yicha hech qanday tadqiqot o‘tkazilmagan[3]. Mavjud bo‘lgan yagona raqamlar ruhiy kasallik bilan davolangan yoki ro‘yxatga olingan odamlar soni edi[4].

Muolaja

O‘zbekistonda psixiatrik davolanish davlat sektori tomonidan amalga oshiriladi[5][6]. Bundan tashqari, ruhiy kasallik tashxisi qo‘yilgan odamlar uchun psixiatrik dori-darmonlar bepul yoki hukumat tomonidan 80% subsidiya bilan ta’minlanadi[7].

Sog‘liqni saqlash vazirligining 2019-yilgi hisobotiga ko‘ra,

  • Psixiatriya yordamiga yotqizilgan bemorlarning 48,5% shizofrenik buzilish tashxisi qo‘yilgan.
  • Bemorlarning 20% aqliy zaiflik bilan yotqizilgan.
  • Depressiya va xavotir kabi keng tarqalgan ruhiy kasalliklar ruhiy kasalliklar shifoxonalariga yotqizilganlarning 10% dan kamrog‘ini tashkil etdi.

Yoshlarning ruhiy salomatligi

2022-yilda har 10 nafar o‘zbekistonlik o‘quvchidan 1 nafari o‘rtacha va og‘ir darajadagi depressiya yoki xavotir chegarasiga yetgan.

2022-yilgi YUNISEF tadqiqoti

2022-yilda YUNISEF Xalq ta’limi vazirligi va Sog‘liqni saqlash vazirligi bilan hamkorlikda tadqiqot o‘tkazdi. Tadqiqot 299 ta maktabda 6, 9 va 11-sinflarda tahsil olayotgan 22 854 nafar o‘quvchi orasida so‘rovnoma o‘tkazishni o‘z ichiga oldi[8].

Yakkalik

O‘quvchilarning 8,7 foizi o‘z maktabiga daxldorlik hissini tuymagan 16,7 foizi esa sinfda o‘zini yolg‘iz his qilgan.

Ruhiy salomatlik buzilishi

  • Talabalarning 15,4 foizi o‘rtacha va og‘ir darajadagi bezovtalik bo‘yicha diagnostik chegarani bajargan.
  • O‘quvchilarning 9,8 foizi o‘rtacha va og‘ir darajadagi depressiyaning diagnostik chegarasini bajargan.
  • Qizlar o‘g‘il bolalarga qaraganda o‘rtacha va og‘ir darajadagi tashvish yoki depressiyani biroz ko‘proq boshdan kechirishgan.

Suitsid va o‘ziga zarar yetkazish

2022-yilda o‘smirlar o‘rtasida o‘z joniga qasd qilish darajasi 2008-yilga nisbatan o‘g‘il bolalar o‘rtasida ikki baravar, qizlar o‘rtasida esa uch baravar ko‘payganligi aniqlandi[9].

Iqtisodiy ta’sir

Bevosita xarajatlar

2020-yilda O‘zbekiston hukumati ruhiy salomatlik xizmatlari uchun 820 496 million so‘m (84,6 million dollar) sarfladi[10].

Bilvosita iqtisodiy zararlar

Ruhiy kasalliklar tufayli bilvosita iqtisodiy yo‘qotishlar absenteizm, prezenteizm va erta o‘lim tufayli yo‘qotishlar yig‘indisi sifatida hisoblanadi. 2019-yilda absenteizm va prezenteizm tufayli umumiy iqtisodiy zarar 3,5 trillion so‘mni (359 million AQSH dollari) tashkil etdi[11].

Manbalar

  1. ↑ „Prevention and management of mental health conditions in Uzbekistan: the case for investment“. World Health Organization (2022-yil 22-yanvar). Qaraldi: 2024-yil 24-yanvar.
  2. ↑ „Launch of Prevention and Management of Mental Health Conditions in Uzbekistan“. United Nations Uzbekistan (2021-yil 27-oktyabr). Qaraldi: 2024-yil 24-yanvar.
  3. ↑ „Prevention and management of mental health conditions in Uzbekistan: the case for investment“. World Health Organization (2022-yil 22-yanvar). Qaraldi: 2024-yil 24-yanvar.
  4. ↑ „Prevention and management of mental health conditions in Uzbekistan: the case for investment“. World Health Organization (2022-yil 22-yanvar). Qaraldi: 2024-yil 24-yanvar.
  5. ↑ „Prevention and management of mental health conditions in Uzbekistan: the case for investment“. World Health Organization (2022-yil 22-yanvar). Qaraldi: 2024-yil 24-yanvar.
  6. ↑ Gazizova, Dina; Mazgutov, Abdulla; Kharabara, Grigoriy; Tsoyi, Elena (February 2011). "Mental health in Uzbekistan". International Psychiatry: Bulletin of the Board of International Affairs of the Royal College of Psychiatrists 8 (1): 10–11. ISSN 1749-3676. PMID 31508065. PMC 6734999. //www.pubmedcentral.nih.gov/articlerender.fcgi?tool=pmcentrez&artid=6734999. 
  7. ↑ Gazizova, Dina; Mazgutov, Abdulla; Kharabara, Grigoriy; Tsoyi, Elena (February 2011). "Mental health in Uzbekistan". International Psychiatry: Bulletin of the Board of International Affairs of the Royal College of Psychiatrists 8 (1): 10–11. ISSN 1749-3676. PMID 31508065. PMC 6734999. //www.pubmedcentral.nih.gov/articlerender.fcgi?tool=pmcentrez&artid=6734999. 
  8. ↑ „Adolescents' mental health and psychosocial well-being at schools“. UNICEF Uzbekistan ix - 8 (2022-yil oktyabr). Qaraldi: 2024-yil 24-yanvar.
  9. ↑ „Adolescents' mental health and psychosocial well-being at schools“. UNICEF Uzbekistan ix - 8 (2022-yil oktyabr). Qaraldi: 2024-yil 24-yanvar.
  10. ↑ „Prevention and management of mental health conditions in Uzbekistan: the case for investment“. World Health Organization (2022-yil 22-yanvar). Qaraldi: 2024-yil 24-yanvar.
  11. ↑ „Prevention and management of mental health conditions in Uzbekistan: the case for investment“. World Health Organization (2022-yil 22-yanvar). Qaraldi: 2024-yil 24-yanvar. 
"https://ziyosfera.uz/index.php?title=Oʻzbekistonda_ruhiy_salomatlik&oldid=1231279" dan olindi