Oʻzbekiston gerbi
| Oʻzbekiston Respublikasi Davlat gerbi | |
|---|---|
 Oʻzbekiston Respublikasi Davlat gerbi | |
| Versions | |
 | |
| Armiger | Oʻzbekiston Respublikasi |
| Qabul qilingan | 1992-yil 2-iyul |
| Tutib turuvchilar | Humo |
| Shiori | OʻZBEKISTON |
Oʻzbekiston Respublikasi Davlat gerbi — Oʻzbekiston Respublikasining davlat ramzlaridan biri. U Davlat bayrogʻi va Davlat madhiyasi bilan bir qatorda mamlakat suvereniteti, mustaqilligi hamda hududiy yaxlitligini ifodalovchi rasmiy davlat ramzidir.
Davlat gerbi Oʻzbekiston Respublikasi Oliy Kengashining 1992-yil 2-iyuldagi X sessiyasida qabul qilingan. Gerbning huquqiy maqomi, tavsifi va undan foydalanish tartibi Oʻzbekiston Respublikasining «Oʻzbekiston Respublikasining Davlat gerbi toʻgʻrisida»gi Qonuni bilan belgilanadi.[1]
Gerbda mamlakatning tabiiy boyliklari, tarixiy-madaniy qadriyatlari hamda xalqning tinchlik, farovonlik va ozodlikka intilishi ramziy ifodasini topgan. Unda qanotlarini keng yozgan Humo qushi, quyosh, togʻlar, daryolar, bugʻdoy boshoqlari, gʻoʻza shoxlari, sakkiz qirrali yulduz, yarim oy va yulduz tasvirlangan.
Tarixi
Oʻzbekiston hududida davlat ramzlari qadimiy davlatlar davridan boshlab turli shakllarda qoʻllanilgan. XX asr boshlarida Buxoro Xalq Sovet Respublikasi hamda Xorazm Xalq Sovet Respublikasi oʻz davlat ramzlariga ega boʻldi.
1924-yilda Oʻzbekiston Sovet Sotsialistik Respublikasi tashkil etilgach, Sovet geraldikasi anʼanalariga asoslangan davlat gerbi qabul qilindi. Keyingi yillarda alifbo islohoti va konstitutsiyaviy oʻzgarishlar munosabati bilan gerb bir necha bor oʻzgartirildi.
1991-yil 31-avgustda Oʻzbekiston davlat mustaqilligini eʼlon qilgach, yangi davlat ramzlarini yaratish zarurati tugʻildi. Oʻzbekiston Respublikasi Oliy Kengashi tomonidan Davlat gerbi loyihalarini ishlab chiqish bo'yicha tanlov tashkil etildi.
1992-yil 2-iyulda Oliy Kengashning X sessiyasida amaldagi Davlat gerbi tasdiqlandi va shu kundan boshlab rasmiy davlat ramzi sifatida foydalanila boshlandi.[2]
Gerb tavsifi
Oʻzbekiston Respublikasi Davlat gerbi dumaloq shaklda tasvirlangan boʻlib, uning markazida qanotlarini keng yozgan afsonaviy Humo qushi joylashgan. Qush ortida oltin rangli quyosh nurlari, togʻ tizmalari hamda yashil vodiy tasvirlangan. Togʻlar orasidan mamlakatning ikki yirik daryosi — Amudaryo va Sirdaryo oqib oʻtadi.
Gerbning chap tomonini chanoqlari ochilgan gʻoʻza shoxlari, oʻng tomonini esa bugʻdoy boshoqlari oʻrab turadi. Ular Oʻzbekiston Respublikasi Davlat bayrogʻi ranglaridagi lenta bilan bogʻlangan.
Gerbning yuqori qismida moviy rangdagi sakkiz qirrali yulduz joylashgan boʻlib, uning ichida yarim oy va besh qirrali yulduz tasvirlangan. Pastki qismdagi lenta ustiga lotin yozuvida «Oʻzbekiston» soʻzi yozilgan.
Davlat gerbining barcha elementlari Oʻzbekiston xalqining tarixiy merosi, tabiiy boyliklari, tinchliksevarligi va farovonlikka intilishini ifodalaydi.[3]
Ramzlar maʼnosi
Davlat gerbida tasvirlangan har bir unsur muayyan ramziy maʼnoga ega.
| Unsur | Ramziy ma'nosi |
|---|---|
| Humo | Baxt, erk, ezgulik va insonparvarlik timsoli. |
| Quyosh | Tinchlik, yorugʻ kelajak va taraqqiyot ramzi. |
| Bugʻdoy | Toʻkin-sochinlik, moʻl-koʻllik va farovonlik. |
| Gʻoʻza | Mamlakatning qishloq xoʻjaligi salohiyati va mehnatsevar xalq timsoli. |
| Amudaryo va Sirdaryo | Oʻzbekistonning hayot manbai boʻlgan daryolar. |
| Togʻlar | Mamlakatning tabiiy goʻzalligi va mustahkamligi. |
| Sakkiz qirrali yulduz | Birlik, mukammallik va qadimiy anʼanalar ramzi. |
| Yarim oy va yulduz | Xalqning tarixiy-madaniy qadriyatlari hamda maʼnaviy merosini ifodalaydi. |
Ranglari
Davlat gerbining rangli tasviri Oʻzbekiston Respublikasining «Davlat gerbi toʻgʻrisida»gi Qonunida belgilangan.
| Rang | Qoʻllanilishi |
|---|---|
| Oltin | Quyosh, boshoqlar, paxta chanoqlari va «Oʻzbekiston» yozuvi. |
| Kumush | Humo qushi va daryolar. |
| Yashil | Togʻlar, vodiy hamda gʻoʻza barglari. |
| Oq | Paxta tolasi, yarim oy va yulduz. |
| Havorang | Sakkiz qirrali yulduz. |
| Koʻk, oq va yashil | Davlat bayrogʻi lentasi. |
Qiziqarli maʼlumotlar
- Davlat gerbida Oʻzbekistonning ikkita yirik daryosi — Amudaryo va Sirdaryo tasvirlangan.
- Humo qushi Sharq xalqlari mifologiyasida baxt va ozodlik timsoli hisoblanadi.
- Gerbning zamonaviy koʻrinishi 1992-yildan buyon amalda boʻlib, unga mazmunan oʻzgartirish kiritilmagan.
Manbalar
Adabiyotlar
- „Oʻzbekiston Respublikasining Davlat gerbi toʻgʻrisida“ (uz). Lex.uz. Oʻzbekiston Respublikasi Adliya vazirligi. Qaraldi: 2026-yil 6-iyul.
- „Oʻzbekiston Respublikasining Davlat ramzlari“ (uz). Lex.uz. Oʻzbekiston Respublikasi Adliya vazirligi. Qaraldi: 2026-yil 6-iyul.
- „Oʻzbekiston Respublikasi Oliy Majlisi“ (uz). Oliy Majlis. Qaraldi: 2026-yil 6-iyul.
- „Oʻzbekiston Respublikasi Prezidenti rasmiy sayti“ (uz). Prezident.uz. Qaraldi: 2026-yil 6-iyul.
- „Oʻzbekiston davlat muzeylari portali“ (uz). Museum.uz. Qaraldi: 2026-yil 6-iyul.