Oʻzbek milliy qoʻshiqlari

Milliy qoʻshiqlar

Milliy qoʻshiqlar-har bir joyning jugʻrofiy tuzilishi, iqlimiga, urf-odatlariga, oʻtkaziladigan marosimlariga monand tarzda oʻsha yurtning turli yoshdagi vakillari tomonidan yaratiladi va ijro etiladi. Xalq qoʻshiqlari juda qadimiy tarixga ega. Ular dastlab mehnat jarayonida paydo boʻlgan. Qoʻshiqlarda xalqning orzu-umidlari, zavq-shavqi, quvonch va iztiroblari mujassamlashgan. Xalq qoʻshiqlarida koʻpchilikning his-tuygʻulari umumlashtilgan holda yakka shaxs kechinmalari orqali aks ettiriladi. Xalq qoʻshiqlari kundalik hayotni bezovchi koʻngil mulki deb ham aytiladi. Xalqlar oʻz quvonchini, shodligini va gʻam-hasratini aynan qoʻshiqlarda namoyon etgan lirik qoʻshiqlar, termalar, yillar davomida sayqallanib bizgacha yetib kelgan va hozir ham ijro etiladi.

„……kuy-qoʻshiqqa sanʼatga muhabbat, musiqa madaniyati xalqimizda bolalikdan boshlab oila sharoitida shakllanadi. Uyida dutor, doira yoki boshqa cholgʻu asbobi boʻlmagan, musiqaning hayotbaxsh taʼsirini oʻz hayotida sezmasdan yashaydigan odamni bizning yurtimizda topish qiyin desak mubolagʻa boʻlmaydi“

Oʻzbek milliy qoʻshiqlari

Oʻzbek xalq ijodiyotining sanʼati koʻp qirrali va xilma — xil janrlarga boydir. Oʻz shakllariga muvofiq ashula va cholgʻu asbob kuylari ikki guruhdan iborat: belgilangan vaqt va vaziyatlarda ijro etuvchi va har qanday vaqtda ijro etuvchi. Birinchi guruhga urf-odat, mehnat jarayoni, turli marosimlar, sahnalashtirilgan tomosha namoyishlar va oʻyinlarga tegishli boʻlgan ashulalar kiradi.

Oʻzbek xalqi oʻz musiqasi bilan mashhurdir. Qõshiq — sheʼriy matnning bir yoki ikki baytni qamrab oluvchi katta boʻlmagan kuy bilan tuzilgan kuplet ashulasidir. Shu jumladan, qoʻshiq turlari bilan bir qatorda kupletli tuzilgan ashulalar boʻlgan „lapar“ hamda „yalla“ sanaʼti mavjud. Mazkur kuyning raqsga tushuvchi sanaʼtining janri xazil raqsni ijro etishda koʻzda tutilgan. Lapar — bu ashula soʻzlashuvidir. Xorazmda ashulalarni-yakka tartibga ijro etuvchi ijrochilar deb ataladi. Ayrim tumanlarda „lapar“ atamasi toʻy bazmlarda „Ulan“ qoʻshigʻi (ayollar va erkaklar soʻzlashuvi sifatida ijro etiladi) qoʻllanadi. „Yalla“ janri ikki turli ashulalardan iborat: qisqa diapazonli kuyi, qoʻshiq esa — raqs bilan bir vaqtda yakka tartibda ijro etish.

Qoʻshiqlarning sheʼriy matnlar Sharq shoirlarining xalq va kasbiy sheʼriyatlari qoʻllanadi. Ashulalarning yanada rivojlangan namunalari mohiyati boʻyicha ogʻzaki urf-odatlarning professional musiqasi hisoblanadi. Oʻzbek musiqiy meroslaridagi asosiy joyini-badiiy nutq tarzida hikoya rivoyatlarni ifodali etuvchi-doston asari egallaydi.

Raqslar Oʻzbekistonnig turli hududlarida bir-biridan farq qiladi. Fargʻona raqsi oʻzgacha mayinligi, xarakatlarning ravonligi va ifodaliligi, siljish qadamlarining engilligi, joylarda va aylanishlarda oʻzga xos xarakatlari bilan ajralib turadi. Xorazm va Buxoro viloyatlarda qayroqlar bilan raqsga tushiladi.

Xalq qoʻshiqlari turlari

xalq qoʻshiqlarining turlari
Marosim qoʻshiqlari	Mehnat qoʻshiqlari	Bolalar qoʻshiqlari
Eye-eye	Xoʻp hayda	Boychechak
Kelinsalom	Maydagul	Chittigul
Kuyovsalom	Xoʻsh-xoʻsh	Oq terakmi koʻk terak

Manbaalar

http://madaniyat2.blogspot.com/2009/07/milliy-qoshiqchiligi.html
Islom Karimov "Yuksak maʼnaviyat-yengilmas kuch".-T.: „Maʼnaviyat“ 2008-yil.141-bet.
Umumiy oʻrta taʼlim maktablarining 6-sinfi uchun darslik majmua. 2-qism Toshkent-2017 23-30-betlar