Oʻktam Oripov
| Oripov O‘ktam Oripovich | |
|---|---|
| Tavalludi |
1927-yil 3-yanvar Jizzax tumani, Samarqand viloyati, OʻzSSR |
| Vafoti |
2001-yil 14-dekabr Toshkent shahri |
| Fuqaroligi |
 SSSR→ Oʻzbekiston |
| Taʼlimi | Samarqand davlat tibbiyot instituti |
| Kasbi | shifokor, jarroh |
| Faoliyat yillari | 1948—2001 |
| Unvoni | akademik (1974) |
| Mukofotlari |
    |
Oripov Oʻktam Oripovich – taniqli oʻzbek shifokori hamda olimi[1]. Oʻzbekiston Fanlar akademiyasi akademigi (1974)[2]. Turli yillarda tibbiyot fanlari doktori, professor unvonlariga sazovor boʻlgan. Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan shifokor (1958). Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan fan arbobi (1967). Rossiya tibbiyot fanlari akademiyasi aʼzosi (2001). „Fidokorona xizmatlari uchun“ ordeni sohibi (2025)[3]. Oʻrta Osiyoda ilk bor buyrak transplantatsiyasini amalga oshirgan jarroh.
Hayoti
Oripov 1927-yilning 3-yanvar kuni oʻsha vaqtlarda Samarqand viloyatiga qarashli boʻlgan Jizzax tumanida xizmatchi oilada dunyoga kelgan[4]. Tumandagi maktablardan birida oʻrta taʼlimni olgach, Samarqand davlat tibbiyot universitetiga oʻqishga kiradi. Oliygohni 1948-yilda aʼlo baholar bilan tamomlagach, shu yili shahardagi klinikalardan biriga shifokor sifatida faoliyatini boshlaydi. 1950-yildan assistent sifatida faoliyatini davom ettirgan. Shundan soʻng universitetda, turli lavozimlarda, jumladan, umumiy jarrohlik kafedrasi oʻrinbosari, davolash fakulteti dekani, oʻquv ishlari prorektori sifatida ishlagan. Oʻktam Oripov 1953-yilda nomzodlik dissertatsiyasini, 1963-yilda esa doktorlik dissertatsiyasini muvaffaqiyatli yoqlagan.
Jarroh-olim 2001-yilning 14-dekabr kuni Toshkent shahrida vafot etgan hamda „Minor“ qabristoniga dafn etilgan[5].
Faoliyati
1964-yilda Oripov Oʻzbekiston SSR Sogʻliqni saqlash vazirining birinchi oʻrinbosari lavozimida ish boshlaydi. Bu lavozimda 1971-yilgacha faoliyatini olib borgach, 1971-yilda Toshkent tibbiyot instituti rektori etib tayinlangan. Rektor sifatida 1984-yilgacha faoliyatini yuritgan. 1991-yilda Oʻzbekiston Respublikasi Sogʻliqni saqlash vazirligi, ilmiy ixtisoslashtirilgan gepatopankreatobiliar jarrohlik markazi direktori etib tayinlanadi.
Ilmiy faoliyati
1971-yilda aʼzo va toʻqimalar koʻchirib oʻtkazishda toʻqima nomutanosibligining bardoshliligini oʻrganishga ixtisoslashgan ilmiy-tadqiqot muammolari laboratoriyasini tashkil etdi. Ushbu laboratoriyada jahon amaliyotida birinchi marta eshakning antilimfotsitar achitqi va globulin iajratib olindi hamda ular buyrak transplantatsiyasida muvaffaqiyatli qoʻllanilgan. 1972-yil 14-sentyabr kuni Toshkent shahrida ilk bor buyrak transplantatsiyasiga oid jarrohlik amaliyoti muvaffaqiyatli amalga oshirildi. Uning ilmiy rahbarligida muammolar laboratoriyasi va institutning jarrohlik fakulteti kafedrasi tomonida I guruh qandli diabet kasallari orasida keng qoʻllaniladigan qorakoʻl qoʻylarning oshqozonosti bezi beta-hujayralarini koʻchirib oʻtishning innovatsion usuli ishlab chiqilgan.
Ilmiy rahbar sifatida uning qoʻl ostida 26 ta doktorlik va 65 ta nomzodlik dissertatsiyalari muvaffaqiyatli himoyalangan. Uning 500 ta ilmiy maqolalari chop etilgan boʻlib, uchta darslik va 16 ta monografiyalar yaratgan.
Mukofotlari
Oʻzbekiston mustaqillikka erishgunga qadar 2 marotaba „Hurmat belgisi“ ordeni hamda Mehnat Qizil bayroq ordenlari bilan mukofotlangan. 1983-yilda Beruniy nomidagi Oʻzbekiston Respublikasi davlat mukofoti bilan taqdirlangan. Oʻzbekiston Respublikasi Prezidentining 1998-yildagi farmoniga binoan, „El-yurt hurmati“ ordeni bilan mukofotlangan. Oʻzbekiston mustaqilligining 34 yilligi munosabati bilan, Oʻzbekiston Respublikasi Prezidentining „Oʻzbekistonda ilm-fan, adabiyot, madaniyat va sanʼat sohalarini rivojlantirishga ulkan hissa qoʻshgan bir guruh marhum olim va ijodkorlarni mukofotlash toʻgʻrisida“gi farmoniga muvofiq, marhum jarrohga „Fidokorona xizmatlari uchun“ ordeni berilgan[6].
Manbalar
- ↑ „Oripov O‘ktam Oripovich“. O‘zbekiston Respublikasi Fanlar akademiyasi Fundamental kutubxonasi. Qaraldi: 24-avgust 2025-yil.
- ↑ „Oripov O‘ktam Oripovich“. arboblar.uz. Qaraldi: 24-avgust 2025-yil.
- ↑ „Ўзбекистонда илм-фан, адабиёт, маданият ва санъат соҳаларини ривожлантиришга улкан ҳисса қўшган бир гуруҳ марҳум олим ва ижодкорларни мукофотлаш тўғрисида“. President.uz. Qaraldi: 24-avgust 2025-yil.
- ↑ „АРИПОВ УКТАМ АРИПОВИЧ“. State scientific medical library. Qaraldi: 24-avgust 2025-yil.
- ↑ „Арипов Уктам Арипович“. tashkentpamyat.ru. 2025-yil 19-mayda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 24-avgust 2025-yil.
- ↑ „Ўзбекистонда илм-фан, адабиёт, маданият ва санъат соҳаларини ривожлантиришга улкан ҳисса қўшган бир гуруҳ марҳум олим ва ижодкорларни мукофотлаш тўғрисида“. President.uz. Qaraldi: 24-avgust 2025-yil.