Kontent qismiga oʻtish

Nusratiy

ZiyoSfera, erkin ensiklopediya
1743-yilgi qoʻlyozmadan, Gulshan-i ʿishqni yozayotgan Nusratiy

Muhammad Nusrat (1674-yilda vafot etgan), Nusratī („gʻolib“)[1]. nomi bilan tanilgan, Dakani urdu shoiri edi[2].

Hayoti

Nusrat Karnatik mintaqasida braxman kelib chiqishli elita musulmon oilasida tugʻilgan[3]. U Bijapurga koʻchib oʻtishidan avval soʻfiy darvesh sifatida yashagan[2]. U yerda u Adilshohiy sulolasining sultoni Ali II (h. 1656–1672) xizmatida mansabdor etib tayinlangan[4]. Uning Ali-noma (tax. 1665) dostoni uchun u saroy shoiri (malik al-shuʿaro) unvoniga sazovor boʻlgan[5]. U keksalik chogʻida 1674[6] yoki 1683-yilda[7] vafot etgan.

Asarlari

Nusratiy oʻz asarlarini urduning Dakani lahjasida va fors tilida yozgan[8]. Uning sheʼriyatida qadimgi leksika va murakkab uslubdan foydalaniladi[2]. U qasida, gʻazal va ayniqsa masnaviy janrlarining yirik namoyandasi boʻlgan[9]. Uning ilk asarlaridan biri boʻlgan Miʿraj-noma sulton Muhammad Odilshoh (h. 1627–1656) uchun yozilgan[10].

Uning eng original asari Ali-noma boʻlib, unda Ali II ning Boburiylar va Maratxalarga qarshi urushlari epik tarzda madh etilgan[11]. Bu Dakani tilida hukmdor madhiga bagʻishlangan eng qadimgi panegirik asardir[4]. Nusratiyning oʻzi bu asar bilan yangi sheʼriy shaklni ixtiro qilganini, bu „urduda oʻz turidagi yagona narsa“ ekanini taʼkidlaydi[12]. U forscha Shohnoma namunasi asosida yaratilgan[13]. Grahame Bailey uni Bijapurda yozilgan eng buyuk doston deb ataydi[10].

Nusratiyning oxirgi dostoni, xuddi shunday ruhda yozilgan Tarix-i Sikandari (Tarix-i Bahlol Xoni deb ham ataladi) boʻlib, unda Bahlol Xonning 1672-yildagi Umrani jangida Shivaji ustidan qozongan gʻalabasi madh etiladi. U Ali IIning vorisi Sikandar uchun yozilgan[14]. Bijapur qudratining choʻqqisida yozilgan Ali-nomadan farqli oʻlaroq, bu asar „asosan qaygʻuli ohangda“ yozilgan[12]. Nusratiyning boshqa asarlari qatorida Gulshan-i ʿishq (1658), qasidalar toʻplami va lirik toʻplam Guldasta-yi ʿishq ham bor[15]. Gulshan-i ʿishq juda anʼanaviy ishqiy doston hisoblanadi[16].

Manbalar

  1. ↑ Saksena 1990, ss. 39–40. Uning taxallusi "Naṣrat(ī) shaklida ham tilga olinadi.
  2. ↑ 2,0 2,1 2,2 Haywood 1995.
  3. ↑ Haywood 1995; Zaidi 1993, ss. 42–43.
  4. ↑ 4,0 4,1 Saksena 1990, ss. 39–40.
  5. ↑ Haywood 1995; Sharma 2020, s. 409; Saksena 1990, ss. 39–40.
  6. ↑ Naim 2017; Sharma 2020, s. 402.
  7. ↑ Bailey 1932, ss. 28–29, Zaidi 1993, ss. 42–43 maʼlumotiga koʻra, u Bijapur qulashi (1686)dan soʻng vafot etgan va sulton Avrangzeb tomonidan taqdirlangan.
  8. ↑ Sharma 2020, s. 402; Saksena 1990, ss. 39–40.
  9. ↑ Naim 2017; Haywood 1995.
  10. ↑ 10,0 10,1 Bailey 1932, ss. 28–29.
  11. ↑ Haywood 1995; Sharma 2020, s. 409; Dayal 2020, s. 428.
  12. ↑ 12,0 12,1 Sadiq 1995, ss. 55–56.
  13. ↑ Zaidi 1993, ss. 42–43.
  14. ↑ Dayal 2020, s. 428.
  15. ↑ Haywood 1995; Sharma 2020, s. 409; Bailey 1932, ss. 28–29.
  16. ↑ Sadiq 1995, ss. 55–56; Bailey 1932, ss. 28–29.

Adabiyotlar