Nosir Toʻra Sultoniy

Nosir Toʻra
Tavalludi	XIX asr oxiri; Xiva, Nurullaboy saroyi
Vafoti	1944-yil; Krivoy Rog (Ukraina)
Fuqaroligi	Xiva xonligi-USSR
Kasbi	Shoir, xattot va rassom.
Unvoni	Podshozoda (Xorazm shahzodasi)
Otasi	Muhammadyor Toʻra

Vikipediyada ismi Nosir boʻlgan boshqa kishilar haqida ham maqolalar mavjud.

Nosir Toʻra Sultoniy (XIX asrning oxiri- Xiva, 1944-yil, Krivoy Rog, Ukraina) – Muhammad Rahimxon II Feruzning saroy shoirlaridan. Shoir, xattot va rassom boʻlgan^[1].

Oilasi

Otasi Muhammadyor To’ra Muhammad Rahimxon II ning ikkinchi oʻgʻli. Nosir Toʻraning taxallusi Sultoniy boʻlgan. U Xiva shahrining tashqarisidagi Nurillaboy saroyida tugʻilgan.

Taʼlimi

Nosir Toʻra eski usuldagi maktabni tamomlagan, lekin madrasada taʼlim olmagan. Nosir Toʻra devon tartib bergan boʻlishi mumkin. Yozgan sheʼrlarini bobosi Muhammad Rahimxon Feruzga oʻzi kiritib bergan. Bobosi unga Yusuf Bayoniy ismli kishini ustoz qilib tayinlagan. 17 yoshidan boshlab ustozi unga sheʼr yozishni mashq qildirgan.

Faoliyati

Muhammad Rahimxon avlodlarini ruslar surgun qilgan paytda barcha devon va sheʼrlari Toshkentga olib ketilgan. Ehtimol Sharqshunoslik institutida oʻz tadqiqotchisini kutib yotgandir. Nosir Toʻra hech qanday davlat ishlarida ishtirok etmagan.

Surgundagi yillar

Xorazmni Bolsheviklar bosib olgandan soʻng, 1920-yil 12 iyundan boshlab, boshqa toʻralar qatorida Rossiyaning chet oʻlkalariga 3 yildan 5 yilgacha surgun qilingan. Surgun qilinganlar avval Toshkent undan Samara orqali Moskvada: 2 hafta Ordinck kontslagerida, 10 oyni esa Andraykovck lagerida oʻtkazdilar. Shundan soʻng Ivanovck lagerida boʻldilar. 1922-yil 12 fevralida Sovet hukumati quvgʻindagilarni ozod qildi va oʻz kunlarini oʻzlari koʻrishlariga hukm qildi. Markaziy GPU Yekaterinoslavga joʻnashni „maslahat“ berdi. Xivaning soʻngi xoni Said Abdullaxon avlodlariga u yoqda hech qanday ish topilmadi. Oilaning barcha aʼzolari Verxovtsevo shahriga kelib oʻrnashadilar va u yerdagi sovxozda 15 oy ishlaydilar. 1924-yil 15 iyuldan Abdurasul To’radan tashqari Krivoy Rogdagi „Dubovaya Balka“ (keyinchalik „Bolshevik deb nom olgan“) koniga joʻnatiladi. 1925-yil 30 iyuldan xon avlodlari mahalliy hokimiyat boʻlimlariga va siyosiy boshqarmalariga oʻz vatanlariga qaytishga ruxsat soʻrab iltimosnomalar yozadilar. Ammo Ukraina hukumatining soʻrovi Sovet Hokimiyati tomonidan nomaʼqul deb topiladi. 1933-yildan koʻchmanchilarga oʻz uylariga qaytish yoki boshqa joyga cheklovsiz oʻrnashib olishga ruxsat beriladi^[2].

Vafoti

Xorazmning soʻnggi hukmdori Said Abdullaxon 1933-yil vafot etgandan soʻng, Krivoy Rogda Nosir toʻra va akasi Abdurasul toʻra qoladilar. Nosir Toʻra koʻp marta uylansa-da, hamma xotinlari kambagʻalligidan uni tashlab ketgan. Nosir toʻra – 1944-yilda yolgʻizlikda vafot etgan^[3].

Manbalar

↑ Bobojon Tarroh -Xodim.. "Xorazm navozandalari" (oʻzbek). Gʻafur Gʻulom nomidagi adabiyot va san'at nashriyoti., 1994-yil — 96 bet-bet. ISBN 5-635-01428-3.
↑ Aleksey Melnikov. [www.mytashkent.uz „istoriya“] (rus). Qaraldi: 2023-yil 29-oktyabr.
↑ Muhammad Yusuf Bayoniy. "Shajarayi Xorazmshohiy" (oʻzbek). Gʻafur Gʻulom nomidagi adabiyot va san'at nashriyoti, 1994-yil — 104 bet-bet. ISBN 635-01449-6.

[1] Bobojon Tarroh -Xodim.. "Xorazm navozandalari" (oʻzbek). Gʻafur Gʻulom nomidagi adabiyot va san'at nashriyoti., 1994-yil — 96 bet-bet. ISBN 5-635-01428-3.

[2] Aleksey Melnikov. [www.mytashkent.uz „istoriya“] (rus). Qaraldi: 2023-yil 29-oktyabr.

[3] Muhammad Yusuf Bayoniy. "Shajarayi Xorazmshohiy" (oʻzbek). Gʻafur Gʻulom nomidagi adabiyot va san'at nashriyoti, 1994-yil — 104 bet-bet. ISBN 635-01449-6.

[1]

[2]

[3]