Nodir Devonbegi madrasasi (Samarqand davlat muzey-qoʻriqxonasi)

Nodir Devonbegi madrasasi, old tomondan koʻrinishi, panorama

'''Nodir Devonbegi madrasasi''' — "Samarqand" davlat muzey-qoʻriqxonasi tizimidagi tarixiy obida. Nodir Devonbegi madrasasi 1986-yil tarixiy obidalar roʻyxatiga kirib "Samarqand" davlat muzey-qoʻriqxonasi tizimiga oʻtgan.

Nodir Devonbegi madrasasi XVII asrning 1630-1635-yillarida Buxoro xonligining devonbegisi Nodir Mirzo Togʻay Sulton tomonidan qurdirilgan. Madrasa Xoja Ahrori Valiy maqbarasi yonida qurilganligi uchun „Xoja Ahrori Valiy madrasasi“, deb ham yuritiladi.

Xoja Ubaydullox Ahrori Valiy Toshkent viloyatining Boʻstonliq tumanida 1404-yilda tavallud topgan va 895-hijriy yilning rajab oyi (1490-yil fevral oyining 21-kuni) da Urgut tumani hududidagi bir qishloqda vafot etgan. U kishining jasadlari Samarqand tumanidagi Xoja Kavshiy (Hozirgi Xoja Ahror) mozoriga olib kelinib, dafn etiladi. Keyinchalik, bu qabristonda uning yaqinlari va shogirdlari ham dafn etilgan.

Madrasaning aynan shu manzilda barpo qilinishi sababi uning toʻrida Xoja Ahrori Valiyning xonaqohlari mavjud boʻlgan. Mazkur madrasaning shu qoʻrgʻonda barpo etilishi Nodir Mirzo Togʻay ibn Sultonnnig Xoja Ahrori Valiyga boʻlgan cheksiz hurmati belgisi, deb ham tushunmoq mumkin.

Nodir Devonbegi madrasasi, hovlidan katta masjidning koʻrinishi

Madrasa loyihasi

Nodir Devonbegi madrasasi loyihasini ishlatishda Registon maydonidagi Sherdor madrasasining koʻrinishidan ijobiy foydalanilgan. Bu madrasani „ikkinchi Sherdor Madrasasi“, deb ham yuritiladi. Peshtoqda sher rasmining aks ettirilishi katta hovlining chetlarida hujralarning joylashganligi bilan Sherdor madrasasining nusxasiga oʻxshaydi. Faqat bunda minoralar bunyod etilmagan.

Madrasa bir qavatli boʻlib, oʻzida XV–XVII asrlarda keng tarqalgan hashamatli toʻrt ayvonlik usulida bunyod etilgan. Madrasa 3 ta tarkibiy qismdan iborat. Darsxona, yotoqxona, xizmatchilar xonasidan iborat.

Madrasada jami 28 ta hujralar mavjud.

Madrasaning chizmasi

Madrasaning peshtoqida qurilishining boshlanish vaqtini koʻrsatuvchi yozuvlar mavjud boʻlib, ular naqsh bezaklari usta Xoja Hoshim va muhandis-bunyodkor Doʻstmuhammad ijodlarining namunalaridir. Madrasa 1978-yilda Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan madaniyat xodimi usta Abdugʻaffor Xaqqulov tashabbusi bilan qayta taʼmirlandi.

Yana qarang

• Wikipedia / Nodir devonbegi madrasasi (Samarqand)
• Samarqand viloyat hokimligi Rasmiy veb sayti (Wayback Machine saytida 2022-09-05 sanasida arxivlangan)
• „Zarafshon“ va „Samarkandskiy vestnik“ gazetalari birlashgan tahririyati. Samarqanddagi Nodir devonbegi madrasasi nima uchun „Kichik Sherdor“ deb atalgan? Mahmudxon YuNUSOV, Samarqand davlat muzey-qoʻriqxonasi bosh muhofizi.