Nizor ibn Maʼd
| Nizor ibn Maʼd | |
|---|---|
| Tugʻilishi | Arabiston |
| Vafoti | Arabiston |
| Dafn etilgan joy |
Arabiston |
| Farzandlari | |
| Otasi | Maʼd ibn Adnon |
| Onasi |
Muona binti Jahla Jurhum qabilasi |
Nizor ibn Maʼd ibn Adnon (arabcha: نزار بن معد بن عدنان) — arablarning nasabnoma anʼanasiga koʻra, shimoliy arab qabilalarining (Adnoniylar) aksariyatining umumiy ajdodi. „Nizor“ yoki „Nizoriyya“ (نزارية) atamasi bir guruh qabilalarning umumiy nomi sifatida qoʻllanilgan. Bu atama koʻpincha Rabiʼa va Mudar qabilalariga nisbatan qoʻllanilgan, baʼzan boshqa qabilalarni ham oʻz ichiga olgan holda kengroq maʼnoda ham ishlatilgan.
Nasabi
Uning otasi Maʼd ibn Adnon, onasi esa Janubiy Arabistondagi Jurhum qabilasi vakili Muona binti Jahla boʻlgan[1]. Uning toʻrt oʻgʻli Rabiʼa, Mudar, Anmor va Iyod yirik qabilaviy guruhlarining asoschisi boʻlgan[1][2]. Arab nasabshunoslariga koʻra, Mudar va Iyodning onasi Savda binti Akk ibn Adnon, Robiʼa va Anmorning onasi esa Hadala bint Vaʼlan boʻlgan[2].
Shajarasi
| Maʼd ibn Adnan | Muona binti Jahla | ||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
| Qudoa | Nizor | Iyod | |||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
| Mudar | Rabia | Iyod | Anmor | ||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
Qabilaviy yorliq
„Nizor“ atamasi islomdan avvalgi davrda kamdan-kam uchraydi[1]. 684-yilda boʻlib oʻtgan Marj Rahit jangidan keyingina „Nizor“ yoki „Nizoriyya“ atamasi keng tarqala boshlangan. Bu jang janubiy va shimoliy arab qabilalari oʻrtasidagi raqobatni keskin kuchaytirib yuborgan. Bu atama etnik va siyosiy belgi sifatida ishlatila boshlangan, yaʼni janubiy „Yamaniy“ (Yamaniya) yoki „Qahtoniy“ (Banu Qahton) qabilalarini anglatuvchi tushunchaga aylangan[3]. „Ibna Nizor“ (tarjimasi „Nizorning ikki o‘g‘li“) atamasi avval ikkita yirik shimoliy arab qabilaviy guruh: Rabi’a va Mudarga nisbatan qoʻllanilgan. Qiziq tomoni shundaki, bu ikki qabila ilgari bir-biriga hech qanday aloqasi yoʻq deb hisoblangan edi, lekin keyinchalik ularni Nizorning oʻgʻillari sifatida birlashtirib, bir nasabga bogʻlashgan. Nizorning boshqa ikki oʻgʻli Iyod va Anmordan kelib chiqqan qabilalarga kelsak, ular kamdan-kam hollardagina Nizoriy qabilalar tarkibiga kiritilgan. Baʼzi manbalarda esa Iyod va Anmor umuman Nizorning emas, balki Maʼdning oʻgʻillari deb koʻrsatilgan[1]. Biroq „Nizoriy“ atamasi juda noaniq va maʼno jihatdan oʻzgaruvchan boʻlib qolgan. Bunga yaqqol misol Banu Kalb qabilasidir. Bu qabila aslida janubiy arablardan boʻlgan, lekin ular Umaviylar sulolasining eng muhim tarafdorlaridan biri edi. Umaviylar esa „Nizoriy“ hisoblanganlar. Shuning uchun siyosiy sabablarga koʻra Banu Kalbni ham Nizorning avlodlari qilib qayta tasniflashga urinishlar boʻlgan, yaʼni nasabni siyosiy manfaatga moslashtirishga harakat qilingan[3].
Tilshunos va tarixchi Giorgio Levi Della Vida shunday yozgan: Nizorni haqiqatda mavjud boʻlgan qabila deb aytish mumkin emas. Shuningdek, uni Maʼd kabi turli kelib chiqishga ega qabilalarni haqiqiy birlashtirgan umumiy atama deb ham boʻlmaydi. Nizor — bu shunchaki toʻqib chiqarilgan tushuncha, siyosiy manfaatlarga xizmat qilish uchun yaratilgan yorliqdir[4].
Manbalar
- ↑ 1,0 1,1 1,2 1,3 Levi Della Vida 1995, s. 82.
- ↑ 2,0 2,1 Kindermann 1995, s. 352.
- ↑ 3,0 3,1 Levi Della Vida 1995, ss. 82–83.
- ↑ Levi Della Vida 1995, s. 83.
Adabiyotlar
- Kindermann, H. (1995). "Rabīʾā and Muḍar". in Bosworth, C. E.. Encyclopaedia of Islam. Volume VIII: Ned–Sam (2nd nashri). Leiden: E. J. Brill. 352–354 b. ISBN 978-90-04-09834-3. https://referenceworks.brillonline.com/search?s.q=Rab%C4%AB%CA%BE%C4%81+and+Mu%E1%B8%8Dar&s.f.s2_parent=s.f.book.encyclopaedia-of-islam-2&search-go=Search.
- Levi Della Vida, Giorgio (1995). "Nizār b. Maʾādd". in Bosworth, C. E.. Encyclopaedia of Islam. Volume VIII: Ned–Sam (2nd nashri). Leiden: E. J. Brill. 82–83 b. ISBN 978-90-04-09834-3. https://referenceworks.brillonline.com/search?s.q=Niz%C4%81r+b.+Ma%CA%BE%C4%81dd&s.f.s2_parent=s.f.book.encyclopaedia-of-islam-2&search-go=Search.