Ниобий
| Ниобий(Нб) | |
|---|---|
| Атом рақами | 41 |
| Кўриниши | Оч-ҳаво рангли, ялтироқ юмшоқ металл |
| Атом хоссаси | |
| Атом массаси (моляр массаси) |
92.90638 м. а. б. (г/мол) |
| Атом радиуси | 146 пм |
| Ионлашиш энергияси (биринчи электрон) |
663.6(6.88) кЖ/мол (эВ) |
| Электрон конфигурацияси | [Кр] 4д4 5с1 |
| Кимёвий хоссалари | |
| Ковалентлик радиуси | 134 пм |
| Ион радиуси | (+5э)69 пм |
| Электрманфийлик (полинг бўйича) |
1.6 |
| Электрод потенсиали | 0 |
| Оксидланиш даражаси | 5, 3 |
| Термодинамик хоссалари | |
| Зичлик | 8.57 г/см³ |
| Солиштирма иссиқлик сиғими | 0.268 Ж/(К·мол) |
| Иссиқлик ўтказувчанлик | 53.7 Вт/(м·К) |
| Эриш ҳарорати | 2741 К |
| Эриш иссиқлиги | 26.8 кЖ/мол |
| Қайнаш ҳарорати | 5015 К |
| Қайнаш иссиқлиги | 680 кЖ/мол |
| Моляр ҳажм | 10.8 см³/мол |
| Кристалл панжараси | |
| Панжара тузилиши | кубик марказлашган |
| Панжара даври | 3.300 Å |
| Панжара/атом нисбати | н/а |
| Дебе ҳарорати | 275.00 К |
| 41 | Ниобий
|
Нб | |
| 4д45с1 | |
Ниобий (Ниобиум), Нб — Менделеев даврий системасининг. У гуруҳига ман-суб кимёвий элемент. Тартиб рақами 41, атом массаси 92,9064. Битта табиий изотопи 93Нб бор. Ниобийнинг сунъий радиоактив изотопларидан 95Нб(Тл/2=35 кун) радиоактив индикатор сифатида ишлатилади. Ниобийни илк бор инглиз олими Ч.Хатчет 1801-йилда кашф қилиб, "Колумбии" деб атаган; кейинчалик унга юнон аф-сонасидаги қаҳрамон баҳодир Танталнинг қизи маъбуда Ниобея номи берилган, чунки Ниобийнинг хоссалари танталга ўхшайди. Металл ҳолидаги соф Ниобий 1907-йилда олинган. Атом радиуси 0,145 нм, ион радиуси (қавсларда координацией сон келтирилган) Нб2+ 0,085 нм (6), Нб3+0,086 нм (6), Нб4+ 0,082 нм (8), Нб5+ 0,062 нм (4), 0,078 нм (6), 0,083 нм (7), 0,088 нм (8). Оксидланиш даражаси +5, баъзан +4, +3, +2 ва +1.
Ниобий Ер пўстининг масса жиҳатидан 2-10^3% ини ташкил этади. Минераллари сийрак учрайди. Улар 2 гуруҳга бўлинади: бири —танталниобатлар, яъни танталат ва ниобат кислоталарнинг тузлари, иккинчиси — титан-танталниобатлар, яъни таркибида титан, тантал ва Ниобий бўлган мураккаб минераллар. Ниобит (ёки колумбит) номли минераллар Фе(НбО,)2 биринчи гуруҳга мансуб, унинг таркибида Ғе(ТаО3)2 оз миқдорда бўлади. Л о парит Ме(НбО3) +Ме(ТиО3) (бу ерда Ме— На, Са, Се, Ср бўлиши мумкин) ик-кинчи гуруҳга киради. Табиатда Ниобий тантал, титан, нодир-ер элементлари, уран, торий ва сирконий билан бирга учрайди. Ниобит ва лопаритдан ташқари, пирохлор номли минерал ҳам амалий аҳамиятга эга. Ниобийнинг йирик конлари Африкада, Канада ва Норвегияда, Кола ярим оролда бор.
Ниобий — кулранг металл, зичлиги 8,57 г/см³; суюқланиш температураси 2477°, қайнаш температураси 4760° атрофида. Ниобий корро-зияга чидамли, кимёвий жиҳатдан жуда баркарор элемент. Кислоталарда, ҳатто зар сувида ҳам эримайди. Лекин суюқлантирилган ишқорларда (ҳаво кисло-роди иштирокида) эрийди; натижада ниобатлар ҳосил бўлади. Кўпчилик ме-таллар билан қотишмалар беради. Нитрат кислота билан фторид кислота аралаш-масида эриб, комплекс фторидлар ҳосил қилади. Юқори температурада металлмаслар билан реаксияга киришади. 200° дан юқорида ҳавода оксидланиб, Ниобий оксидларини беради. Ниобий монооксид, НбО кулранг ялтироқ кукун, суюқланиш температураси 1945°. Ниобий (У1)-оксид, НбО2 — қора рангли кристалл, суюқланиш температураси 1917°, зичлиги 5,98 г/см³. Ҳавода қиздирилса НбО5 га айланади. Ниобий (В)-оксид, НбОс рангсиз кристалл, суюқланиш температураси 1510°, зичлиги 4,55 г/см³. Ниобий пўлатни микролегирлашда, коррозияга чидамли, оловбардош юқори си-фатли пўлат олишда қўлланади.[1]
Ниобий - унсурлар даврий жадвалининг 41 унсури, металл.
| 1 | 2 | 3 | 4 | 5 | 6 | 7 | 8 | 9 | 10 | 11 | 12 | 13 | 14 | 15 | 16 | 17 | 18 | ||||||||||||||||||||||||||||
| 1 | Ҳ | Ҳе | |||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
| 2 | Ли | Бе | Б | C | Н | О | Ф | Не | |||||||||||||||||||||||||||||||||||||
| 3 | На | Мг | Ал | Си | П | С | Cл | Ар | |||||||||||||||||||||||||||||||||||||
| 4 | К | Cа | Сc | Ти | В | Cр | Мн | Фе | Cо | Ни | Cу | Зн | Га | Ге | Ас | Се | Бр | Кр | |||||||||||||||||||||||||||
| 5 | Рб | Ср | Й | Зр | Нб | Мо | Тc | Ру | Рҳ | Пд | Аг | Cд | Ин | Сн | Сб | Те | И | Хе | |||||||||||||||||||||||||||
| 6 | Cс | Ба | Ла | Cе | Пр | Нд | Пм | См | Эу | Гд | Тб | Дй | Ҳо | Эр | Тм | Йб | Лу | Ҳф | Та | W | Ре | Ос | Ир | Пт | Ау | Ҳг | Тл | Пб | Би | По | Ат | Рн | |||||||||||||
| 7 | Фр | Ра | Аc | Тҳ | Па | У | Нп | Пу | Ам | Cм | Бк | Cф | Эс | Фм | Мд | Но | Лр | Рф | Дб | Сг | Бҳ | Ҳс | Мт | Дс | Рг | Cн | Нҳ | Фл | Мc | Лв | Ц | Ог | |||||||||||||
| 8 | Ууэ | Убн | Убу | Убб | Убт | Убқ | Убп | Убҳ | Убс | ||||||||||||||||||||||||||||||||||||
| |||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
Манбалар
| Ушбу мақолада Ўзбекистон миллий энсиклопедияси (2000-2005) маълумотларидан фойдаланилган. |
| Кимёга оид уşбу мақола çаладир. Сиз уни бойитиб, ЗиёСферага ёрдам бериşингиз мумкин. |