Navroʻz bayrami
| Navro‘z bayrami (21-mart) | |
|---|---|
| Boshqa nomlari | 21-mart |
| Turi | Milliy bayrami |
| Ahamiyati | Bahorgi tengkunlik munosabati bilan nishonlanadigan qadimiy bayram |
| Sana | 21-mart |
Navroʻz – bahorgi tengkunlik munosabati bilan nishonlanadigan qadimiy bayram bo‘lib, uning nomi forschada "yangi kun" ma'nosini anglatadi. Bayram har yili 20, 21 yoki 22 mart kunlari nishonlanadi va bahorning kirib kelishi, tabiatning uyg‘onishi hamda yangi hayot davrining boshlanishini ifodalaydi.
Tarixi
Navroʻzning tarixi uch ming yildan ortiq davrga borib taqaladi. U qadimgi eroniy xalqlar madaniyati va zardushtiylik an'analari bilan bog‘liq bo‘lib, asrlar davomida turli xalqlarning urf-odatlari va qadriyatlari bilan boyib kelgan[1]. Asrlar davomida Bolqon yarimoroli, Qora dengiz havzasi mamlakatlari, Kavkaz, Markaziy Osiyo, Yaqin Sharq va boshqa mintaqalarda nishonlab kelinayotgan Navroʻz avlodlar o‘rtasidagi hamjihatlik va birdamlikni, oilaviy qadriyatlarni, shuningdek, yarashuv, o‘zaro hurmat va yaxshi qo‘shnichilik munosabatlarini targ‘ib etadi[2].
Milliy o‘zlik g’oyasi
Navroʻz xalqning milliy o‘zligi va madaniy merosini aks ettiruvchi muhim qadriyat hisoblanadi. U ajdodlardan avlodlarga o‘tib kelayotgan urf-odatlar, marosimlar, xalq og‘zaki ijodi, milliy taomlar va an'anaviy qadriyatlarni saqlash hamda rivojlantirishga xizmat qiladi. Bayram xalqlarning tarixiy xotirasini mustahkamlab, milliy birlik va hamjihatlik tuyg‘ularini kuchaytiradi.
Navroʻzning asosiy g‘oyalaridan biri tabiat va inson uyg‘unligidir. Bahor faslining kirib kelishi bilan tabiat uyg‘onadi, daraxtlar kurtak yozadi, gullar ochiladi va yangi hosil mavsumi boshlanadi. Shu bois Navroʻz insonning tabiatga hurmati, ekologik madaniyati va atrof-muhit bilan uyg‘un yashash tamoyillarini ifodalaydi. Bayram arafasida daraxt ekish, yerlarni obodonlashtirish va atrof-muhitni tozalash kabi tadbirlar o‘tkazilishi ham ana shu qadriyatlar bilan bog‘liq[3].
Navro‘zda yoshi ulug'larning ijtimoiy va maishiy turmushini yanada yaxshilash borasida qator amaliy tadbirlar bajariladi. Xususan, yolg'iz qariyalar va nogironlar holidan xabar olinib, ular moddiy hamda ma'naviy qo'llab-quvvatlanadi. Keksa otaxonu onaxonlar yashayotgan, xasta kishilar istiqomat qilayotgan xonadonlardan xabar olinib, sovg'a-salomlar ulashiladi[4].
Marosim va urf-odatlar
Navroʻz bilan bog‘liq marosimlar va urf-odatlar turli hududlarda o‘ziga xos ko‘rinishga ega. Bayram oldidan uy-joylarni tozalash, eski narsalarni tartibga keltirish, qarzlarni uzish va o‘zaro xafagarchiliklarni unutish an'anasi mavjud. Bayram kunlari qarindoshlar, qo‘shnilar va do‘stlar bir-birlarini yo‘qlab, ezgu tilaklar bildiradilar. O‘zbek xalqida sumalak pishirish, xalq sayillari tashkil etish, milliy o‘yinlar, kurash musobaqalari, qo‘shiq va raqs tomoshalari Navroʻzning muhim tarkibiy qismlaridan hisoblanadi. Sumalak esa mo‘l-ko‘llik, baraka va farovonlik ramzi sifatida alohida qadrlanadi[5].
Navroʻz tinchlik, mehr-oqibat, bag‘rikenglik, o‘zaro hurmat va yaxshi qo‘shnichilik kabi umuminsoniy qadriyatlarni targ‘ib etadi. Shu sababli u nafaqat milliy, balki xalqaro ahamiyatga ega madaniy hodisa sifatida ham e'tirof etilgan. 2009-yil 30-sentyabrda Navroʻz UNESCO tarafidan nomoddiy madaniy meros roʻyxatiga kiritilgan, 2010-yil 23-fevralda esa BMT Bosh Assambleyasining 64-sessiyasida[6] 21-mart “Xalqaro Navroʻz Kuni” deb eʼlon qilindi[7]. Bu bayram xalqlar oʻrtasida keng koʻlamda nishonlanib kelmoqda.
Manbalar
- ↑ https://www.iranicaonline.org/articles/nowruz-i
- ↑ https://www.unesco.org/en/days/nowruz
- ↑ https://www.britannica.com/topic/Nowruz
- ↑ https://parliament.gov.uz/articles/405
- ↑ https://www.britannica.com/topic/Nowruz
- ↑ https://uz.wikipedia.org/wiki/Birlashgan_Millatlar_Tashkiloti
- ↑ https://gov.uz/oz/sanepid/news/view/35572