Navcha

Navcha, dumrov — oʻtmishda boylarga yollanib ishlaydigan oʻspirin yigitlar. XIX asr oxiri —XX asr boshlarida Zarafshon va Qashqadaryo vohalarida keng tarqalgan. Navcha dehqonchilik bilan bogʻliq har xil ishlarni: yer haydash, ekin ekish, ekinni oʻrib-yigʻib olish, yanchish, ariq-zovurlarni qazish, goʻng chiqarish va boshqalarni bajargan. Navchani boy xoʻjaliklar koʻpincha chorakorlarga yordamchi qilib olganlar. Navcha 9 oyga, yaʼni bahorda qoʻsh chiqarish vaqti (mart — aprel)dan to kuzgacha, yerni shudgor qilgunga (oktyabr — noyabr) qadar boʻlgan davrga yollangan. Navcha oladigan haqini xoʻjayin bilan oldindan kelishib olgan. Ish haqi qishloq xoʻjaligidan olinadigan mahsulot bilan toʻlangan. Navcha donli ekinlardan (arpa, bugʻdoy, joʻxori va boshqalar) taxminan 1/5— 1/6 hissadan 7,2 qissagacha haq olgan. Agar Navcha chorakorga yordamchi boʻlib ishlasa, uning ish haqi olinadigan hosilning 1/20—1/25 hissasigacha toʻgʻri kelgan. Mehnat haqidan tashqari xoʻjayin Navchani ovqat hamda kiyim-bosh bilan taʼminlashi kerak boʻlgan.