Kontent qismiga oʻtish

Nashr etish huquqi

ZiyoSfera, erkin ensiklopediya

Nashr etish huquqi — mualliflik huquqining oʻziga xos turi boʻlib, ilgari nashr etilmagan asarning asl mualliflik huquqi muddati tugaganidan keyin uni birinchi marta nashr etgan nashriyotga beriladi. U deyarli barcha jihatlari bilan standart mualliflik huquqi bilan bir xil boʻlsa-da, undan shaxsiy nomulkiy huquqlar mustasno qilinadi. Nashr etish huquqi asosan Yevropa mamlakatlari qonunchiligida uchraydi va AQSh mualliflik huquqi qonunchiligida uning toʻgʻridan-toʻgʻri muqobili mavjud emas[1].

Yevropa Ittifoqi doirasida dastlab hamma mamlakatlarda ham bunday huquq mavjud boʻlmagan, mavjud boʻlgan joylarda esa uning amal qilish muddatlari turlicha edi. Biroq, 1993-yilda milliy qonunlar EU 93/98/EEC direktivasi orqali muvofiqlashtirilishi majburiy qilib qoʻyildi va unga koʻra birinchi nashr etilgan sanadan boshlab 25 yillik standartlashtirilgan himoya muddati belgilandi.

Germaniya

Germaniyada nashr etish huquqi 1965-yildan beri mavjud boʻlib, dastlab u nashr etilgan paytdan boshlab 10 yil muddatga berilgan. 1990-yilda bu muddat 25 yilga uzaytirildi[2].

Fransiya

Fransiya mualliflik huquqi qonunchiligida 1957-yil 11-martdagi qonunning 23-moddasiga binoan, vafotidan keyin eʼlon qilingan asarlar uchun 50 yillik mulkiy foydalanish huquqi muddati belgilangan edi. Agar asar muallif vafot etgan yildan keyingi 50 yil davomida ommaga taqdim etilgan boʻlsa, bu huquq muallifning huquqiy vorislariga, ushbu muddat oʻtganidan keyin esa asarning (uning jismoniy nusxasining) egasiga oʻtar edi[3].

1985-yilda matnli yoki matnsiz musiqiy asarlar uchun bu muddat 70 yilgacha uzaytirildi[4]. Ushbu modda 1992-yilda Intellektual mulk kodeksining L. 123-4-moddasi sifatida kodifikatsiya qilindi[5].

1997-yilda EU 93/98/EEC direktivasining tatbiq etilishi natijasida, agar asar muallif vafot etgan yildan keyingi 70 yildan soʻng birinchi marta ommaga taqdim etilgan boʻlsa, vafotidan keyin eʼlon qilingan asardan foydalanish huquqi muddati 25 yilgacha qisqartirildi. Biroq, ushbu direktivaning 10-moddasida shunday deyilgan: „agar aʼzo davlatda 13 (1)-moddada koʻrsatilgan sanada ushbu direktivada nazarda tutilgan tegishli muddatdan uzunroq boʻlgan himoya muddati allaqachon amal qilayotgan boʻlsa, mazkur direktiva oʻsha aʼzo davlatda ushbu himoya muddatini qisqartirish oqibatiga olib kelmaydi“[6].

Asar asl nusxasining egasidan farqli oʻlaroq, vafotdan keyin eʼlon qilingan asar nusxasining egasi (agar ushbu nusxa unga bunday huquqni oʻtkazish niyati boʻlmagan holda berilgan boʻlsa) bunday nashr etish huquqiga ega boʻlmaydi[7].

Birlashgan Qirollik

Yevropa direktivasi (93/98/EEC) talabiga binoan milliy qonunchilikka nashr etish huquqini kiritish Buyuk Britaniyada 1996-yil 1-dekabrda 1996-yildagi „Mualliflik huquqi va turdosh huquqlar toʻgʻrisida“gi nizom orqali amalga oshirildi[8]. Bu nizom 1988-yildagi „Mualliflik huquqi, dizayn va patentlar toʻgʻrisida“gi qonunga oʻzgartirish kirituvchi qonun osti hujjati hisoblanadi[9].

1996-yilgi qoidalarga koʻra (bularga 2003-yildagi „Mualliflik huquqi va turdosh huquqlar toʻgʻrisida“gi nizom bilan yana bir oz oʻzgartirish kiritilgan), ushbu huquq tegishli jismoniy tashuvchi (qoʻlyozma yoki nusxa) egasining ruxsati bilan[10], ilgari nashr etilmagan va mualliflik huquqi muddati tugagan asarni birinchi marta ommaga taqdim etgan har qanday shaxsga beriladi. Asarni ommaga taqdim etish tushunchasi uning nusxalarini muomalaga chiqarish, Internetga joylashtirish va asarni ommaviy namoyish etish kabi harakatlarni qamrab oladi.

Nashr etish huquqi asar birinchi marta nashr etilgan kalendar yil tugaganidan boshlab 25 yillik muddat oxirida tugaydi[11].

Qirollik mualliflik huquqi yoki Parlament mualliflik huquqi amal qilish doirasida boʻlgan asarlarning nashr etilishi natijasida hech qanday nashr etish huquqi vujudga kelishi mumkin emas[12].

Yana qarang

Manbalar

  1. ↑ European Union: Council Directive 93/98/EEC of 29 October 1993 harmonizing the term of protection of copyright and certain related rights, 1993. Paragraph 4 defines the publication right. URL last accessed April 13, 2006.
  2. ↑ JuraWiki: Editio princeps. The publication right itself is defined in German law in Urhg §71. URLs last accessed April 13, 2006.
  3. ↑ Journal officiel de la République française, 14 mars 1957, p. 02725.
  4. ↑ Loi n°85-660 du 3 juillet 1985 relative aux droits d'auteur et aux droits des artistes-interprètes, des producteurs de phonogrammes et de vidéogrammes et des entreprises de communication audiovisuelle p. 07495
  5. ↑ legifrance.gouv.fr, Loi n°92-597 du 1 juillet 1992 relative au code de la propriété intellectuelle (partie législative)
  6. ↑ European Union: Council Directive 93/98/EEC of 29 October 1993 harmonizing the term of protection of copyright and certain related rights, 1993
  7. ↑ Cour de Cassation, Première Chambre civile, 9 novembre 1993, 91-16.286
  8. ↑ UK Parliament, Statutory Instrument 1996 No. 2967: The Copyright and Related Rights Regulations 1996, 1996. Paragraphs 16 and 17 define the publication right. URL last accessed September 9, 2012.
  9. ↑ „Copyright, Designs and Patents Act 1988“. Qaraldi: 2015-yil 12-yanvar.
  10. ↑ „Copyright and Related Rights Regulations 2003“. Qaraldi: 2015-yil 12-yanvar.
  11. ↑ „Copyright and Related Rights Regulations 1996, s16(6)“. Qaraldi: 2015-yil 12-yanvar.
  12. ↑ „Copyright and Related Rights Regulations 1996, s16(5)“. Qaraldi: 2015-yil 12-yanvar.

Havolalar

  • Lydiate, H.: The New Right, 1997. URL last accessed November 26, 2009.
"https://ziyosfera.uz/index.php?title=Nashr_etish_huquqi&oldid=656305" dan olindi