Narqul oʻgʻli Nurmoldo
| Narqul o‘g‘li Nurmoldo | |
|---|---|
| Asl ismi | qirgʻizcha: Наркул уулу Нурмолдо |
| Tavalludi |
1838-yil |
| Vafoti | ??? |
| Ijod qilgan tillari | qirgʻiz tili |
| Taʼlimi | Mulla Qirgʻiz madrasasi |
Narqul oʻgʻli Nurmoldo (qirgʻizcha: Наркул уулу Нурмолдо; 1838-yil, hozirgi Qoʻsh-Terak qishlogʻi) — shoir, mutafakkir, maʼrifatparvar.
Ajdodlari
Ota-bobolari xon saroylarida, ilm-fan markazlarida, din va islom tadqiqotchilari orasida yashab oʻtgan allomalar boʻlgan. Otasi Narqul, ajdodlari: Moldo Temir, Qora Qichqach, Moldo Qirgʻiz, Nurmuhammad, Moldo Saypidin, Abasxon, Churchar, Alichur boʻlganligi aytiladi.
Yoshligi va taʼlimi
Narqul oʻgʻli Nurmoldo 9 yoshidan Qoʻsh-Terak qishlogʻida masjidda saboq olgan. Uni oʻqitgan mulla Narqul oʻgʻli Nurmoldoning juda aqlli va zukko ekanligini payqab, ikki yildan soʻng Namangandagi Mulla qirgʻiz madrasasiga yuborib, madrasaga talaba etib qabul qilinadi. Nurmoldo madrasada oʻqib yurgan paytidayoq oʻsha madrasaning oʻzida dars berib, mudarrislik qiladi. Nurmoldo oʻz asarlarini qogʻozga tushirgan va kuylagan oqin boʻlgan.
Sovet davri
Sovet davridagi mullalar va islom olimlarini taʼqib qilish davrida uning qoʻlyozmalari yoʻqotilgan. Davr gʻazabidan qoʻrqqan Nurmoldoning qarindoshlari va keyingi avlodlari ularni ataylab yoʻq qilgan holatlar ham mavjud.
SSSR davrida Nurmoldo haqida ataylab qoralab, turli boʻhtonlar yogʻdirib, Jenijok, Toʻxtagul va boshqalar bilan bahslashgani eslanadi. Bularning barchasi uning kamchiliklarini koʻrsatish uchun aytilgan.
Asarlari
Qirgʻiziston mustaqillikka erishganidan soʻng „Zamona“, „Moldo qirgʻiz madrasasidagi sheʼr“ (1997) nomli ikkita kichik kitobi nashr etilgan.
„Zamona“ shoir oʻzi yashagan davr haqidagi mutafakkirona sheʼrlardan va „Nurmoldo haqida“ hikoyalar deb nomlangan boʻlimlardan iborat. Ikkinchi kitobda ham oʻz davridagi siyosiy-ijtimoiy vaziyatlarni aks ettiruvchi „Zamona“ nomli ayrim sheʼrlari mavjud. Nurmoldoning bu qoʻshigʻidagi va zamondosh qoʻshiqchilarni tavsiflovchi asarlaridagi qarashlari Qaligʻul, Moldo Niyaz, Moldo Qilich va boshqa shoirlardan farqli oʻlaroq, ruslarning kirib kelishiga nisbatan boshqacharoq qarashda ekanligi yaqqol namoyon boʻladi.
Oʻrganilishi
Nurmoldo haqidagi maʼlumotlarni K. Risqulov toʻplagan. A. Kakeyevning „Nurmoldoning falsafasi“, S. Baygʻaziyevning „Nurmoldo — XIX asrning ilk maʼrifatparvar-pedagogi va ona tilining donishmand vatanparvari“ (2005) nomli asarlari nashr etilgan.
Manbalar
Adabiyotlar
- „Qirgʻiziston“ milliy ensiklopediyasi: 5-tom. Bosh muharrir Asanov U. A. 97. B.: Davlat tili va ensiklopediya markazi, 2014. ISBN 978-9967-14-111-7