Narpay kanali

Narpay kanali - Zarafshon vodiysidagi qad. va yirik kanallardan biri. Qoradaryo (Zarafshon tarmogʻi)dan toʻgʻonsiz suv oladi. Suv oʻtkazish imkoniyati 70 m³/s. Sugʻorish maydoni 42,2 ming ga; o'rtacha chuqurligi 1-2 metr Samarqand viloyatining Narpay tumanida 18,6 ming ga, Paxtachi tuma-nida 17,9 ming ga, Kattaqoʻrgʻon tumanida 4 ming ga, undan quyiroqda 1,7 ming ga yerlarni sugoradi. Kanal trassasi daryoga parallel holda Zarafshon tizmasining gʻarbiy tarmoklari etaklari boʻylab oʻtgan. 370 shoxobchasi bor. 1929-yilgacha uning uz. 30 km, suv oʻtka-zish imkoniyati 8–10 m³/s boʻlgan. 1929—32 yillardagi rekonstruksiyada uzaytirildi, suv oʻtkazish imkoniyati 48 m³/s yetkazildi. Ortiqcha suvni tashlab yuboradigan 4 shoxobcha qurildi. 1950-yilda Narpay kanali Kattaqoʻrgʻon suv omboriga ulandi. Qayta rekonstruksiya qilingandan keyin suv oʻtkazish imkoniyati 70 m³/s ga yetdi.Narpay kanali juda qadimiy kanal hisoblanadi. Uning ilk qazilgan aniq sanasi va kim tomonidan qazilgani haqida ishonchli tarixiy ma'lumotlar saqlanmagan. Tadqiqotchilar kanalning asosiy qismi qadimgi sug‘orish tizimlari davrida, ehtimol, o‘rta asrlardan ham oldin vujudga kelgan deb hisoblaydilar. Shuning uchun kanalni aniq bir shaxs yoki hukmdor qazdirgan deb aytish mumkin emas. 1929 yilgacha Narpay kanalining uzunligi taxminan 30 km bo‘lib, suv o‘tkazish quvvati 8–10 m³/sekund edi. 1929–1932 yillarda kanal katta rekonstruksiya qilindi: 1950 yilda kanal Kattaqo‘rg‘on suv ombori bilan bog‘landi. Keyinchalik yana rekonstruksiya qilinib, suv o‘tkazish quvvati 70 m³/sekundgacha oshirildi. Bugungi kunda Narpay kanali:

uzunligi taxminan 110 km;

370 ta shoxobchaga ega;

42,2 ming gektardan ortiq yerlarni sug‘oradi;

asosan Samarqand viloyatining Narpay, Paxtachi va Kattaqo‘rg‘on hududlariga suv yetkazib beradi. Narpay" so‘zi ikki qismdan tashkil topgan:

"Nahr" (arabcha) — daryo, ariq, kanal;

"Pay" (forscha) — tugash joyi, oxiri.

Ya'ni "Narpay" taxminan "kanalning oxiri" yoki "daryoning tugash joyi" ma'nosini anglatadi.Narpay kanali Zarafshon vohasining eng qadimiy sug‘orish inshootlaridan biridir. Uning aynan qachon va kim tomonidan qazilgani noma'lum, ammo kanal asrlar davomida mavjud bo‘lib, XX asrda bir necha bor rekonstruksiya qilingan. Hozir ham u Samarqand viloyati qishloq xo‘jaligi uchun asosiy suv manbalaridan biri hisoblanadi. juraqulova Yulduz