Naranga diffusa
| Naranga diffusa | |
|---|---|
Ilmiy tasniflash | |
| Olam: | Hayvonlar |
| Tip: | Bo‘g‘imoyoqlilar |
| Sinf: | Hasharotlar |
| Turkum: | Kapalaklar |
| Oila: | Tunlamlar |
| Binar nomi | |
|
(Walker, 1865) | |
Naranga diffusa — sholining yashil yarim halqachisi deb ataluvchi, Tunlamlar oilasining Eustrotiinae kenja oilasiga mansub kapalak turi. Turni Francis Walker 1865-yilda ilk bor tavsiflagan.[1] U qishloq xo‘jaligi rivojlangan ko‘plab mamlakatlarda, jumladan Bangladesh, Hindiston, Shri-Lanka,[2] Xitoy, Gonkong, Eron, Yaponiya, Koreya yarimoroli, Malayziya, Myanma, Filippin, Tailand, Tayvan va Vyetnamda uchraydi.[3]
Tashqi tuzilishi
Labial paypaslagichlarining ikkinchi bo‘g‘imi bosh tepasidan yuqoriga yetib boradi va silliq tangachalar bilan qoplangan, uchinchi bo‘g‘imi esa juda kichik. Mo‘ylovlari biroz yo‘g‘onlashgan, halqasimon va erkaklarida mayda kiprikchalar bilan qoplangan. Ko‘krak qismi va qorin qismida tutamchalar yo‘q. Oldingi qanotlarida 7-, 8- va 9-tomirlar umumiy banddan chiqadi. Orqa qanotlarida 3- va 4-tomirlar hujayradan yoki qisqa umumiy banddan chiqadi.[4]
Voyaga yetgan kapalakning qanotlari qaymoqrang bo‘lib, oldingi qanotlarida ikkita yaqqol qiya jigarrang chiziq mavjud. Tuxumlar qo‘yilgan paytda sarg‘ish rangda bo‘ladi, biroq yetilganda ularda binafsha rangli belgilar paydo bo‘ladi. Qurtlari yashil yoki sarg‘ish-yashil rangda bo‘lib, tanasi bo‘ylab ingichka oq chiziqlar o‘tadi.[3]
Biologiyasi
Qurtlari Echinochloa colona, Echinochloa crus-galli, Eleusine indica, Leersia hexandra, Leptochloa chinensis, Oryza sativa, Paspalum conjugatum, Paspalum distichum va Sorghum bicolor kabi ekinlarga zarar yetkazuvchi zararkunanda hisoblanadi.[5] Ular barglarning tashqi to‘qimalari bilan oziqlanadi va hech qachon ichki to‘qimalarga kirib bormaydi. Kuchli zararlanish barglarning to‘kilishiga olib keladi va barg plastinkalari oqish ko‘rinishga ega bo‘ladi.[5]
Nazorat qilish
Voyaga yetganlarini qo‘lda terib olish va yorug‘lik tuzoqlaridan foydalanish samarali hisoblanadi. Qurtlarga qarshi esa ekin maydonlarini sanitariya holatida saqlash, almashlab ekish va begona o‘tlarni yo‘qotish muhimdir. Yer yaxshi o‘g‘itlangan va yetarli darajada sug‘orilgan bo‘lishi kerak. Ko‘plab mamlakatlarda zararkunandalarni yo‘qotish uchun biologik kurash usullari qo‘llanadi. Qurtlar Bacillus thuringiensis bakteriyasining ko‘plab shtammlariga juda sezgir. Shu sababli ko‘plab mamlakatlarda Bt genlari yordamida genetik modifikatsiya qilingan sholi navlari ekiladi. Arilar va boshqa parazitoidlar kabi tabiiy dushmanlar g‘umbak va lichinka bosqichlarini nazorat qilishga yordam beradi.[5]
Yaponiyada kimyoviy jinsiy jalb qiluvchilar va feromonlardan foydalaniladi va ular yaxshi natija bergan. Biroq yashil yarim halqachilarning ta’sirini kamaytirishning asosiy strategiyasi ekinni agrotexnik jihatdan to‘g‘ri parvarish qilish va zararkunandalar mavjudligini har hafta kuzatib borishdir. Bu integratsiyalashgan zararkunandalarni boshqarish deb ataladi.[5]
Brachymeria lasus, Charops bicolor[6] va Charops brachypterum kabi parazitlardan lichinka va g‘umbaklarni nazorat qilishda foydalanish mumkin. Apanteles turlari lichinkalarga qarshi parazit sifatida qo‘llanadi. Chlaenius bioculatus va Coccinella hieroglyphica kabi yirtqichlar ham ayrim mamlakatlarda qo‘llanadi. Tuxum va lichinkalarni Ophionea turlari yordamida yo‘q qilish mumkin. Trichogramma turkumining ko‘plab turlari tuxumlarga qarshi samaralidir.[3]
Manbalar
- ↑ [[1](http://www.catalogueoflife.org/col/details/species/id/206ad9f177198d6147e8abbc5947714c) „Species Details: Naranga diffusa Walker, 1865“]. Catalogue of Life. Qaraldi: 2018-yil 29-may.
- ↑ Koçak, Ahmet Ömer; Kemal, Muhabbet (20 February 2012). [[2](https://www.academia.edu/1782757/) "Preliminary list of the Lepidoptera of Sri Lanka"]. Cesa News (Centre for Entomological Studies Ankara) (79): 1–57. [3](https://www.academia.edu/1782757/).
- ↑ 3,0 3,1 3,2 [[4](https://www.cabi.org/isc/datasheet/35720) „Naranga diffusa (rice green semilooper)“]. cabi. Qaraldi: 2018-yil 28-mart.
- ↑ Hampson, G. F.. [[5](https://www.biodiversitylibrary.org/item/180400#page/5/mode/1up) The Fauna of British India, Including Ceylon and Burma: Moths Volume II]. Taylor and Francis, 1894.
- ↑ 5,0 5,1 5,2 5,3 [[6](https://www.plantwise.org/KnowledgeBank/Datasheet.aspx?dsid=35720) „Rice green semilooper (Naranga diffusa)“]. Plantwise Knowledge Bank. Qaraldi: 2018-yil 28-mart.
- ↑ [[7](http://www.nbair.res.in/Featured_insects/Charops-bicolor.php) „Charops bicolor (Szépligeti)“]. nbair. Qaraldi: 2018-yil 28-mart.
Tashqi havolalar
- [[8](http://agris.fao.org/agris-search/search.do?recordID=US201302035812) Sholining yashil yarim halqachisi Naranga diffusa biologiyasi bo‘yicha tadqiqotlar]