Naranga diffusa
| Naranga diffusa | |
|---|---|
| Ilmiy tasniflash | |
| Olam: | Hayvonlar |
| Tip: | Boʻgʻimoyoqlilar |
| Sinf: | Hasharotlar |
| Turkum: | Kapalaklar |
| Oila: | Tunlamlar |
| Binar nomi | |
|
(Walker, 1865) | |
Naranga diffusa — sholining yashil yarim halqachisi deb ataluvchi, Tunlamlar oilasining Eustrotiinae kenja oilasiga mansub kapalak turi. Turni Francis Walker 1865-yilda ilk bor tavsiflagan.[1] U qishloq xoʻjaligi rivojlangan koʻplab mamlakatlarda, jumladan Bangladesh, Hindiston, Shri-Lanka,[2] Xitoy, Gonkong, Eron, Yaponiya, Koreya yarimoroli, Malayziya, Myanma, Filippin, Tailand, Tayvan va Vyetnamda uchraydi.[3]
Tashqi tuzilishi
Labial paypaslagichlarining ikkinchi boʻgʻimi bosh tepasidan yuqoriga yetib boradi va silliq tangachalar bilan qoplangan, uchinchi boʻgʻimi esa juda kichik. Moʻylovlari biroz yoʻgʻonlashgan, halqasimon va erkaklarida mayda kiprikchalar bilan qoplangan. Koʻkrak qismi va qorin qismida tutamchalar yoʻq. Oldingi qanotlarida 7-, 8- va 9-tomirlar umumiy banddan chiqadi. Orqa qanotlarida 3- va 4-tomirlar hujayradan yoki qisqa umumiy banddan chiqadi.[4]
Voyaga yetgan kapalakning qanotlari qaymoqrang boʻlib, oldingi qanotlarida ikkita yaqqol qiya jigarrang chiziq mavjud. Tuxumlar qoʻyilgan paytda sargʻish rangda boʻladi, biroq yetilganda ularda binafsha rangli belgilar paydo boʻladi. Qurtlari yashil yoki sargʻish-yashil rangda boʻlib, tanasi boʻylab ingichka oq chiziqlar oʻtadi.[3]
Biologiyasi
Qurtlari Echinochloa colona, Echinochloa crus-galli, Eleusine indica, Leersia hexandra, Leptochloa chinensis, Oryza sativa, Paspalum conjugatum, Paspalum distichum va Sorghum bicolor kabi ekinlarga zarar yetkazuvchi zararkunanda hisoblanadi.[5] Ular barglarning tashqi toʻqimalari bilan oziqlanadi va hech qachon ichki toʻqimalarga kirib bormaydi. Kuchli zararlanish barglarning toʻkilishiga olib keladi va barg plastinkalari oqish koʻrinishga ega boʻladi.[5]
Nazorat qilish
Voyaga yetganlarini qoʻlda terib olish va yorugʻlik tuzoqlaridan foydalanish samarali hisoblanadi. Qurtlarga qarshi esa ekin maydonlarini sanitariya holatida saqlash, almashlab ekish va begona oʻtlarni yoʻqotish muhimdir. Yer yaxshi oʻgʻitlangan va yetarli darajada sugʻorilgan boʻlishi kerak. Koʻplab mamlakatlarda zararkunandalarni yoʻqotish uchun biologik kurash usullari qoʻllanadi. Qurtlar Bacillus thuringiensis bakteriyasining koʻplab shtammlariga juda sezgir. Shu sababli koʻplab mamlakatlarda Bt genlari yordamida genetik modifikatsiya qilingan sholi navlari ekiladi. Arilar va boshqa parazitoidlar kabi tabiiy dushmanlar gʻumbak va lichinka bosqichlarini nazorat qilishga yordam beradi.[5]
Yaponiyada kimyoviy jinsiy jalb qiluvchilar va feromonlardan foydalaniladi va ular yaxshi natija bergan. Biroq yashil yarim halqachilarning taʼsirini kamaytirishning asosiy strategiyasi ekinni agrotexnik jihatdan toʻgʻri parvarish qilish va zararkunandalar mavjudligini har hafta kuzatib borishdir. Bu integratsiyalashgan zararkunandalarni boshqarish deb ataladi.[5]
Brachymeria lasus, Charops bicolor[6] va Charops brachypterum kabi parazitlardan lichinka va gʻumbaklarni nazorat qilishda foydalanish mumkin. Apanteles turlari lichinkalarga qarshi parazit sifatida qoʻllanadi. Chlaenius bioculatus va Coccinella hieroglyphica kabi yirtqichlar ham ayrim mamlakatlarda qoʻllanadi. Tuxum va lichinkalarni Ophionea turlari yordamida yoʻq qilish mumkin. Trichogramma turkumining koʻplab turlari tuxumlarga qarshi samaralidir.[3]
Manbalar
- ↑ [[1](http://www.catalogueoflife.org/col/details/species/id/206ad9f177198d6147e8abbc5947714c) „Species Details: Naranga diffusa Walker, 1865“]. Catalogue of Life. Qaraldi: 2018-yil 29-may.
- ↑ Koçak, Ahmet Ömer; Kemal, Muhabbet (20 February 2012). [[2](https://www.academia.edu/1782757/) "Preliminary list of the Lepidoptera of Sri Lanka"]. Cesa News (Centre for Entomological Studies Ankara) (79): 1–57. [3](https://www.academia.edu/1782757/).
- ↑ 3,0 3,1 3,2 [[4](https://www.cabi.org/isc/datasheet/35720) „Naranga diffusa (rice green semilooper)“]. cabi. Qaraldi: 2018-yil 28-mart.
- ↑ Hampson, G. F.. [[5](https://www.biodiversitylibrary.org/item/180400#page/5/mode/1up) The Fauna of British India, Including Ceylon and Burma: Moths Volume II]. Taylor and Francis, 1894.
- ↑ 5,0 5,1 5,2 5,3 [[6](https://www.plantwise.org/KnowledgeBank/Datasheet.aspx?dsid=35720) „Rice green semilooper (Naranga diffusa)“]. Plantwise Knowledge Bank. Qaraldi: 2018-yil 28-mart.
- ↑ [[7](http://www.nbair.res.in/Featured_insects/Charops-bicolor.php) „Charops bicolor (Szépligeti)“]. nbair. Qaraldi: 2018-yil 28-mart.
Tashqi havolalar
- [[8](http://agris.fao.org/agris-search/search.do?recordID=US201302035812) Sholining yashil yarim halqachisi Naranga diffusa biologiyasi boʻyicha tadqiqotlar]