Namoz Pirimqul oʻgʻli

Vikipediyada ismi Namoz boʻlgan boshqa kishilar haqida ham maqolalar mavjud.

Namoz Pirimqul oʻgʻli (1879, Kattaqoʻrgʻon, Utarchi qishlogʻi — 1907) — Samarqandda milliy zulm va haqsizlikka qarshi koʻtarilgan ommaviy xalq harakati boshligʻi. Barvaqt yetim qolib (onasi uni tugʻganida vafot etadi, bu shumxabarni eshitgan yuragi kasal otasi ham qoʻshilib vafot etadi) amakisinikida yashaydi. Uning Ulugʻoy ismli opasi ham boʻlgan. Keyin Samarqandga kelib, xat-savodini chiqaradi. Rus podshosiga mahalliy maʼmurlar kirdikorlaridan shikoyat qilib, bir necha bor xat yozadi. Natija chiqmagach, xalqning norozilik harakatiga boshchilik qildi. Namoz Pirimqul oʻgʻli podsho amaldorlari, boy-badavlat kishilar mol-mulkini tortib olib kambagʻallarga, beva-bechoralarga ulashgan (shu sababdan uni "Oʻzbek xalqi Robin Gudi" deb ham atashgan). Shuning uchun u yuqori tabaqalar, mustamlakachilar orasida „Namoz oʻgʻri“, xalq oʻrtasida esa „Namoz botir“ deb nom qozongan. Namoz boshchiligidagi guruh 1905-yil 29-oktabrda qoʻlga tushib, Samarqand qamoqxonasiga qamaladi. 1906-yil 2-fevralda Namoz qamoqxona ostidan 42 quloch uzunlikda lahim qazib, 60 nafar safdoshi bilan qochishga muvaffaq boʻladi. Namoz 3 yil davomida mahalliy maʼmurlarga qarshi harakatga boshchilik qildi. Qoʻzgʻolonchilar, asosan, Samarqand, Kattaqoʻrgʻon tumanlarida harakat qilganlar (1904—1907). Oʻz toʻdasidan chiqqan xoin tomonidan oʻldirilgan. Namoz Pirimqul oʻgʻlining ishlari xalq oʻrtasida doston boʻlib ketgan. Xalq baxshisi Nurmon Abduvoy oʻgʻli „Namoz“ dostonini yaratgan . Oʻzbek Adabiyotida romanchilikning asoschisi hisoblanmish Abdulla Qodiriy Namoz Pirimqul oʻgʻlining hayoti va ijodiga atalgan "Namoz Oʻgri" romanini yozish niyatida boʻlgan. XIX asrning 20-yillarida Qodiriy Samarqandga asari uchun material toʻplashga boradi. Hattoki Namoz Pirimqul oʻgʻlining opasi Ulugʻoy bilan ham suhbatlashadi. Afsuski, qisqa umr yozuvchiga ushbu romanni yozishga yoʻl qoʻymadi. Oʻzbekiston xalq yozuvchisi Xudoyberdi Toʻxtaboyev tomonidan Namoz Pirimqul oʻgʻlining qoʻzgʻolonchilik harakatlariga asoslangan "Qasoskorning Oltin Boshi" nomli tarixiy roman yozilgan. Asar 1981-yilda chop etilgan va Oʻzbek Adabiyotida katta oʻrin egallagan.