Muhsin Navbogʻchiyoniy
Muhsin Navbogʻchiyoniy (ttojikcha: Муҳсин Навбоғчиёнӣ) — Samarqandda tugʻilgan tojik maʼrifatparvari, pedagog, jurnalist va jadidchi.
Tarjimayi holi
Muhsin Navbogʻchiyoniy 1879-yilda Rossiya imperiyasi hududidagi Samarqand shahrining janubi-gʻarbiy chekkasidagi Navbogʻchiyon qishlogʻida dehqon oilasida tugʻildi. Muhsinning otasi — Saidjalolning katta yer maydoni, sabzavot, tarvuz va meva yetishtiriladigan bogʻi bor edi. Muhsin yoshligidan otasining ishlariga yordam bergan. U oʻz nomidagi nisba bilan hozirda Samarqand shahrining bir qismi (yirik mahallalaridan biri) boʻlgan Navbogʻchiyon (yoki Navbogʻchiyon) qishlogʻiga qarzdor.
Samarqanddagi madrasalardan birida taʼlim olib, islom va baʼzi dunyoviy ilmlarni oʻrgangan, arab tilini oʻrgangan, shuningdek, fors tilini ham mukammallashtirgan. Oʻzbek tilini ham bilgan.
U 19 yoshida otasi va baʼzi qarindoshlari bilan Makka va Madinaga Haj safarini amalga oshirgan va Arabistonga borish yoʻlida islom olamining Marv, Mashhad, Nishopur, Isfahon, Sheroz, Karbalo, Bagʻdod, Jidda kabi koʻplab mashhur shaharlarida boʻlgan. Hoji unvonini olgan va Hoji Muhsin nomi bilan ham tanilgan. Samarqandga qaytgach, ilm-fanga jiddiy qiziqib, bir necha samarqandlik maʼrifatparvarlar, jumladan, jadid Hoji Muin bilan tanishgan. Yangi usul maktablarida dars bera boshlagan, darsliklar yozishda ishtirok etgan.
1906-yilda Buxoro amirligining poytaxti Buxoroga koʻchib kelib, shahar madrasalaridan birida mudarrislik qilgan. Buxoroda Sadriddin Ayniy bilan tanishgan. Oʻsha paytda Muhsin maqolalari Buxoro jadidlarining yashirin gazetalarida taxalluslar bilan bosilgan. Jadidchilarni taʼqib qilish boshlanib ketganiga qaramay, Buxoroda qolgan.
1911-yilda 32 yoshida kasallikdan vafot etgan.
Adabiyotlar
- Аслҳо ва наслҳо. Душанбе: Нашриёт, 2013.
- Г. А. Шорасулова. Ҷадидон дар Аморати Бухоро, Душанбе, 1999.