Muhammadquli Xon
| Muhammadquli Xon | |
|---|---|
| Saltanat | 1791–1792 |
| Oʻtmishdoshi | Mirza Muhammad Xon II |
| Davomchisi | Huseyngulu Xon |
| Tugʻilishi | Boku |
| Vafoti | 1792 |
| Dafn etilgan joy | |
| Otasi | Mirza Muhammad Xon I |
| Dini | Shialik |
Muhammadquli Xon - Bokuning to‘rtinchi xoni bo‘lgan.
Hukmronligi
U Malik Muhammad Xonning ukasi hamda Mirza Muhammad Xon I ning o‘g‘li bo‘lgan, biroq uning tug‘ilgan sanasi ma’lum emas. Fath-Ali Xon vafotidan so‘ng u yangi Quba xoni Ahmad Xon hamda uning jiyani Mirza Muhammad Xon II ning tajribasizligidan foydalanib, Boku xonligini egallashga harakat qilgan. Agar unga xonlik berilsa, sodiqligini saqlashini va’da qilib, u shu yo‘l bilan shuhratparast Ahmad Xonni ishontirgan. 1791-yilda Ahmad Xon Muhammadquli birodarini taxtga o‘tqazish uchun Bokuga harbiy qo‘shin yuborgan. Boku qo‘shini atigi 500 nafarga yaqin askardan iborat bo‘lganligi sababli, o‘sha yili Mirza Muhammad o‘z amakisi foydasiga taxtdan voz kechgan[1].
Biroq u Ahmad Xonga bo‘ysunmadi va xiroj to‘lamadi. Shundan so‘ng Quba xoni sobiq xon tomoniga o‘tib, Bokuni qamal qildi, ammo Muhammadquli shahar aholisi yordami bilan ularning qo‘shinlarini mag‘lub etdi[2].
Ahmad Xon 1791-yil mart oyida vafot etdi va uning o‘rniga 13 yoshli ukasi — Shayx Ali Xon taxtga o‘tirdi. Shundan so‘ng Mirza Muhammad yana Boku tomon yurish qilish uchun qo‘shin bilan ta’minlandi. Shayx Ali bundan tashqari Graf Ivan Gudovichdan Bokuni qamal qilishni so‘radi. Muhammadquli esa tezda Rossiyaga bo‘ysunish haqidagi maktubini yuborib, yordam so‘radi. Vaziyatdan gangib qolgan Gudovich masalani hal qilish va Rossiya manfaatlari yo‘lida harakat qilishni kontr-admiral Pyotr Shishkinga buyurdi[2]. Biroq noma’lum sabablarga ko‘ra buyruq kechikdi va Boku to‘pga tutildi. Natijada Muhammadquli Xon 1791-yil oktabr oyida Shayx Ali bilan sulh tuzishga majbur bo‘ldi hamda unga 24 000 rubl miqdorida tovon puli to‘ladi[3].
Vafoti
Abbasgulu Bakixonov tomonidan “saxiy, biroq qat’iy” shaxs sifatida tavsiflangan u 1792-yilda Bokuda vafot etdi[4] va Karbaloda dafn qilindi[5]. Uning o‘rniga jiyani — Huseyngulu Xon taxtga o‘tirdi.
Manbalar
- ↑ Bakixonov, Abbasgulu. Gülüstani-İräm, Bähmänli, V., Bakı: Xatun Plyus, 2010 — 200-bet. ISBN 978-995221045-3. OCLC 837882352.
- ↑ 2,0 2,1 Ashurbeyli, Sara. Bakı şähärinin tarixi : orta äsrlar dövrü, Bakı, 2006 — 279-bet. ISBN 9789952421675. OCLC 900613609.
- ↑ Kavkazning yangi tarixi uchun materiallar (1722–1893-yillar) [Text] / P.G. Butkov. — Sankt-Peterburg: Imperator Fanlar akademiyasi bosmaxonasi, 1869. 2-qism. 293-bet (rus tilida).
- ↑ Bakixonov, p. 201
- ↑ A., BERZHE. Kavkaz Arxeografik komissiyasi tomonidan to‘plangan hujjatlar, 5-jild, 1-qism. [S.l.]: BOOK ON DEMAND LTD, 2014 — 1119-bet. ISBN 978-5458678100. OCLC 972599590.