Muhammad ibn Tayfur Sajavondiy
| Muhammad ibn Tayfur Sajavondiy | |
|---|---|
| ابو عبدالله محمد ابن ابو یزید طیفور سجاوندی غزنوی | |
| Tavalludi |
Muhammad ibn Tayfur 11-asr oxiri |
| Vafoti | 1165 |
| Fuqaroligi | Afg‘oniston |
| Taʼlimi | Islom ilmlari, Tajvid, Sufizm |
| Kasbi | Islom olimi, Qāriʾ, ilohiyotchi |
| Faoliyat yillari | 11-asr oxiri – 1165 |
| Dini | Islom |
| Mashhur ishlari | Kitāb al-Waqf wa al-Ibtidāʾ, Jāmiʿ al-Wuqūf wa al-Āy, Gharāʾib al-Qurʾān, ʿIlal al-Qurʾān, Maʿrefa ʾAḥzāb al-Qurʾān, ʿAyn al-Maʿānī Fī Tafsīr al-Kitāb al-Azīz wa as-Sabʿi al-Mathānī |
| Unvoni | Shams ul-'Ārefīn (Sohiblarning quyoshi) |
| Bolalari | Ahmad Sajawandi |
| Otasi | Abu Yazid Tayfur |
| Qarindoshlari | Siraj ud-Din Muhammad Sajawandi (nabirasi) |
ʿAbū ʿAbdullāh Muhammad Ibn ʿAbū Yazīd Tayfūr Sajāvandī Ghaznavī (ابو عبدالله محمد ابن ابو یزید طیفور سجاوندی غزنوی (fors tili)), shuningdek Abū al-Fazl as-Sajāwandī al-Qāriʾ[1] (أبو الفضل السجاوندي القارئ (arab tili)) (vafoti 1165-yil yoki 560 H) – 12-asr Islom olimi, mistik, Qāriʾ va ilohiyotchi. U asosan Qur’on tilovati va to‘g‘ri talaffuz sohasidagi ishlari bilan mashhur bo‘lib, Qur’on o‘qishda to‘xtash va davom etish belgilarini aniqlash uchun qoidalar va belgilar yaratgan, u «Sajawandi to‘xtash belgilar» yoki Rumuz al-Awqaf as-Sajāwandī nomi bilan tanilgan[2].
U shuningdek, Qur’on oylarini ajratish uchun rangli doiralardan foydalangan birinchi shaxs sifatida tanilgan[3].
Fors tilida muṣ·ḥaf sajāwandī مُصْحَف سَجَاوَنْدِي Qur’onni chiroyli yozilgan kitob sifatida ifodalash uchun ishlatiladi[4].
Uning o‘g‘li Ahmad ibn Muhammad Sajawandi ham mashhur tarixchi, tafsirchi, shoir va notiqlardan biri bo‘lgan[5].
Hayoti
U 11-asr oxirida Saravand shahrida, G'aznaviylar imperiyasida tug‘ilgan. Hayoti haqida kam ma’lumot mavjud bo‘lsa-da, u asosan tajvid va Qur’on tilovati bo‘yicha ishlari bilan eslanadi. Shuningdek, u mashhur mistik sifatida tanilgan va Imām al-Zamān, Shams ad-Dīn va Shams ul-'Ārefīn kabi sharafli laqablarni olgan[6].
U Sanai bilan zamondosh bo‘lgan, lekin Bahramshoh saroyi bilan aloqasi ma’lum emas. Sajawandidagi ta’sirli imomlar qatoriga uning avlodi kiradi: Imam Ahmad Sajawandi va nabirasi Imam Siraj ud-Din Muhammad Sajawandi ham diniy rahbar va olim bo‘lgan[7].
Sajavondiy belgilari
Sajavondiy Kitāb al-Waqf wa al-Ibtidāʾ asarida Qur’on o‘qishda to‘xtash bo‘yicha besh darajani aniqlagan va har bir holat uchun belgi yaratgan. U olti belgini ham belgilagan, ular quyidagicha[8]:
- ط : waqf muṭ·laq (umumiy to‘xtash). Shu joyda to‘xtash tavsiya etiladi.
- ج : waqf jā’iz (ruxsat etilgan to‘xtash). Shu joyda to‘xtash mumkin.
- ز : waqf mujawwaz (ruxsat berilgan, lekin yaxshiroq davom etish).
- ص : waqf murakh·khas (ruxsatli nafas olish to‘xtashi).
- م : waqf lāzim (majburiy to‘xtash). To‘xtashni unutish matn ma’nosini buzishi mumkin.
- لا : la taqif / la tawaqqif (to‘xtamaslik). Shu belgida to‘xtamaslik tavsiya qilinadi.
Asarlari
- Kitāb al-Waqf wa al-Ibtidāʾ (To‘xtash va boshlash kitobi, کتاب الوقف و الابتداء)
- Gharāʾib al-Qurʾān (Qur’ondagi g‘ayritabiiy jihatlar, غرائب القرآن)
- ʿIlal al-Qurʾān yoki Jāmiʿ al-Wuqūf wa al-Āy (Qur’on sabablari / To‘xtash va tafsilotlar jamlanmasi, علل القرآن / جامع الوقوف والآي)
- Maʿrefa ʾAḥzāb al-Qurʾān wa ʾAnsāfah wa ʾArbāʿah wa ʾajzāʾah (Qur’on bo‘limlari va ularning chorak va qismlari, معرفه أحزاب القرآن وأنصافه وأرباعه وأجزائه)
- ʿAyn al-Maʿānī Fī Tafsīr al-Kitāb al-Azīz wa as-Sabʿi al-Mathānī (Buyuk kitob va birinchi yetti sura tafsiri, عين المعاني في تفسیر الکتاب العزيز والسبع المثاني)
Manbalar
- ↑ Qur’oni, Xalqaro xabar agentligi. [„G‘ur) imperiyasi va islomiy sivilizatsiya tadqiqi“ (fa-IR). iqna.ir (2009-yil 2-may). Qaraldi: 2018-yil 1-may.[sayt ishlamaydi]
- ↑ [„Qur’onni) saqlash“ (en-US). IlmGate (2010-yil 6-noyabr). Qaraldi: 2018-yil 2-may.[sayt ishlamaydi]
- ↑ Joseph, Steingass, Francis [„Fors-ingliz) lug‘ati, Fors adabiyoti uchun arabcha so‘zlar“. dsalsrv02.uchicago.edu (1892). Qaraldi: 2018-yil 12-may.[sayt ishlamaydi]
- ↑ Joseph, Steingass, Francis [„Fors-ingliz) lug‘ati, Fors adabiyoti uchun arabcha so‘zlar“. dsalsrv02.uchicago.edu (1892). Qaraldi: 2018-yil 12-may.[sayt ishlamaydi]
- ↑ Keene, H.G.. Sharqona biografik lug‘at. London: W. H. Allen & Co, 1894 — 235-bet.
- ↑ [„Shia) asarlarini tartibga solish – Aqa Bozorg Tehrani kutubxonasi“. ar.lib.eshia.ir. Qaraldi: 2018-yil 10-dekabr.
- ↑ [„PHI) Fors adabiyoti tarjimasida“. persian.packhum.org. Qaraldi: 2018-yil 10-dekabr.
- ↑ [„Qur’onni) saqlash“ (en-US). IlmGate (2010-yil 6-noyabr). Qaraldi: 2018-yil 2-may.[sayt ishlamaydi]