Muhammad ibn Muqatil al-Akkiy
| Muhammad ibn Muqatil al-Akkiy محمد بن مقاتل العكي | |
|---|---|
| Abbosiylar hokimi Ifriqiyada | |
|
Mansab davri 797 – 799 (birinchi davr) | |
| Oʻtmishdoshi | Harsama ibn Ayan |
| Vorisi | Tammam ibn Tamim at-Tamimiy |
| Abbosiylar hokimi Ifriqiyada | |
|
Mansab davri 797 – 800 (ikkinchi davr) | |
| Oʻtmishdoshi | Tammam ibn Tamim at-Tamimiy |
| Vorisi | Ibrohim ibn al-Aglab |
| Shaxsiy maʼlumotlari | |
| Tavalludi | Abbosiylar xalifaligi |
| Vafoti | Abbosiylar xalifaligi |
| Ota-onasi | Muqatil ibn Hakim al-Akkiy |
Muhammad ibn Muqatil ibn Hakim al-Akkiy (arabcha: محمد بن مقاتل بن حكيم العكي) — Abbosiylar xalifaligi uchun viloyat hokimi bo‘lgan. 797-yilda Ifriqiyaga tayinlangan u 800-yilda Ag‘labiylar sulolasi barpo etilishidan avval ushbu viloyatning so‘nggi hokimi edi.
Faoliyati
Muqatil ibn Hakim al-Akkiyning o‘g‘li bo‘lib, u Abbosiylar inqilobi tarafdori edi[1]. Muhammadning o‘zi esa xalifa Horun ar-Rashid (h. 786–809)ning sutdosh ukasi bo‘lgan. 797-yilda Horun uni Ifriqiyaga Harsama ibn Ayanning o‘rniga tayinladi. Oktyabr oxiri yoki noyabr boshlarida viloyat poytaxti Qayravonga kelgach, uning boshqaruvi tez orada yomon muomalasi sababli muammolarga duch keldi va jund (mahalliy qo‘shin) bilan munosabatlari ham tezda taranglashdi. Oxir-oqibat Makhlad ibn Murra al-Azdiy boshchiligida, jund a’zolari va mahalliy barbarlar tomonidan qo‘llab-quvvatlangan qo‘zg‘olon boshlandi. Muhammad qo‘shin yuborib, isyonchilarni mag‘lub etdi va Makhladni o‘ldirdi[2].
799-yil oktyabrida Tammam ibn Tamim at-Tamimiy boshchiligida Tunisda yangi qo‘zg‘olon boshlandi va tez orada katta qo‘llab-quvvatlovga ega bo‘ldi. Muhammad isyonchilar al-Qayravon tomonga yurish qilayotgan paytda ular bilan jang qildi, biroq mag‘lub bo‘lib shahar ichiga chekinishga majbur bo‘ldi. Tammam yurishni davom ettirib, al-Qayravonga kirdi. Isyonchilar Muhammadga Ifriqiyani tark etishi sharti bilan xavfsizlik kafolatini berdi. Kelishuvni qabul qilgan Muhammad ketdi va Tripoliga yo‘l oldi[2][3][4].
Surgundan ko‘p o‘tmay Muhammad Zab hokimi Ibrohim ibn al-Aglabdan maktub oldi; unda Ibrohim Tammamni al-Qayravondan quvib chiqarganini bildirar va uni viloyatga qaytishga chorlar edi. Natijada Muhammad yana hokimligini tiklay oldi[2][4]. Tez orada Tunisga qochgan Tammam Muhammadni ag‘darishga yana urinib ko‘rdi, biroq Ibrohim uni yana mag‘lub etdi va bo‘ysunishga majbur qildi[2].
Muhammadning Ifriqiya ustidan tiklangan hukmronligi uzoq davom etmadi. Fuqarolar orasida davom etayotgan ommabop emasligi Ibrohimni Horun ar-Rashidga maktub yozib, Muhammaddan nafrat kuchli ekanini aytishiga va muayyan moliyaviy kafolatlar evaziga Ifriqiyaga hokim etib tayinlashni so‘rashiga olib keldi. Horun bu iltimosni qondirdi; Muhammad lavozimidan olindi va Ibrohim Ag‘labiylar sulolasining birinchi hokimi bo‘ldi[5][6][4].
Yana qarang
Izohlar
- ↑ Crone 1980, ss. 185–186.
- ↑ 2,0 2,1 2,2 2,3 Ibn al-Athir 1987, s. 312.
- ↑ Al-Yaqubiy 1883, s. 497.
- ↑ 4,0 4,1 4,2 Kennedy 1981, s. 193.
- ↑ Ibn al-Athir 1987, s. 313.
- ↑ Khalifah ibn Khayyat 1985, s. 464.
Manbalar
- Crone, Patricia. Slaves on Horses: The Evolution of the Islamic Polity. Cambridge: Cambridge University Press, 1980. ISBN 0-521-52940-9.
- Ibn al-Athir, Izz al-Din. Al-Kamil fi al-Tarikh, Vol. 5. (Arabic). Beirut: Dar al-Ilmiyyah, 1987.
- Kennedy, Hugh. The Early Abbasid Caliphate: A Political History. London: Croom Helm, 1981. ISBN 0-389-20018-2.
- Khalifah ibn Khayyat. Tarikh Khalifah ibn Khayyat, 3rd ed (Arabic). Al-Riyadh: Dar Taybah, 1985.
- Al-Yaqubiy, Ahmad ibn Abu Yaqub. Historiae, Vol. 2. (Arabic). Leiden: E. J. Brill, 1883.
| Oʻtmishdoshi: Harsama ibn Ayan |
Ifriqiya hokimi 797–799 |
Vorisi: Tammam ibn Tamim at-Tamimiy (isyonchi) |
| Oʻtmishdoshi: Tammam ibn Tamim at-Tamimiy (isyonchi) |
Ifriqiya hokimi 800 |
Vorisi: Ibrohim ibn al-Aglab |