Muhammad ibn Ahmad ibn Abu Duʼod

Muhammad ibn Ahmad ibn Abu Duʼod محمد بن أحمد بن أبي دعد Al-Iyodiy
Shaxsiy maʼlumotlar
Tavalludi	Muhammad (tavallud paytidagi ismi) 820-yillar
Vafoti	854-yil may/iyun Basra, Abbosiylar xalifaligi (hozirgi Iroq)
Dini	Islom
Ota-onasi	Ahmad ibn Abu Duod
Fuqarolik	xalifalik
Era	Islom oltin davri
Yurisprudensiya	Hanafiylik
Imom	Moʻtazila
Asosiy qiziqish(lar)i	Islom nazariyasi, fiqh
Tanilgan sohasi	Ahmad ibn Abu Du’adning Moʻtaziliy qarashlari tarafdori boʻlgan, 848-yilda Abbosiy xalifaligida bosh qozi lavozimiga tayinlangan. Saroydagi mavqeini saqlab qolishga uringan boʻlsa-da, bu urinishlar samarasiz boʻlgan
Relations	Iyod (qabila)

Muhammad ibn Ahmad ibn Abu Du'od (arabcha: محمد بن أحمد بن أبي دعد‎‎) (854-yilda vafot etgan) – IX asrning oʻrtalarida bosh qozilik lavozimini vaqtincha bajargan shaxs. Ahmad ibn Abu Du’odning moʻtaziliy qarashlari tarafdori boʻlgan, 848-yilda Abbosiylar xalifaligida bosh qozi vazifasini bajargan, biroq yuqori darajada taʼsir kuchiga ega boʻlmagan va xalifa al-Mutavakkilning qoʻgʻirchogʻi hisoblangan.

Oilasi

Muhammad ibn Ahmad IX asr oʻrtalarida qozi sifatida xizmat qilgan Ahmad ibn Abu Du’adning oʻgʻli edi. Moʻtazila oqimi tarafdori boʻlgan Ahmad ibn Abu Du’od 833-yilda Abbosiylar xalifaligida bosh qozi lavozimiga tayinlangan va xalifa al-Mu‘tasim hamda al-Vosiq davrida katta taʼsir kuchiga ega boʻlgan. Bosh qozi boʻlgan davrida Moʻtazila oqimini davlatning rasmiy mafkurasi sifatida saqlab qolishga intilgan va davlat amaldorlari hamda olimlar orasida Moʻtazila taʼlimotlarga rioya qilinishini taʼminlash maqsadida mihna jarayonini faol ilgari surgan.

Xalifa al-Mutavakkil hukmronligi (847–861) al-Mu’tasim va al-Vosiq siyosatidan jiddiy chekinishni anglatdi. Yangi xalifa oʻzidan oldingi ikki hukmdorning hokimiyatida muhim rol oʻynagan amaldorlarni yoʻq qilishga qatʼiy bel bogʻladi va hukmronligining dastlabki yillarida Ibn az-Zayyat hamda hojib Itax kabi koʻpchilik amaldorlarni oʻldirish yoki hokimiyatdan chetlatishga muvaffaq boʻldi. Al-Mutavakkil, shuningdek, avvalgi xalifalarning diniy siyosatidan ham chekinishga, Qur’on yaratilgan yoki yaratilmaganligi toʻgʻrisidagi tortishuvlarga barham berishga qaror qildi. U anʼanaviylik tarafdori boʻlmasa-da, bosqichma-bosqich Moʻtazila mazhabidan voz kechdi va mihna jarayonini toʻxtatdi, natijada, 833-yildan beri amal qilib kelgan aqidaviy tuzumga va Qur’on borasidagi bahslarga yakun yasaldi.

Adabiyotlar

• Hinds, M. (1993). "Mihna". The Encyclopedia of Islam, New Edition, Volume VII: Mif–Naz. Leiden and New York: BRILL. 2–6 b. ISBN 90-04-09419-9. http://referenceworks.brillonline.com/entries/encyclopaedia-of-islam-2/mihna-COM_0732?s.num=10. 
• Ibn Khallikan, Shams al-Din Abu al-'Abbas Ahmad ibn Muhammad. Ibn Khallikan's Biographical Dictionary, Vol. IV, Trans. Baron Mac Guckin de Slane, Paris: Oriental Translation Fund of Great Britain and Ireland, 1871. 
• Melchert, Christopher (1996). "Religious Policies of the Caliphs from al-Mutawakkil to al-Muqtadir: AH 232-295/AD 847-908". Islamic Law and Society 3 (3): 316–342. doi:10.1163/1568519962599069. 
• Al-Tabari, Abu Ja'far Muhammad ibn Jarir. The History of Al-Ṭabarī.. Albany, NY: State University of New York Press, 1985–2007. 
• Turner, John P. (2010). "The End of the Mihna". Oriens 38: 89–106. doi:10.1163/187783710X536671. http://booksandjournals.brillonline.com/content/journals/10.1163/187783710x536671;jsessionid=1ndtcph4mor7u.x-brill-live-03. Qaraldi: 29 March 2016. Muhammad ibn Ahmad ibn Abu Duʼod]]
• "Ahmad b. Abi Du'ad". The Encyclopedia of Islam, New Edition, Volume I: A–B. Leiden and New York: BRILL. 1960. 271 b. ISBN 90-04-08114-3. http://referenceworks.brillonline.com/entries/encyclopaedia-of-islam-2/ahmad-b-abi-duad-SIM_0391. 
• Kennedy, Hugh. The Prophet and the Age of the Caliphates: The Islamic Near East from the Sixth to the Eleventh Century, Second, Harlow: Pearson Longman, 2004. ISBN 0-582-40525-4.