Kontent qismiga oʻtish

Muhammad ash-Shayx al-Maʼmun

ZiyoSfera, erkin ensiklopediya
Muhammad ash-Shayx al-Maʼmun
Saadiylar sulolasining quyi hukmdori
Saadiylar sultoni
Saltanat 1603 – 1613
Oʻtmishdoshi Ahmad al-Mansur
Davomchisi Zaydon Abu Maoliy
Tugʻilishi tax. 1566
Vafoti tax. 1613 (46–47 yoshida)
Farzandlari Abdulloh al-Gʻolib II
Abd al-malik[1].
Sulola Saadiylar sulolasi
Otasi Ahmad al-Mansur
Onasi Elkheizourân
Dini Sunniy islom

Muhammad ash-Shayx al-Maʼmun (t. 1566–o. 1613), shuningdek Abu Abdulloh Muhammad III nomi bilan ham tanilgan (arabcha: أبو العبدالله محمد سعدي الثالث‎‎[manba kerak]) — 1603–1627-yillar oraligʻida sulola ichidagi taxt uchun kurashlar davrida, hozirgi Marokash hududining ayrim qismlarida hukmronlik qilgan saʼdiylar sulolasi aʼzosi edi. U sulton Ahmad al-Mansurning Elxeizourân (baʼzi manbalarda ismi Eldjauher deb keltiriladi) nomli haramdagi choʻri kanizaklaridan biridan tugʻilgan oʻgʻli edi[2]. U Abu Faris Abdullohning tugʻishgan ukasi va Zaydon Abu Maoliyning oʻgay ukasi edi[3][4].

Muhammad ash-Shayx al-Maʼmun otasi Ahmad al-Mansur tomonidan 1579-yilda va yana 1584-yilda oʻziga voris etib tayinlangan edi[5][6]. Biroq u bir vaqtlar qilgan isyoni uchun otasi tomonidan qamoqqa olingan[4].

Ahmad al-Mansur 1603-yilda vafot etgach, uning ikki ukasi uni voris sifatida tan olishdan bosh tortdi va darhol sultonlikka raqib daʼvolarini ilgari surdi[4]. Asosan, Zaydon Abu Maoliy tomoni kuchliroq edi, chunki uning qonuniy vorislik huquqi muftiy Al-Qassâr va Fosning bosh qozisi An-Nuaym tomonidan qoʻllab-quvvatlangan edi. Ular Zaydon Abu Maoliyni haqiqiy merosxoʻr deb hisoblashar edi, chunki u otasi Ahmad al-Mansurning qonuniy rafiqasidan tugʻilgan boʻlib, ularning fikricha, bunday tugʻilish har doim haramdagi choʻri-kanizdan tugʻilgan oʻgʻilning qonuniyligidan ustun turadi[7]. Aynan Muhammad ash-Shayx al-Maʼmun hukmronligi davrida saʼdiylar davlati ikkiga boʻlindi: bir qism bosh poytaxt Marokashdan, ikkinchi qism esa shimoldagi Fosdan boshqarila boshlandi.

Ikkala mintaqa ustidan nazorat bir necha bor qoʻllardan qoʻlga oʻtdi. 1604-yilda Muhammad ash-Shayx al-Maʼmun Fosdan hukmronlik qilayotgan ukasi Zaydon Abu Maoliyni magʻlub etdi[4] va shu tariqa u oʻz navbatida Marokashning shimoliy qismini 1606-yilgacha yoki undan keyin ham boshqardi[3]. Ammo uning mavqei tez orada zaiflashdi va u avval Toskana, keyin esa Ispaniyadan koʻmak olishga urinib koʻrdi[4]. 1608-yilda, ukasi Zaydon Abu Maoliy Marokashda yana oʻz mavqeini tiklagan bir paytda, u Ispaniyaga qochdi. U yerda u Ispaniya qiroli Filipp III bilan shartnoma tuzdi va buning evaziga harbiy yordam olishi, oʻz navbatida esa Marokashning shimolidagi Larashe (al-ʿArāʾis̲h̲) portini topshirishi koʻzda tutilgan edi[4]. Shunday qilib, u 1610-yil noyabrida ispanlar yordami bilan Marokashga qaytdi va Fosdagi mahalliy yetakchilar hamda amaldorlarning kamida bir qismini, ispan kuchlari tahdidi ostida, oʻzini qoʻllab-quvvatlashga majbur qildi[4][8]. Biroq Larasheni ispanlarga berib yuborgani uning siyosiy tayanchini tezda yemirdi va bundan tashqari, butun saʼdiylar sulolasining nufuzini ham zaiflashtirdi; buning natijasida mahalliy diniy arboblar va marabutlar saadiylar hukmronligiga tobora koʻproq qarshi chiqa boshladilar[8][6]. U 1613-yilda nihoyat suiqasd oqibatida oʻldirildi, shundan soʻng uning oʻgʻli Abdulloh al-Gʻolib II Fosda hukmronlikni davom ettirdi[3][8].

Manbalar

  1. ↑ Ifrānī, Muḥammad al-Ṣaghīr ibn Muḥammad. Nozhet-Elhâdi: Histoire de la dynastie saadienne au Maroc (1511-1670) (fr). E. Leroux, 1889 — 404-bet. 
  2. ↑ Muḥammad al-Ṣaghīr ibn Muḥammad Ifrānī. Nozhet-Elhâdi : Histoire de la dynastie saadienne au Maroc (1511-1670) (fr), 1888 — 533-bet. 
  3. ↑ 3,0 3,1 3,2 Bosworth, Clifford Edmund. The New Islamic Dynasties: A Chronological and Genealogical Manual. Edinburgh University Press, 2004. ISBN 9780748621378. 
  4. ↑ 4,0 4,1 4,2 4,3 4,4 4,5 4,6 Véronne, Chantal de la „Saʿdids“, . Encyclopaedia of Islam, Second Edition. Brill, 2012. 
  5. ↑ Rivet, Daniel. Histoire du Maroc: de Moulay Idrîs à Mohammed VI. Fayard, 2012 — 193–194-bet. 
  6. ↑ 6,0 6,1 Salmon, Xavier. Marrakech: Splendeurs saadiennes: 1550-1650. Paris: LienArt, 2016 — 24, 26-bet. ISBN 9782359061826. 
  7. ↑ Muḥammad al-Ṣaghīr ibn Muḥammad Ifrānī. Nozhet-Elhâdi : Histoire de la dynastie saadienne au Maroc (1511-1670) (fr), 1888 — 312-bet. 
  8. ↑ 8,0 8,1 8,2 Abun-Nasr, Jamil. A history of the Maghrib in the Islamic period. Cambridge: Cambridge University Press, 1987 — 219–220-bet. ISBN 0521337674.  


"https://ziyosfera.uz/index.php?title=Muhammad_ash-Shayx_al-Maʼmun&oldid=631908" dan olindi