Muhammad al-Faqih al-Muqaddam
Muhammad ibn Ali Ba 'Alavi | |
|---|---|
| Unvoni | imom |
| Shaxsiy maʼlumotlar | |
| Tavalludi | hijriy 574 /milodiy 1178 |
| Vafoti |
653/1255 Tarim |
| Zanbal, Hadramavt | |
| Dini | Islom |
| Millati | yamanlik |
| Turmush oʻrtoq(lar)i | Zaynab binti Ahmad ibn Muhammad Sohib al-Mirbat |
| Farzandlari |
|
| Ota-onasi |
|
| Fuqarolik | yamanlik |
| Tanilgan sohasi |
Ba Alaviyya so‘fiy tariqatiga asos solganligi bilan mashhur |
| Kasbi | ulamo, so‘fiy |
Muhammad ibn Ali Ba Alaviy (arabcha: محمد بن علي باعلوي) odatda al-faqih al-Muqaddam (arabcha: الفقيه المقدم), arabcha talaffuz: [muˈħammɑd al-faˈqiːh al-ˈmuqaddam]; hijriy 574– 653 yoki milodiy 1178–1232) sifatida tanilgan boʻlib, Ba Alaviyya soʻfiy tariqatining asoschisi hisoblanadi[1], u Yaman, Janubiy Osiyo va Janubi-Sharqiy Osiyodagi tasavvufga katta taʼsir koʻrsatgan. U Ali ibn Muhammad Sohib al-Mirbatning yagona oʻgʻli boʻlib, Yamandan Janubi-Sharqiy Osiyoga tarqalgan Ba Alaviy sadolarining 75 ta oilasi hammasi undan nasab oladi[2].
Laqabi
al-Faqih unvoni unga din va fiqh ilmining buyuk ustoz va talabasi boʻlgani uchun berilgan. Uning ustozlaridan biri Ali Bamarvon aytishicha, u fiqh ilmini hijriy 406-yilda vafot etgan avvalgi olim Muhammad ibn al-Hasan ibn ash-Shofi‘iy Furak darajasida egallagan[2].
Al-Muqaddam unvoni esa „eng oldinda boʻlgan, yetakchi“ degan maʼnoni anglatadi. Bu yerda Muhammad ibn Ali butun umrida doimo ustun mavqega ega boʻlgan. Uning Hazramavtdagi Zanbal qabristonidagi[1] qabri Yamanidagi boshqa ziyoratgohlarga borishdan avval musulmonlar tomonidan tez-tez ziyorat qilinadi[2]. Shuningdek, bu atama oʻzining murshidi tomonidan boshqa talabalarga tariqat yoʻlini oʻrgatishda yordam berish uchun vakolat berilgan kishini ham anglatishi mumkin.
Hayoti
Muhammad Faqih al-Muqaddam Tarimda ilmli va obroʻli Ba 'Alaviy sadolari qabilasida tugʻilgan. Ularning ajdodlari dastlab Iroqdagi Basradan kelib, avvaliga Hazramavtdagi al-Husayisada istiqomat qilishgan. Ba 'Alaviy sadolari Husayniy sayyidlar boʻlib, ularning nasabi imom Jaʼfar Sodiqning oʻgʻli Ali al-Uraydiyga borib taqaladi. Faqih al-Muqaddamning nasab zanjiri quyidagicha: Muhammad Faqih al-Muqaddam ibn Ali ibn Muhammad Sohib al-Mirbat ibn Ali Xoli Qasam ibn Alaviy as-Soniy ibn Muhammad Sohib as-Savmaa ibn Alaviy al-Avval ibn Abdulloh ibn Ahmad al-Muhajir ibn Iso ar-Rumiy ibn Muhammad an-Naqib ibn Ali al-Uraydiy ibn Jaʼfar as-Sodiq ibn Muhammad al-Boqir ibn Ali as-Sajjad ibn Husayn as-Sibt ibn Imom Ali va Fotima az-Zahro, yaʼni Muhammadning qizi.
Muhammad ilm va taqvo muhitida voyaga yetdi, yoshligida Qur’onni yod oldi va shariat ilmlarini puxta egalladi. U ilm tahsil qildi va natijada mujtahid darajasiga yetdi. U kunduzi dars berar va roʻza tutar, kechasi esa Tarim tashqarisidagi Nuayr vodiysidagi gʻorlardan birida muroqaba bilan mashgʻul boʻlib tunlarini oʻtkazar edi[3].
Taʼlimoti
Muhammad Ba 'Alaviyya tariqatining (soʻfiy yoʻlining) asoschisi va Yamanda tasavvufni birinchi boʻlib joriy qilgan zot hisoblanadi. U oʻzining ijozasini Abu Madyandan uning mashhur shogirdi Abdurahmon ibn Ahmad al-Hadramiy al-Magʻribiy orqali olgan (u Hazramavtga yetib kelmasdan vafot etgan, lekin bu ijoza Makka shahrida u uchrashgan boshqa bir marokashlik soʻfiy tomonidan davom ettirilgan)[4]. Biroq, Muhammad al-Faqih Abu Madyanning tariqatiga toʻliq ergashmagan, balki uni ajdodlarining taʼlimoti va Abdulqodir Jiloniy tariqati bilan uygʻunlashtirgan[3].
Uning davrida Hazramavtdagi sayyid oilalari boshqa qabilalar uchun xavf sifatida koʻrilgan. Mintaqadagi beqarorlik tufayli Muhammad ibn Ali tahsil olayotgan kezlarida mudofaa uchun tizzasiga qilich qoʻyib oʻtirishi odatiy hol edi. Muhammad moʻminlar safidagi taranglik va qon toʻkilishidan charchab, ramziy tarzda oʻz qilichini sindirdi va oʻzining tariqati hamda Alaviyyin sayyidlari yoʻli zoʻravonlikka qarshi ekanini eʼlon qildi hamda zoʻravonlikdan foydalanadigan har qanday tariqatdan voz kechdi[3]. Janubi-Sharqiy Osiyoda islomning yoyilishi XV asrdan boshlab Hindistonda toʻxtab oʻtgan Hazramavt soʻfiy savdogarlari va ulamolari (Muhammad al-Faqih al-Muqaddamning izdosh va avlodlari) orqali amalga oshirilgan, deb hisoblanadi. Chunki tasavvuf va uning taʼsirini mintaqada yaqqol kuzatish mumkin[5][6].
Uning taʼlimotiga ergashgan va XX asrgacha yashab oʻtgan mashhur shogird va avlodlaridan ayrimlari: imom Abdulloh ibn Alaviy al-Haddod va sayyid Abu Bakr al-Aydarus. Zamonaviy davrda esa ulardan baʼzilari habib Umar bin Hafiz va habib Ali al-Jifriydir. Zamonaviy davrda unga bevosita nasab bilan bogʻliq boʻlmagan, lekin taʼlimotiga ergashgan shaxslardan biri sayyid Muhammad ibn Alaviy al-Molikiydir.
Yana qarang
Manbalar
- ↑ Walter Dostal, Wolfgang Kraus. Shattering Tradition: Custom, Law and the Individual in the Muslim Mediterranean. I.B.Tauris, Jul 8, 2005 — 238-bet.
- ↑ 2,0 2,1 2,2 Nasab Ahlul-Bait Nabi dari Keluarga Alawiyyin[Usurped!]
- ↑ 3,0 3,1 3,2 Amin Buxton. Imams of The Valley. Western Cape, South Africa: Dar al-Turath al-Islami, 2012.
- ↑ Bang, Anne. Sufis and Scholars of the Sea: Family Networks in East Africa, 1860-1925, 1, UK: Routledge, October 17, 2003 — 272-bet. ISBN 978-0415317634.
- ↑ J. M. Barwise, Nicholas J. White. A Traveller's History of Southeast Asia. Interlink Books, 2002 — 80-bet. ISBN 978-1566564397. „islam dissemination in south east asia.“
- ↑ The Spread of Islam Throughout the World: Volume 3 of Different aspects of Islamic culture Multiple History Series El Hareir, Idris: . UNESCO, 2011. ISBN 978-9-231041532.
Adabiyotlar
- Ali Qosim Aziz, Muhammad. Yamandagi oʻrta asr tasavvufi: Ahmad ibn Alvon misolida. Michigan universiteti, 2004.
- Bang, Anne. Zohidlar va dengiz ulamolari: Sharqiy Afrikadagi oila tarmoqlari, 1860–1925, 1, Buyuk Britaniya: Routledge, 17 oktabr, 2003 — 272-bet. ISBN 978-0415317634.
- Buxton, Amin. Vodiy imomlari. G‘arbiy Keyp, Janubiy Afrika: Dar al-Turoth al-Islomiy, 2012.
- Yadav, Rama Sankar & B.N. Mandal. Global ta’lim entsiklopediyasi. Global Vision Publishing House, 1 yanvar, 2007 — 1185-bet. ISBN 978-8-182202276.