Muhammad Taqiy Usmoniy

Grand Mufti of Pakistan (Deobandi)
Judge
Mufti
Muhammad Taqi Usmani
SI, OI
Grand Mufti of Pakistan (Deobandi); Judge; Mufti Muhammad Taqi Usmani SI, OI
محمد تقی عثمانی
	Taqi Usmani in 2016 in London
Justice of the Shariat Appellate Bench of the Supreme Court of Pakistan
	In office; 10 July 1982 – May 2002
Appointed by	Muhammad Zia-ul-Haq
Justice of the Federal Shariat Court
	In office; 6 July 1981 – 10 July 1982
Appointed by	Muhammad Zia-ul-Haq
President of the Wifaq ul Madaris Al-Arabia, Pakistan
	Incumbent
	Assumed office ; 19 September 2021
Preceded by	Abdur Razzaq Iskander
President of the Darul Uloom Karachi
	Incumbent
	Assumed office ; 2022
Preceded by	Rafi Usmani
Personal details
Born	1943-yil 3-oktyabr (82 yosh); Deoband, United Provinces, British India
Education	Darul Uloom Karachi; University of Karachi; University of the Punjab;

Andoza:Deobandism Muhammad Taqiy Usmoniy[a] (1943-yil 3-oktyabrda tugʻilgan) SI, OI — pokistonlik islom huquqshunosi hamda Qur’on, hadis, islom huquqi, islom iqtisodiyoti va qiyosiy dinshunoslik boʻyicha yetakchi ulamo.[2] U 1977-yildan 1981-yilgacha Islom mafkurasi kengashi aʼzosi, 1981-yildan 1982-yilgacha Federal shariat sudi sudyasi va 1982-yildan 2002-yilgacha Pokiston Oliy sudining Shariat apellyatsiya hay’ati sudyasi lavozimida faoliyat yuritgan. 2020-yilda u dunyodagi eng nufuzli musulmon shaxs deb topildi.[3] U zamonaviy Deobandiy harakatining yetakchi ziyolisi hisoblanadi; uning qarashlari va fatvolari butun dunyodagi Deobandiy ulamolari va muassasalari, jumladan, Hindistondagi „Dorul Ulum Deoband“ tomonidan keng eʼtirof etiladi.[4] 2021-yildan buyon u „Vifoq ul-Madoris al-Arabiya“ tashkiloti raisi lavozimida ishlab kelmoqda. Uning otasi Shafiy Usmoniy „Dorul Ulum Deoband“ bosh muftiysi boʻlgan. Taqiy Usmoniy 1948-yilda Hindiston boʻlinganidan keyin oilasi bilan Pokistonga koʻchib oʻtgan.

Usmoniy Dorul Ulum Karachi, Karachi universiteti va Panjob universitetida tahsil olgan. U 1960-yildan Dorul Ulum Karachida dars bera boshlagan. 1967-yildan beri urdu tilidagi „Al-Balagh“, 1976-yildan buyon esa ingliz tilidagi „Al-Balagh International“ jurnallariga muharrirlik qilib kelmoqda. U islom huquqi va uning amaliyoti sohasida yetuk mutaxassis sifatida eʼtirof etilgan.[5] Shuningdek, u IHT qoshidagi Xalqaro Islom Fiqhi Akademiyasining doimiy aʼzosi hamda raisining sobiq oʻrinbosari hisoblanadi. Bundan tashqari, u qarorgohi Makkada joylashgan Islom olami uyushmasining ham aʼzosidir. U oʻzining „Islom va tugʻilishni nazorat qilish“ nomli ilk kitobini 17 yoshida yozgan. Olim arab, ingliz va urdu tillarida turli mavzularga oid 143 ta kitob muallifidir. U islom iqtisodiyotiga qoʻshgan hissasi bilan keng eʼtirof etilgan boʻlib, Pokiston va xorijda bank hamda moliya sohasini islomlashtirishda yetakchi rol oʻynagan. Uning 1998-yilda nashr etilgan islom iqtisodiyotiga oid „Islom moliyasiga kirish“ kitobi muhim asar sifatida baholangan. Islom iqtisodiyoti sohasidagi keng koʻlamli faoliyati uning Islom taraqqiyot banki huzuridagi Bahraynda joylashgan islomiy moliya muassasasi — Islom moliya muassasalari uchun buxgalteriya hisobi va audit tashkiloti (AAOIFI) raisi etib tayinlanishiga zamin yaratdi. 2014-yilda u Pokiston Davlat banki Shariat kengashi raisi etib tayinlangan. Shuningdek, u oʻndan ortiq islomiy bank va moliya institutlarida ham Shariat kengashi raisi sifatida faoliyat yuritgan. Islom iqtisodiyotiga qoʻshgan hissasi eʼtirof etilib, 2014-yilda Islom taraqqiyot bankining mukofotiga sazovor boʻlgan. Uning rahbarligi ostida „Maoriful Qur’on“ tafsirining ingliz tiliga tarjimasi nihoyasiga yetkazildi. Olim Qur’oni karimning ingliz va urdu tillaridagi tarjima va tafsirlarining muallifi boʻlib, ular mos ravishda „The Noble Quran“ va „Tavzih ul-Qur’on“ nomlari ostida nashr etilgan. Ushbu asarlar „Ulum ul-Qur’on“ kitobi bilan bir qatorda uning Qur’on ilmlari rivojiga qoʻshgan ulkan hissasidir. Fiqh (islom huquqshunosligi) sohasidagi mashhur asarlari qatoriga „Fatovoyi Usmoniy“, „Fiqh ul-buyu’“, „Fiqhiy maqolat“, „Islom va zamonaviy iqtisodiy muammolar“, „Buhus fiy qazoya fiqhiyya muosira“ va boshqalar kiradi. Uning „Sahih Muslim“ga yozgan „Takmilat Fath al-Mulhim“ nomli mufassal sharhi olti jilddan iborat boʻlib, muallifning eng sara asari hisoblanadi. Shuningdek, uning rahbarligida „Al-Mudavvana al-Jomi’a“ hadis ensiklopediyasi ham tuzilgan. Hadis ilmi sohasidagi boshqa asarlari qatoriga „Inʼomul Boriy“, „Darsu Tirmiziy“ va „Sunnatning nufuzi“ („The Authority of Sunnah“) kabilar kiradi. Xalq farovonligi yoʻlidagi xizmatlari eʼtirof etilib, 2019-yilda u Pokistonning „Sitorai Imtiyoz“ fuqarolik mukofoti bilan taqdirlangan. 2010-yilda Iordaniya qiroli Abdulloh II uni „Mustaqillik“ ordeni bilan mukofotlagan. 2022-yilda esa Amerika xalqaro teizm universiteti tomonidan unga adabiyot boʻyicha faxriy doktor (Doctor of Letters) ilmiy darajasi berilgan.[6] Usmoniy „Meezan Bank“ka asos solish orqali Pokistonda islomiy bankchilik tizimini ilk bor yoʻlga qoʻygan.[6][7][8]

Islom iqtisodiyoti

Usmoniy Pokistonda „Meezan Bank“ni tashkil etish orqali mamlakatda islomiy bank ishi konsepsiyasiga asos solgan. Shuningdek, u turli ilmiy va ommabop jurnallarda chop etilgan islomiy bank va moliya sohasiga oid maqolalaridan tashqari, arab, urdu hamda ingliz tillarida islomiy mavzulardagi kitoblar muallifi hamdir.

The Muslim 500 nashriga koʻra: „Usmoniyning asosiy nufuzi islom moliyasi masalalarida jahon miqyosidagi yetakchi mutaxassis ekanligi bilan bogʻliq“.[15]

Ilmiy faoliyati

U hozirda Karachidagi Dorul Ulum oliygohida Shayx-ul-Hadis hisoblanadi. Shuningdek, mazkur dargohda „Sahihi Buxoriy“, fiqh va islom iqtisodiyotidan dars beradi hamda oʻzining „Islohiy xutbalar“i bilan tanilgan. General Ziyo ul-Haq prezidentligi davrida u Hudud, Qisos (yaʼni, jinoyatga yarasha jazo berish yoki „koʻzga — koʻz“ tamoyili) hamda Diya (xun puli)ga oid qonunlarni ishlab chiqishda muhim rol oʻynagan.[15]

Bibliografiyasi

Asosiy maqola: Taqiy Usmoniy bibliografiyasi

Usmoniy „Tavzih al-Qur’on“, „Islom moliyasiga kirish“, „Zamonaviy fatvolar“, „Sunnatning mavqeyi“, „Ulum ul-Qur’on“ kabi jami 143 ta kitob muallifi hisoblanadi. Shuningdek, u Shabbir Ahmad Usmoniyning „Fath al-Mulhim“ asariga „Takmila Fath al-Mulhim“ nomli toʻldirma ham yozgan^[2].

Manbalar

↑ „افغانستان کے دورے پر گئے مفتی تقی عثمانی کو صدر علوی کا فون“ (ur). Dunya News (2022-yil 25-iyul). Qaraldi: 2024-yil 12-fevral.
↑ Zil Huma (January–June 2019). "Mufti Muhammad Taqi Usmani ki maroof tasnīfāt-o-tālifāt ka ta'ārufi jāyzah". Rāhatul Qulūb 3 (1): 197–224. https://iri.aiou.edu.pk/indexing/?p=44425. Qaraldi: 19 January 2021. Muhammad Taqiy Usmoniy]]

Adabiyotlar

Asaad, Muhammad (2022). "ترجْة الشيخ محمد تقي العثمانّ وبيان جهوده فِ مجال السنة النبوية". International Prophetic Conference (SWAN) FPQS USIM. https://swanfpqs.usim.edu.my/index.php/conference/article/view/86.
Basyariah, Nuhbatul (2015). "Telaah Kritis Implementasi Akad Musyarakah pada Bank Muamalat Indonesia Cabang Yogyakarta Perspektif Fikih Syekh Taqi Usmani" (id). At-Tauzi: Islamic Economic Journal 13 (2): 67–80. ISSN 2715-9043. https://jurnalhamfara.ac.id/index.php/attauzi/article/view/18.
مرزوقي, زنيدة بنت محمد; المناس, سيوطي عبد; الخيرآبادي, محمد أبو الليث (2017-08-01). ""رد الشبهات حول الربا عند الشيخ محمد تقي العثماني في كتابه "تكملة فتح الملهم بشرح صحيح الإمام مسلم (Refuting the Doubts on Riba by Shaykh Muhammad Taqi 'Uthmani in His Takmilah Fath al-Mulhim bi Sharh Sahih al-Imam Muslim)" (en). Journal of Islam in Asia 14 (1): 63–83. doi:10.31436/jia.v14i1.583. ISSN 2289-8077. https://journals.iium.edu.my/jiasia/index.php/jia/article/view/583.
الصديقي, يوسف عظيم; حسن, عزنان (2020-09-17). "منهج المفتي محمد تقي العثماني في استعراض النوازل المالية كتاب البيوع في "صحيح البخاري" نموذجاً (The Methodology of Muftī Muhammad Taqi Usmani in Presenting Unprecedented Financial Issues: Book of Sale of Ṣaḥīḥ al-Bukhārī as a Case Study )" (ar). Journal of Islam in Asia 17 (2): 67–89. doi:10.31436/jia.v17i2.965. ISSN 2289-8077. https://journals.iium.edu.my/jiasia/index.php/jia/article/view/965.
Bingöl, Abdurrahim. Muhammed Takî Osmânî ve fıkıhçılığı (Master thesis) (turk). Diyarbakır: Dicle Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü. hdl:11468/4674.
Karamustafaoğlu, Muhammed Hafız (2021-12-31). "Muhammed Takî Osmanî'nin Tekmiletü Fethi'l-Mülhim İsimli Eserinde Vakıf Konusu Bağlamında Hanefilere Dayandırılan Görüşlerin Mezhep ile Uyumu" (tr). İslam Medeniyeti Dergisi 7 (48): 14–21. ISSN 2687-3672. https://dergipark.org.tr/en/pub/islammedeniyetidergisi/issue/67859/1015967.
Akay, İhsan (2016-11-30). "USÛLU'L-İFTÂ VE ÂDÂBUHU" (tr). Şarkiyat 8 (2): 1006–1009. https://dergipark.org.tr/tr/pub/sarkiat/issue/26951/285062.
Şahi̇n, Ünal (2020-12-31). "Usûlü'l-İftâ ve Âdâbuhû, Muhammed Takî el-Osmânî" (tr). Mütefekkir 7 (14): 635–640. doi:10.30523/mutefekkir.849997. ISSN 2148-5631.

Havolalar

[1] „افغانستان کے دورے پر گئے مفتی تقی عثمانی کو صدر علوی کا فون“ (ur). Dunya News (2022-yil 25-iyul). Qaraldi: 2024-yil 12-fevral.

[2] Zil Huma (January–June 2019). "Mufti Muhammad Taqi Usmani ki maroof tasnīfāt-o-tālifāt ka ta'ārufi jāyzah". Rāhatul Qulūb 3 (1): 197–224. https://iri.aiou.edu.pk/indexing/?p=44425. Qaraldi: 19 January 2021. Muhammad Taqiy Usmoniy]]

[1]

[2]