Muhammad Rizo Imomiy
Muhammad Rizo Imomiy (forscha: محمدرضا امامی) XVII asr fors xattoti edi. U Safaviylar davrida, Shoh Abbos I hukmronligidan tortib Sulaymon I hukmronligigacha yashagan. U Ali Rizo Abbosiyning shogirdi boʻlgan va xattotlarning imomi nomi bilan tanilgan[1].
Muhammad Rizo Imomiy Muhammad Muhsin Imomiyning otasi va Ali Naqiy Imomiyning bobosi edi. Uchala xattot ham Safaviylar davrida suls yozuvi bilan mashhur boʻlganlar. Isfahon, Mashhad, Qum va Qazvindagi koʻplab tarixiy binolarning yozuv bezaklari ular tomonidan yaratilgan.
Ali Rizo Abbosiy Shoh Abbos I saroyida ishlashni boshlagach va uning yaqin doʻstiga aylangach, Abbos uni suls xati oʻqituvchisi etib tayinladi; u Muhammad Solih Isfahoniy va Abdulboqiy Tabriziy kabi boshqa xattotlarga dars bergan[2].
U, ehtimol, xattotlik bilan 50 yil shugʻullanganidan soʻng Mashhadda vafot etgan[3].
Asarlari
Imomiyning kitoblarining aksariyati Isfahonda, biroq uning baʼzi asarlari Qum, Qazvin va Mashhadda ham mavjud. Isfahondagi uning ilk kitobi 1629-yilga, Isfahondagi oxirgi kitobi esa 1670-yilga oid. 1673–1676-yillarga oid asarlarining barchasi Mashhadda boʻlib, u umrining soʻnggi yillarini shu yerda oʻtkazgan.
Muhammad Rizo Imomiyning mashhur asarlari Shoh masjidida saqlangan. Bu tarixiy masjidning ulugʻvor peshtoqi ustida Ali Rizo Abbosiyning suls yozuvi ostida Muhammad Rizo Imomiyga oid yana bir kitob bor. Masjidning janubiy gumbazidagi bir yozuv ham Imomiy asaridir[4]. Imomiyning boshqa asarlari quyidagilardir:
- Imom Rizo ziyoratgohida: Imom Rizo ziyoratgohida Imomiyning uchta yozuvi mavjud:[5].
- toʻrt boʻlakdan iborat gumbazdagi (gumbazdagi) yozuv (Ali Rizo Abbosiyning yozuvi ustida). Bu yozuv 1675-yilga tegishli boʻlib, Sulaymon I davriga oid. Unda zilzila boʻlib, gumbaz yorilgani va gumbazda taʼmirlash hamda bezash ishlari amalga oshirilgani eslatib oʻtilgan[6].
- janubiy ayvondagi yozuv.
- Boysungʻurning nomasi (Shohrux Mirzoning oʻgʻli), Imomiy tomonidan taʼmir qilingan.
- Gavharshod masjidida: Gavharshod masjidining oʻrtasida[7].
- Hakim masjidida:
- shimoliy peshtoq ustidagi ultramarin rangli koshinlarda oq suls yozuvi. Noma 1662-yilga oid.
- ayvondagi noma: unda Qur’ondan bir necha jumlalar va Muhammad Rizo Imomiyning nomi keltirilgan. U 1660-yilga oid.
- 1658-yildagi gumbaz nomasi.
- 1660-yildagi mehrob yaqinidagi noma.
- 1658-yildagi sharqiy shabistondagi noma.
- 1660-yildagi shimoliy ayvondagi noma.
- 1662-yilda yozilgan, Qur’ondan baʼzi jumlalar va Imomiyning nomi qayd etilgan gʻarbiy ayvondagi noma[8].
- Agʻa Nur masjidida: kirish eshigi ustida 1629-yilga oid Imomiy nomasi bor. Nomada masjid asoschisi Nuriddin Muhammad Isfahoniy xayriyaparvar boʻlgani va u masjid qurilishini Shoh Abbos I davrida boshlab, ammo u Shoh Safiy I hukmronligining birinchi yilida yakunlanganligi qayd etilgan[9].
- Lonban masjidida:
- ikki koshinning ultramarin fonida oq suls yozuvlari mavjud. Yozuvlar 1669-yilga oid.
- kirish eshigi ustida ultramarin koshinlarda oq nastaʼliq xatida yozilgan bir necha sheʼrlar ham bor. Ular ham 1669-yilga tegishli. Nomaga koʻra, masjid Shoh Sulaymon I davrida taʼmirlangan[10].
- Misriy masjidida: marmar lavhada qabariq nastaʼliq yozuvida yozilgan, bir necha sheʼr va uning soʻnggi misrasi keltirilgan noma; unda 1651-yil yozilgan[11].
- Maqsudbek masjidida: unda Shoh Abbos I va Maqsudbek nomlari tilga olingan noma[12].
Umuman olganda, Isfahonning tarixiy binolaridagi 29 ta noma Muhammad Rizo Imomiyning asarlaridan iboratdir[13].
Manbalar
- ↑ „محمدرضا امامی اصفهانی“. aftabir.com. Qaraldi: 2015-yil 7-sentyabr.
- ↑ „خط ، خوشنویسی و تاریخچه ی آن“. khatt.blogfa.com. Qaraldi: 2015-yil 7-sentyabr.
- ↑ André Godard: Assār-e Irān (Annales du service archéologiques de l’Iran). Aus dem Französischen von Abolhassan Sarvghad Moghaddam. 3. Auflage. Astana Quds (Hrsg.) Seite 245, Maschhad 1996, Sprache: persisch
- ↑ مؤسسه ام الکتاب. „ام الکتاب | جستجو“. ommolketab.ir. 2015-yil 24-sentyabrda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2015-yil 7-sentyabr.
- ↑ „مساجد حرم مطهر حضرت معصومه (س)“. tebyan.net. Qaraldi: 2015-yil 7-sentyabr.
- ↑ „باستان شناسی - خوشنویس (دوره صفوی)“. anahid1.blogfa.com. Qaraldi: 2015-yil 7-sentyabr.
- ↑ Javadzadeh, Hashem. Ketāb e Khorāsān (Das Buch von Khorassan) (fa). Kānun e āgahi e Irānzamin, 2001 — 72-bet.
- ↑ „روزنامه آفرینش - سرفصل“. afarineshdaily.ir. 2008-yil 12-sentyabrda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2015-yil 7-sentyabr.
- ↑ „گل گشت“. afarineshdaily.ir. 2017-yil 22-oktyabrda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2015-yil 7-sentyabr.
- ↑ „آثار تاریخی اصفهان - مسجد لنبان - اصفهان23“. esfahan23.persianblog.ir. 2015-yil 9-sentyabrda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2015-yil 7-sentyabr.
- ↑ „مصری“. isfahan.ir. 2013-yil 13-dekabrda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2015-yil 7-sentyabr.
- ↑ „Error 404 (Not Found)“. satrap.org. Qaraldi: 2015-yil 7-sentyabr.
- ↑ Habibollah Fazael (1983), Atlas e Xat (Kalligrafie-Atlas) (fors), Maschal