Kontent qismiga oʻtish

Mualliflik huquqi muddati direktivasi

ZiyoSfera, erkin ensiklopediya

Mualliflik huquqi va ayrim turdosh huquqlarning muhofaza qilish muddatlarini uygʻunlashtirish toʻgʻrisida 1993-yil 29-oktabrdagi 93/98/EEC Kengash direktivasi — Rim shartnomasining ichki bozorga oid qoidalari asosida qabul qilingan Yevropa Ittifoqining mualliflik huquqi sohasidagi direktivasi[1]. Mazkur hujjat keyinchalik 2006-yilgi Mualliflik huquqi muddatlari toʻgʻrisidagi direktiva (2006/116/EC) bilan almashtirilgan[2].

Muhofaza qilish muddati

Direktiva qabul qilinishining asosiy maqsadi butun Yevropa Ittifoqi hududida mualliflik huquqi va turdosh huquqlar uchun yagona amal qilish muddatini taʼminlashdan boʻlgan. Asar mualliflik huquqi uchun tanlangan muddat, uning qachon qonuniy ravishda birinchi marta nashr etilganidan qatʼi nazar, muallif vafotidan keyin 70 yil etib belgilandi (post mortem auctoris, pma) (1-modda). Bu muddat Adabiy va badiiy asarlarni muhofaza qilish boʻyicha Bern konvensiyasida talab qilingan 50 yillik muddatdan (Bern konvensiyasi 7.1-moddasi) ancha uzoq. Asar anonim (muallif nomi koʻrsatilmagan) yoki taxallusdagi muallif tomonidan yaratilgan taqdirda, muhofaza muddati asar birinchi marta qonuniy nashr etilgan sanadan boshlab 70 yilni tashkil etadi. Direktivada qayd etilishicha, Bern konvensiyasining asl maqsadi asarlarni muallif vafotidan keyin ikki avlod davomida muhofaza qilish boʻlgan va ellik yillik muddat endilikda ushbu maqsad uchun yetarli boʻlmay qolgan (Muqaddimaning 5-bandi). Koʻpincha 70 yillik muddat oʻsha paytda Ittifoqqa aʼzo davlatlar ichidagi eng uzoq mualliflik huquqi muddati boʻlgani uchun tanlangan deb aytiladi. Biroq, bu mutlaqo toʻgʻri emas va direktivaning oʻzida ham muddat tanlanishiga sabab sifatida bunday asos keltirilmagan. Agar biror aʼzo davlat direktiva kuchga kirgan paytda asarni uzoqroq muddat davomida muhofaza qilib kelayotgan boʻlsa, ushbu mualliflik huquqi muddati qisqartirilmaydi [10(1)-modda], lekin boshqa aʼzo davlatlar ushbu uzoqroq muddatni tan olishga majbur emaslar.

Turdosh huquqlar (ijrochilar, fonogramma va film ishlab chiqaruvchilar hamda koʻrsatuv va eshittirish tashkilotlarining huquqlari) muhofaza muddati esa ellik yil etib belgilandi va ushbu muddatning boshlanish sanasini hisoblash uchun alohida qoidalar joriy etildi (3-modda). Bu ellik yillik muddat Yevropa Hamjamiyatining Marokash bitimlari, jumladan, Intellektual mulk huquqlarining savdo jihatlari boʻyicha bitim boʻyicha olib borilgan xalqaro muzokaralardagi pozitsiyasini aks ettirgan edi.

Mualliflik huquqining qayta tiklanishi

Yevropa sudining „Butterfly“ ishi boʻyicha chiqargan qarorida taʼkidlanganidek, yangi mualliflik huquqi muddatlari oʻz kuchiga kirgan paytda mavjud boʻlgan barcha asarlarga, hatto ular muqaddam jamoat mulkiga aylanib ulgurgan boʻlsa ham, nisbatan qoʻllanildi[3]. Aniqroq aytganda, ushbu qoidalar 1995-yil 1-iyul holatiga koʻra kamida bitta aʼzo davlatda huquqiy himoya ostida boʻlgan barcha asarlarga nisbatan amal qilar edi. Shunga qaramay, aksariyat aʼzo davlatlar bu qoidalarni boshqa mamlakatlardagi huquqiy maqomidan qatʼi nazar, belgilangan muhofaza muddatlari mezonlariga toʻgʻri keladigan barcha asarlarga tatbiq etish yoʻlini tanladilar. Mazkur yondashuv milliy sudlar uchun qoʻllash jihatidan ancha sodda va qulay hisoblanadi, chunki bu holatda sudlar xorijiy qonunchilik normalarini oʻrganib chiqish majburiyatidan xalos boʻladilar.

Ushbu yondashuvning amaldagi samarasi Yevropa sudining direktiva kuchga kirgunga qadar sodir boʻlgan voqealarni qamrab olgan „Puccini“ ishi boʻyicha chiqargan qarorida yaqqol namoyon boʻldi[4]. Germaniyaning Gessen federal shtati 1993/94-yilgi mavsumda Hessiches Staatstheater Wiesbaden davlat teatrida mualliflik huquqi egasining ruxsatisiz Puccinining „La Bohème“ operasini sahnaga qoʻygan edi. Opera ilk bor Italiyada yozilgan boʻlib, kompozitor Puccini 1924-yil 29-noyabrda vafot etgan. Oʻsha paytda Italiyada mualliflik huquqining amal qilish muddati muallif vafotidan keyin 56 yil etib belgilangan edi, shuning uchun Italiyada ushbu asarning huquqiy himoyasi 1980-yilning oxirida tugagan edi. Germaniya esa nemis mualliflarining asarlariga vafotidan keyin 70 yillik muhofaza muddatini, xorijiy asarlarga nisbatan esa „qisqaroq muddat qoidasi“ni (Bern konvensiyasining 7.8-moddasi) qoʻllar edi. Yevropa sudi aʼzo davlatlar oʻrtasida qisqaroq muddat qoidasining qoʻllanilishi Yevropa Hamjamiyatini tashkil etish toʻgʻrisidagi shartnomaning 12-moddasida mustahkamlangan kamsitishga yoʻl qoʻymaslik prinsipiga zid keladi, degan qarorga keldi. Shunga koʻra, asar garchi Italiyada huquqiy himoyadan chiqqan boʻlsa-da, Germaniyada baribir muhofaza qilinishi kerak edi[5]. Mazkur direktivaning amaliyotga tatbiq etilishi natijasida endilikda bu kabi chalkash sud va qonunchilik holatlari yuzaga kelmasligi lozim.

Manbalar

  1. ↑ „Text of Council Directive 93/98/EEC of 29 October 1993 harmonizing the term of protection of copyright and certain related rights“. EU Publications Office. Qaraldi: 2011-yil 6-fevral.
  2. ↑ „Text of Directive 2006/116/EC of the European Parliament and of the Council of 12 December 2006 on the term of protection of copyright and certain related rights“. EU Publications Office. Qaraldi: 2011-yil 6-fevral.
  3. ↑ Butterfly Music Srl v Carosello Edizioni Musicali e Discografiche Srl (CEMED) (Case C-60/98), OJ no. C246 of 28 August 1999, p. 5; ECR (1999) I-03939. This case was also the first test of the legality of the measure to restore copyright to public domain works.
  4. ↑ Land Hessen v G. Ricordi & Co. Bühnen- und Musikverlag GmbH (Case C-360/00), OJ no. C180 of 27 July 2002, p. 6.
  5. ↑ Schack, Haimo (2002). "Rs. C-360/00 "La Bohème". Schutz von Rechten bereits verstorbener Urheber". JuristenZeitung 57 (18): 886–888. 

Havolalar

"https://ziyosfera.uz/index.php?title=Mualliflik_huquqi_muddati_direktivasi&oldid=629982" dan olindi